İzlanda AB ile müzakereye 4 nedenle direndi

VGN

İzlandalıların hayır oyunda balıkçılık kotaları, egemenlik kaygısı, mevcut AEA düzeninden memnuniyet ve üyeliğin güvenliği artırmayacağı düşüncesi özellikle kırsal bölgelerde belirleyici oldu.

İzlanda’da halkın Avrupa Birliği üyelik müzakerelerini yeniden başlatma teklifini reddetmesinin arkasında tek bir neden bulunmuyor. Sandıktan çıkan hayır kararında ülkenin ekonomik bağımsızlığını koruma isteği, balıkçılık kaynakları üzerindeki denetimi kaybetme endişesi, mevcut Avrupa düzeninden duyulan memnuniyet ve güvenlik konusunda AB üyeliğinin gerekli görülmemesi birlikte etkili oldu.

29 Ağustos 2026’da yapılan referandumda seçmenlerin yüzde 52,8’i müzakerelerin yeniden başlatılmasına karşı çıktı. Evet oyları yüzde 47,2’de kaldı. Katılım oranının yüzde 82,5’e ulaşması, kararın İzlanda toplumundaki güçlü karşılığını gösterdi.

Oylama doğrudan AB üyeliği konusunda değildi. Seçmene, 2013 yılında durdurulan üyelik görüşmelerinin yeniden başlatılıp başlatılmaması soruldu. Evet çıkması durumunda müzakereler başlayacak, hazırlanacak olası üyelik anlaşması daha sonra ikinci kez halkın onayına sunulacaktı.

Balıkçılık yalnızca ekonomi değil

Hayır oyunun en güçlü nedeni balıkçılık politikası oldu. Deniz ürünleri İzlanda ekonomisinin, ihracatının ve kıyı yerleşimlerinin temel dayanakları arasında bulunuyor. Balıkçılık sektörü ülkenin millî gelirinin yaklaşık yüzde 15’ini, ihracat gelirlerinin ise yaklaşık yüzde 40’ını oluşturuyor.

AB üyeliğine karşı çıkanlar, ortak balıkçılık politikasının İzlanda’nın kendi karasularındaki kotaları bağımsız biçimde belirleme yetkisini sınırlandırabileceğini savundu. AB ülkelerinden gelecek teknelerin İzlanda sularına erişebilmesi ve kota kararlarında Brüksel’in söz sahibi olması ihtimali özellikle kıyı bölgelerinde tepki yarattı.

Balıkçılık İzlandalılar için yalnızca gelir sağlayan bir sektör olarak görülmüyor. Ülkenin yerleşim düzeni, kültürü ve bağımsızlık anlayışı da deniz kaynakları üzerinde ulusal denetim kurulmasına dayanıyor. Bu nedenle üyelik görüşmelerine yeniden başlanması bile birçok seçmen tarafından ekonomik egemenliğe yönelik risk olarak değerlendirildi.

Mevcut düzen yeterli bulundu

İzlanda, AB üyesi olmamasına rağmen Avrupa Ekonomik Alanı içinde yer alıyor. Bu düzenleme ülkeye AB’nin tek pazarına geniş erişim sağlıyor. İzlanda aynı zamanda Schengen bölgesinin parçası olduğu için Avrupa ülkeleriyle serbest dolaşım imkânlarından da yararlanıyor.

Hayır cephesinin en etkili savlarından biri, İzlanda’nın üyeliğin ekonomik avantajlarının büyük bölümüne zaten sahip olduğu görüşüydü. Bu seçmenlere göre tam üyelik, mevcut ticari haklara sınırlı katkı sağlayacak, buna karşılık balıkçılık, tarım ve ulusal düzenlemelerde yeni yükümlülükler getirecekti.

Evet kampanyası, AB üyeliğinin yüksek enflasyon ve faiz sorunları karşısında ekonomik istikrar sağlayabileceğini savundu. Avroya geçme ihtimali de kampanyada öne çıkarıldı. Ancak seçmenin çoğunluğu ekonomik sorunların çözümünü Brüksel’e bağlayan bu görüşe ikna olmadı.

Egemenlik kaygısı kırsal bölgelerde ağır bastı

Referandum sonucu ülkenin coğrafi ve siyasi bölünmesini de ortaya koydu. Başkent Reykjavik’in merkezinde müzakerelere destek daha yüksek olurken, kırsal bölgelerde ve balıkçılığa bağımlı yerleşimlerde hayır oyları öne çıktı.

Başkent dışındaki seçmenler için AB üyeliği, yalnızca ekonomik bir ortaklık değil, ulusal karar yetkisinin bir bölümünün Avrupa kurumlarına devredilmesi anlamına geliyordu. Balıkçılığın yanı sıra tarım, çevre düzenlemeleri ve doğal kaynakların kullanımı konusunda da İzlanda’ya özgü kuralların korunması istendi.

İzlanda’nın küçük nüfusu da tartışmanın önemli unsurlarından biri oldu. Üyelik karşıtları, yaklaşık 400 bin nüfuslu ülkenin AB karar mekanizmalarında sınırlı etkiye sahip olacağını, buna karşılık birçok karara uymak zorunda kalacağını savundu.

Güvenlik gerekçesi seçmeni ikna etmedi

Referandum sürecinde Kuzey Kutbu çevresindeki jeopolitik gerilim, Grönland tartışmaları ve küresel ticaret anlaşmazlıkları AB yanlılarının güvenlik savını güçlendirdi. Evet cephesi, Avrupa Birliği içinde yer almanın İzlanda’ya ekonomik ve diplomatik koruma sağlayacağını ileri sürdü.

Ancak İzlanda zaten NATO üyesi ve savunma politikasını bu ittifak üzerinden yürütüyor. Hayır oyu kullanan seçmenlerin önemli bölümü, AB üyeliğinin ülkenin askerî güvenliğine mevcut ittifaklardan daha fazla katkı sağlamayacağını düşündü.

Sandık sonucu, İzlandalıların Avrupa ile iş birliğine karşı olduğunu göstermiyor. Ortaya çıkan tercih, AB ile yakın ekonomik ve siyasi ilişkilerin sürdürülmesi, ancak tam üyelik yolunda ulusal yetkilerden vazgeçilmemesi yönünde oldu.

Başbakan Kristrún Frostadóttir, bağlayıcılığı bulunmamasına rağmen referandum sonucuna uyulacağını açıkladı. Böylece mevcut hükümet döneminde üyelik müzakerelerinin yeniden başlatılması ihtimali büyük ölçüde ortadan kalktı.

İzlanda’nın AB’ye hayır demesinin özünde, Avrupa’dan uzaklaşma isteğinden çok mevcut ayrıcalıklı konumunu koruma düşüncesi bulunuyor. Ülke tek pazara erişimini sürdürürken balıkçılık kaynaklarını, para politikasını ve ulusal karar yetkisini kendi elinde tutmayı tercih etti.