İspanya’da göçmen krizi hızla büyüyor

VGN

Fas’tan Ceuta’ya yaklaşık 50 bin kişinin geçmesiyle İspanya’daki göçmen krizi büyüdü; asker konuşlandırıldı, geri gönderme işlemleri de hızlandırıldı.

İspanya’nın Kuzey Afrika’daki özerk şehri Ceuta’ya Fas’tan yönelen kitlesel geçişler, ülkedeki göçmen krizini büyüttü. İspanya İçişleri Bakanlığı, 30 Temmuz Perşembe sabahından itibaren yaklaşık 50 bin kişinin sınırı geçtiğini açıkladı. Ceuta yönetimi ise sayının 60 bine ulaşmış olabileceğini bildirdi.

Ceuta’nın nüfusunun yaklaşık 84 bin olduğu dikkate alındığında, bir gün içinde şehrin nüfusunun yarısından fazlasına karşılık gelen bir kalabalık bölgeye girdi. Sokaklar, sahiller, parklar ve kamu binalarının çevresi barınacak yer bulamayan insanlarla doldu.

Geçişler sırasında en az 43 kişi hayatını kaybetti. Ölenlerin büyük bölümünün Tarajal kıyısındaki sınır setini yüzerek aşmaya çalışırken boğulduğu belirtildi. Denizde kayıp olabileceği değerlendirilen kişiler için arama çalışmaları sürüyor.

İspanya yönetimi, yaklaşık 25 bin kişinin 31 Temmuz Cuma günü gönüllü olarak Fas’a döndüğünü açıkladı. Sınırdaki hareketliliğin yavaşlamasına rağmen Ceuta’da kalan on binlerce kişinin işlemleri, barınması ve geri gönderilmesi ciddi bir sorun olmaya devam ediyor.

Şehrin kapasitesi aşıldı

Ceuta’daki göçmen kabul merkezleri kısa sürede tamamen doldu. Spor salonları, geçici çadır alanları ve kamuya ait bazı binalar barınma noktalarına dönüştürüldü. Ancak mevcut kapasite, bir günde gelen on binlerce kişinin ihtiyacını karşılamaya yetmedi.

Kadınlar, çocuklar, bebekli aileler ve refakatsiz küçükler için ayrı alanlar oluşturulmaya çalışılıyor. Sağlık ekipleri susuzluk, yorgunluk, yaralanma ve denizde uzun süre kalmaya bağlı rahatsızlık yaşayanlara müdahale ediyor.

Ceuta Özerk Yönetimi Başkanı Juan Jesús Vivas, şehrin insani ve güvenlik kapasitesinin aşıldığını belirterek Madrid’den ulusal acil durum ilan edilmesini istedi. Merkezi hükümet bu talebi kabul etmedi ancak sınır güvenliğine destek vermek üzere asker gönderdi.

Askerî araçlar sınır hattında konuşlandırılırken Guardia Civil, polis ve deniz güvenlik birimleri de takviye edildi. Tarajal sınır kapısı ile kıyı boyunca güvenlik önlemleri artırıldı.

Fas’ın farklı bölgelerinden geldiler

Kitlesel hareketlilik, Fas’ın Ceuta sınırındaki Fnideq kentinde yoğunlaştı. Sosyal medya üzerinden yayılan mesajların ardından Tanca, Tetuan ve çevredeki kentlerden binlerce kişi sınıra yöneldi. Daha uzak bölgelerden otobüs ve özel araçlarla gelenler de oldu.

Kalabalığın çoğunluğunu Faslı genç erkekler oluşturdu. Ancak aralarında kadınlar, çocuklar, aileler ve Sahra Altı Afrika ülkelerinden gelen göçmenler de bulunuyor.

İspanya Başbakanı Pedro Sánchez, insan kaçakçılığı şebekelerinin mahkeme kararını çarpıtarak insanlara İspanya’ya girdiklerinde geri gönderilmeyecekleri yönünde yanlış bilgi verdiğini söyledi.

Fas’taki genç işsizliği, gelir eşitsizliği, gelecek kaygısı ve Avrupa’da yaşama isteği de kitlesel hareketliliğin temel nedenleri arasında gösteriliyor.

Yüzerek ve çitleri aşarak geçtiler

Göçmenlerin önemli bir bölümü Tarajal kıyısındaki sınır setini yüzerek veya sığ bölgelerden yürüyerek dolaştı. Bazıları can simidi, şişme bot ve plastik yüzdürme araçları kullandı.

Başka gruplar sınırdaki çitlere tırmandı, kapılardan koşarak geçti veya güvenlik güçlerinin kontrol edemediği açıklıklardan Ceuta’ya girdi. Ana sınır kapısının kapatılmasının ardından bazı gruplar kıyı boyunca ilerleyerek farklı geçiş noktaları aradı.

Fas güvenlik güçleri, Fnideq çevresinde toplanan kalabalığı dağıtmak için göz yaşartıcı gaz ve tazyikli su kullandı. Çıkan olaylarda araçlar ateşe verildi, izdiham yaşandı ve çok sayıda kişi yaralandı.

İspanyol ve Faslı deniz güvenlik ekipleri, kıyı setini yüzerek geçmeye çalışanları kurtarmak için ortak çalışma yürüttü. Fas devriye botları tarafından kurtarılan bazı kişiler yeniden Fas kıyılarına götürüldü.

Mahkeme kararı yanlış anlatıldı

Krizi hızlandıran gelişmelerden biri, İspanya Yüksek Mahkemesinin temmuz ayı başında verdiği karar oldu. Mahkeme, Ceuta veya Melilla’ya deniz yoluyla ulaşmaya çalışırken İspanyol kara sularında yakalanan kişilerin hiçbir işlem yapılmadan doğrudan Fas’a gönderilemeyeceğine hükmetti.

Karara göre denizde yakalanan kişilerin kimlikleri belirlenmeli, durumları incelenmeli ve uluslararası koruma talep edip etmedikleri sorulmalı.

İnsan kaçakçılığı şebekelerinin bu kararı, “Denize giren herkes İspanya’da kalabilecek” şeklinde anlattığı belirtiliyor. Oysa mahkeme kararı, sınırı geçen herkese oturma izni veya sığınmacı statüsü verileceği anlamına gelmiyor.

Sınırı geçen herkes sığınmacı sayılmıyor

Ceuta’ya düzensiz yollarla giren kişiler otomatik olarak sığınmacı kabul edilmiyor. Uluslararası koruma isteyenlerin ayrı ayrı başvuru yapması ve ülkelerine dönmeleri halinde zulüm, işkence veya ciddi zarar görme tehlikesiyle karşılaşacaklarını göstermesi gerekiyor.

Avrupa Birliği’nin güvenli menşe ülkeler listesinde Fas da bulunuyor. Bu nedenle Fas vatandaşlarının iltica başvuruları hızlandırılmış yöntemle incelenebiliyor ve başvuruların kabul edilmesi zorlaşıyor.

Ancak güvenli ülke sınıflandırması bütün başvuruların otomatik olarak reddedilmesi anlamına gelmiyor. Kişisel tehdit altında olduğunu kanıtlayanlara uluslararası koruma verilmesi mümkün.

Başvuru yapmayan veya İspanya’da kalmak için yasal gerekçe sunamayan yetişkinlerin Fas’a gönderilmesi planlanıyor. Çocuklar, refakatsiz küçükler ve insan ticareti mağduru olabileceği değerlendirilen kişiler için farklı koruma işlemleri uygulanıyor.

İspanya geri göndermeleri hızlandırıyor

İspanya ve Fas, Ceuta’ya düzensiz biçimde giren kişilerin mevcut ikili anlaşmalar kapsamında geri gönderilmesi konusunda uzlaştı.

Başbakan Pedro Sánchez ile İçişleri Bakanı Fernando Grande-Marlaska, 31 Temmuz’da Ceuta’ya giderek sınırda incelemelerde bulundu. Sánchez, yaşananları İspanya’nın toprak bütünlüğünün ihlali olarak nitelendirdi.

Hükümet, Ceuta’da geçici bir işlem merkezi kurulacağını açıkladı. Göçmenlerin kimlikleri burada belirlenecek, iltica talepleri kaydedilecek ve İspanya’da kalma hakkı bulunmayanların geri gönderme işlemleri yürütülecek.

Sánchez, Fas’ı krizin doğrudan sorumlusu olarak göstermedi. Rabat yönetimini göçle mücadelede müttefik olarak tanımladı ve sınırın yeniden kontrol altına alınmasında Fas güvenlik güçlerinin işbirliği yaptığını söyledi.

Fas’ın kitlesel geçişlere siyasi amaçla izin verdiği yönünde iddialar ortaya atıldı. Ancak Kral 6. Muhammed’in veya Fas hükümetinin sınırın açılması için talimat verdiğini gösteren doğrulanmış bir kanıt açıklanmadı.

Fas Kralı kriz hakkında konuşmadı

Kitlesel geçişlerin Fas’ın Taht Günü kutlamalarına denk gelmesi dikkat çekti. Kral 6. Muhammed, olaylardan önce yaptığı ulusa sesleniş konuşmasında ülkenin siyasi istikrarını stratejik güç olarak tanımladı.

Kral, Fas’ın ekonomik ve sanayi alanındaki başarılarını anlattı, bütün vatandaşların onurlu yaşam koşullarına kavuşturulması gerektiğini söyledi ve yönetimde yapıcı özeleştiri çağrısı yaptı.

Ceuta’daki kitlesel geçişler konuşmadan sonra başladığı için 6. Muhammed olaylara doğrudan değinmedi. Kralın istikrar ve ekonomik başarı vurgusundan saatler sonra binlerce Faslının Avrupa’ya geçmeye çalışması, ülkedeki işsizlik ve gelir eşitsizliği tartışmalarını yeniden gündeme getirdi.

İspanya Kralı 6. Felipe ise Başbakan Sánchez ve Ceuta Başkanı Vivas ile ayrı ayrı telefon görüşmeleri yaptı. Kraliyet Sarayı, kralın gelişmeleri yakından izlediğini bildirdi ancak ayrıntılı bir siyasi açıklama yayımlamadı.

Schengen krizi Avrupa’ya yayıldı

Ceuta’daki kitlesel geçişler, Avrupa ülkeleri arasında Schengen tartışması başlattı. İtalya Başbakanı Giorgia Meloni, İspanya’nın Avrupa Birliği’nin dış sınırını koruyamadığını savunarak İspanya ile Schengen uygulamasının askıya alınabileceğini söyledi.

Finlandiya, İtalya’nın önerisine destek verdi. Danimarka, İspanya ile Schengen işbirliğinin askıya alınması dahil bütün seçeneklerin değerlendirilmesini istedi. Fransa ise İspanya sınırındaki kontrolleri artırma kararı aldı.

Madrid yönetimi, İtalya’nın açıklamalarına tepki göstererek bu ülkenin Madrid Büyükelçisini Dışişleri Bakanlığına çağırdı.

Ceuta, Schengen kuralları bakımından özel statüye sahip. Ceuta’dan İspanya ana karasına feribot veya uçakla geçmek isteyenlerin kimlik ve seyahat belgeleri yeniden kontrol ediliyor. Bu nedenle Ceuta’ya giren göçmenlerin kontrolsüz biçimde Fransa’ya veya diğer Avrupa ülkelerine geçmesi mümkün değil.

Bir ülkenin tek taraflı kararıyla İspanya’yı Schengen bölgesinden çıkarması da mümkün değil. Avrupa ülkeleri yalnızca ciddi bir güvenlik tehdidi bulunduğunu ileri sürerek kendi sınırlarında geçici kontroller başlatabiliyor.

2021 krizini geride bıraktı

Ceuta’da Mayıs 2021’de de benzer bir göç krizi yaşanmıştı. İspanya’nın Polisario Cephesi lideri İbrahim Gali’yi tedavi amacıyla ülkeye kabul etmesinin ardından Madrid ile Rabat arasında diplomatik gerilim çıkmıştı.

Fas güvenlik güçlerinin sınır kontrollerini gevşetmesi üzerine yaklaşık 10 bin kişi yüzerek, yürüyerek veya çitleri aşarak Ceuta’ya girmişti. Gelenler arasında yaklaşık bin 500 çocuk bulunuyordu.

2026’daki kitlesel geçişlerin sayısı 2021 krizini birkaç kat aşmış durumda. İspanya yönetiminin önündeki en önemli sorunları, Ceuta’da kalanların barındırılması, iltica başvurularının incelenmesi, geri gönderme işlemlerinin yürütülmesi ve Avrupa ülkelerinin Schengen kontrollerini genişletmesinin önlenmesi oluşturuyor.