İstanbul 19.8°C
Ankara 11.5°C
Diyarbakır 11.2°C
Samsun 19.1°C
Berlin 29°C
İran'da yasaklara karşı teknolojik direniş
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
İran genelinde geçtiğimiz hafta uygulanan ve internet ile hücresel ağları tamamen kapatan iletişim karartması, yetkililerin beklediği mutlak sessizliği sağlayamadı. Bankacılık sistemlerinin durduğu, mesajlaşma servislerinin çalışmadığı ve protestolara dair bilgi akışının kesilmesinin hedeflendiği bu ortamda, aktivistler dijital duvarlarda gedik açmayı başardı. Mühendisler ve dijital haklar savunucularından oluşan dağınık bir ağ, ülkeye gizlice soktukları binlerce Starlink uydu internet sistemi sayesinde çevrimiçi kalarak, sokaklardaki çatışma görüntülerini dünyaya servis etti.
Sınır hattında kaçakçılık operasyonu
Bu dijital direniş tesadüfen ortaya çıkmadı. Aktivistler, 2022 yılından bu yana uydu terminallerini ülkeye sokmak için karmaşık bir lojistik ağ yürütüyor. Özellikle Birleşik Arap Emirlikleri, Irak Kürdistanı, Ermenistan ve Afganistan üzerinden işleyen teslimat rotalarıyla cihazlar parça parça İran'a taşındı. Protestolar şiddetlenmeden önce karaborsada 700 ila 800 dolar arasında alıcı bulan bu terminallerin sayısının şu anda 50 bine ulaştığı tahmin ediliyor. Bu cihazlar, ABD'nin iletişim araçlarına yönelik yaptırım muafiyetlerinden yararlanılarak temin edildi.
Savaş alanındaki gibi engelleme
İran hükümeti ise bu sızıntıya karşı Ukrayna gibi aktif savaş bölgeleri dışında nadiren görülen sertlikte bir yanıt veriyor. Yetkililer, Starlink ekipmanlarının çalışması için hayati önem taşıyan Gps sinyallerini bozmak amacıyla askeri düzeyde elektronik harp silahlarını devreye soktu. Gözlemciler, hükümetin bu hamlesinin rejimin yaşadığı paniği gösterdiğini belirtiyor. Ancak terminallerin çokluğu ve dağınık yapısı, tam bir engellemeyi neredeyse imkansız kılıyor.
Çatılarda saklanan iletişim araçları
Şu anda İran'daki on binlerce terminal, evlerin çatılarında ve dikkat çekmeyen noktalarda gizlenmiş durumda. Yazılımcılar, tek bir terminalin sağladığı bağlantıyı daha geniş bir alana yaymak için özel araçlar geliştirerek bir "ağ geçidi" sistemi kurdu. Tahmini olarak 3 bin kişinin hayatını kaybettiği olaylarda, dış dünyayla kurulan bu sınırlı bağlantı hayati bir rol oynuyor. Elon Musk'ın servisin İran'da ücretsiz olacağını duyurması da bu ağın sürdürülebilirliğine katkı sağladı.
Ekonomik hayatı felç eden kesinti
Ülke genelindeki kesinti sadece protestocuları değil, günlük yaşamı da derinden etkiliyor. Bankacılık işlemleri, alışveriş platformları ve ulaşım hizmetleri büyük oranda durma noktasına geldi. Hükümet, ekonomiyi ayakta tutmak için onaylı yerel servisleri açık tutmaya çalışsa da, video oyunlarındaki sohbet özelliklerinin kapatılması ve e-ticaret sitelerindeki mesajlaşma fonksiyonlarının engellenmesi gibi önlemlerle iletişimi minimuma indiriyor. Sanal özel ağların (Vpn) da devre dışı kalmasıyla halkın büyük bölümü tamamen izole edilmiş durumda.
İktidarın havadan takip ısrarı
İnternet trafiğinin yüzde 99 oranında düştüğü ülkede, rejim güçleri uydu cihazlarını tespit etmek için insansız hava araçlarını kullanıyor. Yetkililer, el konulan cihazları devlet televizyonunda sergileyerek ve uydu interneti kullanmanın ağır bir suç olduğunu hatırlatarak halk üzerinde korku yaratmaya çalışıyor. Uzmanlar, İran'daki bu kedi-fare oyununun, gelecekte sivil alanda yaşanacak elektronik savaşların bir provası niteliğinde olduğunu vurguluyor.