İran’da 1.500 idam mahkûmu açlık grevinde

VGN

Tahran yakınındaki Ghezel Hesar Cezaevi’nde en az 1.500 idam mahkûmu, altı hükümlünün infaz öncesi hücreye alınmasının ardından 13 Temmuz’da açlık grevine ve oturma eylemine başladı.

İran’ın Karaj kentindeki Ghezel Hesar Cezaevi’nin 2’nci bölümünde bulunan en az 1.500 idam mahkûmunun, infazların durdurulması talebiyle başlattığı açlık grevi 28 Temmuz itibarıyla 16’ncı gününe girdi.

İnsan hakları kuruluşlarının aktardığı bilgilere göre eylem, uyuşturucuyla bağlantılı suçlardan ölüm cezasına mahkûm edilen altı kişinin 13 Temmuz’da olası infazları öncesinde tek kişilik hücrelere nakledilmesinin ardından başladı.

Mahkûmlar yemek dağıtımını reddetti

Ghezel Hesar Cezaevi’nin 2’nci bölümündeki mahkûmlar, cezaevi yemeklerini kabul etmeyerek koğuş salonunda oturma eylemi başlattı. Eylemcilerin öncelikli talebinin, özellikle uyuşturucu suçları nedeniyle verilen ölüm cezalarının durdurulması olduğu belirtildi.

Cezaevi içinden yayılan görüntülerde çok sayıda mahkûmun koridorlarda toplandığı, “İdamlara hayır” ve “Sesimiz olun” yazılı dövizler taşıdığı görülüyor. Görüntülerin insan hakları kuruluşları tarafından paylaşıldığı, cezaevine bağımsız erişimin sınırlı olması nedeniyle katılımcı sayısının dışarıdan kesin olarak doğrulanamadığı belirtiliyor.

Bazı mahkûmlar dudaklarını dikti

Paylaşılan görüntülerden birinde bir mahkûmun, cezaevi yönetiminin eyleme yanıt vermediğini söyleyerek dudaklarını diktiği görülüyor. Başka bir mahkûm ise açlık grevine katılan bazı kişilerin sağlık durumunun kötüleştiğini ve revire ulaşmakta güçlük çektiklerini öne sürüyor.

Uzmanlar, uzun süreli açlık grevlerinin sıvı ve mineral kaybı, kalp ritmi bozuklukları, organ hasarı ve bilinç kaybı gibi ağır sağlık sorunlarına yol açabileceğine dikkat çekiyor. Mahkûmların sağlık durumlarına ilişkin cezaevi yönetiminden kapsamlı bir açıklama yapılmadı.

İnfaz sayısında artış

Bağımsız insan hakları kayıtlarına göre İran’da 2026 yılının başından 28 Temmuz’a kadar en az 424 kişi idam edildi. Bu kişilerin önemli bölümünün uyuşturucuyla bağlantılı suçlardan hüküm giydiği bildirildi.

İnsan hakları savunucuları, uyuşturucu dosyalarında ölüm cezasına çarptırılanların çoğunlukla yoksul ve toplumun kırılgan kesimlerinden geldiğini belirtiyor. Bazı sanıkların avukata erişemediği, savunma haklarının sınırlandırıldığı ve ifadelerin baskı altında alındığı iddiaları da raporlarda yer alıyor.

İran mevzuatında bazı uyuşturucu suçlarının yanı sıra cinayet, casusluk ve “Tanrı’ya karşı savaş açma” gibi suçlamalar için ölüm cezası uygulanabiliyor. Uluslararası insan hakları kuruluşları ise ölüm cezasının kaldırılması veya infazların geçici olarak durdurulması çağrısında bulunuyor.

Protesto diğer cezaevlerine yayıldı

Ghezel Hesar’daki eylem, Ocak 2024’te başlayan “İdamlara Hayır Salıları” kampanyasının devam ettiği bir dönemde gerçekleşti. Mahkûmların her salı düzenlediği eylemlere katılan cezaevi sayısının 21 Temmuz itibarıyla 59’a ulaştığı bildirildi.

İdam mahkûmlarının yakınları da Ghezel Hesar Cezaevi önünde toplanarak infazların durdurulmasını istedi. İnsan hakları kuruluşları, güvenlik güçlerinin ailelerin düzenlediği gösteriye müdahale ettiğini bildirdi.

Aynı cezaevinde Ekim 2025’te de 1.500’den fazla mahkûmun katıldığı altı günlük bir açlık grevi düzenlenmişti. Bu eylemin ardından yetkililer cezaevini ziyaret etmiş ancak hak savunucuları mahkûmların koşullarında kalıcı bir iyileşme sağlanmadığını açıklamıştı.

Son eylemin ne zaman sona ereceği bilinmiyor. Mahkûmlar, infazların durdurulması ve taleplerine resmî yanıt verilmesi çağrılarını sürdürüyor.