İstanbul 19.8°C
Ankara 11.5°C
Diyarbakır 11.2°C
Samsun 19.1°C
Berlin 29°C
Francis Halzen’in kozmik nötrino çalışmaları Nobel Fizik’le ödüllendirildi
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
2026 Nobel Fizik Ödülü, IceCube Nötrino Gözlemevi’nin geliştirilmesindeki belirleyici rolü ve astrofiziksel kökenli yüksek enerjili nötrinoların keşfine katkıları nedeniyle Francis Halzen’e verildi. İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, kararını 6 Ekim 2026’da Stockholm’de açıkladı.
Belçika doğumlu Amerikalı fizikçi Halzen, Wisconsin-Madison Üniversitesi’nde çalışmalarını sürdürüyor. Ödülün tek sahibi olan bilim insanına 12 milyon İsveç kronu, yaklaşık 1,2 milyon dolar, para ödülü verilecek.
Antarktika buzunu gözlemevine dönüştüren fikir
Halzen, Güney Kutbu’ndaki buzun nötrinoları tespit etmek için kullanılabileceği fikrini 1988’de ortaya koydu. Bu yaklaşım, buzun içine yerleştirilen sensörlerle evrenden gelen parçacıkların izini sürmeyi amaçlıyordu.
IceCube, yaklaşık bir kilometreküplük Antarktika buzuna yerleştirilmiş binlerce ışık sensöründen oluşuyor. Gözlemevi, gökyüzüne ayna veya antenlerle bakmak yerine, parçacıkların buzda bıraktığı ışık izlerini kaydediyor.
Yüksek enerjili bir nötrino, dedektörün içinde veya yakınında maddeyle etkileştiğinde elektrik yüklü parçacıklar oluşabiliyor. Bu parçacıkların ürettiği zayıf ışık, sensörler tarafından tespit ediliyor. Işığın geliş zamanı ve şiddeti, nötrinonun enerjisinin ve geldiği yönün hesaplanmasına yardımcı oluyor.
“Hayalet parçacıklar” neden önemli?
Nötrinolar, maddeyle çok seyrek etkileştikleri için “hayalet parçacıklar” olarak da adlandırılıyor. Dünya’nın ve insan bedeninin içinden çoğunlukla fark edilmeden geçebiliyorlar. Bu özellikleri, onları yakalamayı son derece zorlaştırıyor.
Elektrik yükü taşımadıkları için uzaydaki manyetik alanlar nötrinoların yönünü değiştirmiyor. Böylece bilim insanları, tespit edilen parçacığın geldiği yönü inceleyerek onu üreten uzak kozmik ortamlar hakkında bilgi edinebiliyor.
Bu yöntem, evrendeki en yüksek enerjili süreçleri araştırmak ve kozmik ışınların kaynaklarını anlamak için yeni bir gözlem imkânı sunuyor.
Kozmik nötrino keşfinde dönüm noktası
IceCube araştırmacılarının 2013’te yayımladığı sonuçlar, yüksek enerjili kozmik nötrinoların gözlenmesinde dönüm noktası oldu. Sonraki çalışmalar, bu parçacıkların kaynaklarını belirleme yolunda ilerleme sağladı.
2018’de yüksek enerjili bir nötrino, TXS 0506+056 adlı uzak bir aktif galaksiyle ilişkilendirildi. Nötrino gözlemlerinin ışık ve kütleçekim dalgaları gibi diğer sinyallerle birlikte değerlendirilmesi, aynı kozmik olayın farklı yönlerini incelemeyi mümkün kılıyor.
Francis Halzen kimdir?
1944’te Belçika’nın Tienen kentinde doğan Halzen, doktorasını 1969’da KU Leuven’de tamamladı. 1972’den bu yana Wisconsin-Madison Üniversitesi’nde görev yapıyor. Çalışmaları parçacık fiziği, astrofizik ve kozmolojiyi bir araya getiriyor.
Sıradaki Nobel kimya alanında
2026 Nobel takviminde fizik ödülünün ardından kimya ödülü açıklanacak. Duyurunun 7 Ekim Çarşamba günü yapılması planlanıyor.
Nobel Fizik Ödülü’nün madalyası ve diploması, Alfred Nobel’in ölüm yıl dönümü olan 10 Aralık’ta Stockholm’de düzenlenecek törenle Halzen’e sunulacak.