Falcon 9 uzay denizanası oluşturdu

VGN

SpaceX’in Falcon 9 roketi Florida’dan 29 Starlink uydusuyla havalandı, gün doğumu öncesi gökyüzünde uzay denizanası oluşturdu ve B1067 ilk kademesi 37’nci uçuşuyla yeniden kullanım tarihinde yeni bir rekora imza attı.

ABD’nin Florida eyaletindeki Cape Canaveral Uzay Kuvvetleri Üssü’nden fırlatılan SpaceX’e ait Falcon 9 roketi, gökyüzünde oluşturduğu “uzay denizanası” görünümüyle Amerika Birleşik Devletleri’nin Doğu Yakası’nda geniş bir bölgeden izlendi. Starlink 10-49 görevi 29 internet uydusunu yörüngeye taşırken B1067 kodlu ilk kademe 37’nci uçuşunu gerçekleştirerek yeniden kullanım rekorunu yeniledi.

Fırlatma gün doğumundan önce yapıldı

Falcon 9, 25 Ağustos 2026 tarihinde yerel saatle 05.33’te Cape Canaveral’daki 40 numaralı fırlatma kompleksinden havalandı. Türkiye saatiyle 12.33’e karşılık gelen fırlatmanın ardından roket kuzeydoğu yönünde ilerledi.

Roketin yeniden kullanılabilir B1067 ilk kademesi, kalkıştan yaklaşık sekiz buçuk dakika sonra Atlas Okyanusu’nda bekleyen “A Shortfall of Gravitas” adlı insansız platforma indi. Üst kademe ise yolculuğunu sürdürerek 29 Starlink uydusunu kalkıştan yaklaşık 61 buçuk dakika sonra alçak Dünya yörüngesine bıraktı.

Görev, SpaceX’in 2026 yılındaki 100’üncü Falcon 9 uçuşu olarak kayıtlara geçti. Aynı zamanda yıl içinde doğrudan Starlink ağını genişletmek amacıyla gerçekleştirilen 77’nci fırlatma oldu.

Gökyüzündeki denizanası nasıl oluştu?

Kıyı boyunca görülen parlak oluşum, doğal bir fırtına bulutu veya tanımlanamayan bir gök cismi değildi. Görüntü, roketin yüksek irtifadaki egzozunun gün doğumundan önce Güneş ışığıyla aydınlanması sonucunda ortaya çıktı.

Yeryüzündeki gözlemciler hâlâ karanlıkta bulunurken roket ve egzoz bulutu, Dünya’nın gölgesinin dışına çıkacak kadar yükselmişti. Ufkun altında bulunan Güneş, yüksek irtifadaki egzozu aydınlatırken alçak atmosfer ve yeryüzü karanlık kalmaya devam etti. Bu ışık farkı, bulutun koyu gökyüzü üzerinde belirginleşmesini sağladı.

Roket motorlarından çıkan sıcak gazlar, atmosfer basıncının hızla düştüğü yüksek irtifalarda genişledi. Bulutun parlak ve yuvarlak bölümü bir denizanasının gövdesini, geriye doğru uzanan ince egzoz izleri ise kollarını andırdı. Görüntünün “uzay denizanası” olarak adlandırılması bu biçimden kaynaklandı.

Yapay gece-parlayan bulut etkisi oluştu

Olay yalnızca aydınlatılmış bir egzoz izi olarak değerlendirilmedi. Roket motorlarının üst atmosfere bıraktığı su buharı, uygun sıcaklık ve basınç koşullarında küçük buz kristallerinin oluşmasına katkı sağlayabiliyor. Böylece yapay gece-parlayan bulutlara benzeyen parlak yapılar meydana gelebiliyor.

Gece-parlayan bulutlar genellikle atmosferin mezosfer olarak adlandırılan bölümünde, yeryüzünden yaklaşık 80 kilometre yüksekte oluşuyor. Bu irtifadaki buz kristalleri, Güneş gözlemcinin bulunduğu noktada henüz doğmamış veya batmış olsa bile ışık almaya devam edebiliyor.

Bilimsel araştırmalar, özellikle gece ve sabah saatlerinde gerçekleştirilen roket fırlatmaları ile orta enlemlerde görülen gece-parlayan bulutların sıklığı arasında bağlantı bulunduğunu gösteriyor. Roket egzozundaki su buharı, üst atmosferdeki rüzgârlarla taşınarak buz kristallerinin oluşabileceği bölgelere ulaşabiliyor.

New York’tan Bahamalar’a kadar görüldü

Parlak oluşumun fırlatmadan yaklaşık 12 dakika sonra, yerel saatle 05.45 dolaylarında belirginleştiği bildirildi. Gökyüzündeki görüntü yaklaşık 25 dakika içinde dağıldı.

Roketin kuzeydoğu yönündeki rotası nedeniyle iz Florida’nın yanı sıra Georgia, Carolinalar, Virginia, Maryland, Washington ve New York çevresinden görülebildi. Görüş alanının güneyde Bahamalar’a kadar uzandığı belirtildi. En belirgin görüntüler kıyıdaki Carolinalar ve Georgia çevresinden kaydedildi.

Palm Beach ve Treasure Coast bölgesindeki gözlemciler, karanlık gökyüzünde büyüyen parlak bir baş ve arkasından uzanan ince izler gördü. Sosyal medyada yayımlanan görüntülerin ardından oluşumun bir hava olayı veya bilinmeyen bir cisim olduğu yönünde sorular gündeme geldi. Fırlatma saati ve roketin rotası, görüntünün Falcon 9 egzozundan kaynaklandığını ortaya koydu.

B1067 37’nci uçuşuyla rekor kırdı

Görevde kullanılan B1067 ilk kademesi, Haziran 2021’de hizmete girmişti. Bu fırlatmayla birlikte aynı ilk kademe 37 kez kullanılmış oldu. B1067 böylece SpaceX filosunda ve yörünge sınıfı roketlerin yeniden kullanımı alanında yeni bir eşik oluşturdu.

B1067 daha önce Uluslararası Uzay İstasyonu’na mürettebat ve kargo taşıyan Crew-3, Crew-4, CRS-22 ve CRS-25 görevlerinde kullanıldı. İlk kademe ayrıca Türkiye’nin Türksat 5B uydusu ile çeşitli ticari ve navigasyon uydularını taşıyan görevlerde yer aldı. Starlink 10-49 öncesinde 25 ayrı Starlink uçuşunu tamamlamıştı.

İlk kademenin son inişi, “A Shortfall of Gravitas” platformuna yapılan 165’inci başarılı iniş oldu. Bu operasyon, SpaceX’in Falcon roketleriyle gerçekleştirdiği toplam başarılı ilk kademe inişlerinin sayısını da görev sırasında 654’e çıkardı.

Falcon 9 tamamen yeniden kullanılabilir bir roket değil. Kalkışın büyük bölümünü sağlayan ilk kademe geri kazanılırken uyduları yörüngeye taşıyan üst kademe yeniden kullanılmıyor. Buna rağmen aynı ilk kademenin 37 uçuşta kullanılması, yeni roket üretme ihtiyacını azaltan operasyon modelinin ulaştığı seviyeyi gösteriyor.

Florida’daki Starlink uçuşlarında yeni dönem

Starlink 10-49, Falcon 9’un son uçuşu değil. Görevin doğru tanımı, Florida’dan Falcon 9 ile yapılması planlanan son Starlink fırlatması olması.

SpaceX’in fırlatma operasyonlarından sorumlu yöneticisi Kiko Dontchev, görevden sonra Florida’daki Starlink uçuşlarının Starship sistemine geçirilmesinin planlandığını bildirdi. Falcon 9’un California’dan gerçekleştirilen Starlink görevlerinde ve diğer müşteri uçuşlarında kullanılmaya devam etmesi bekleniyor.

Falcon 9 ile Florida’dan yaklaşık yedi yılda 260 dolayında Starlink görevi gerçekleştirildi. Şirketin Cape Canaveral’daki çalışanlarının bir bölümü, daha büyük ve tamamen yeniden kullanılabilir olarak tasarlanan Starship sisteminin hazırlıklarına yönlendirildi.

Bu geçiş, Falcon 9’un hemen hizmet dışına çıkarıldığı anlamına gelmiyor. Starship’in düzenli yörünge uçuşları yapması ve operasyonel güvenilirliğini kanıtlaması gerekiyor. Bu nedenle görev takvimi ve geçiş süreci, yapılacak testlerin sonuçlarına göre değişebilir.

Bir fırlatmada üç önemli gelişme

Starlink 10-49 görevi, görsel bir atmosfer olayı, roket yeniden kullanım rekoru ve SpaceX’in fırlatma stratejisindeki değişimi aynı uçuşta bir araya getirdi.

Gökyüzündeki denizanası yalnızca kısa süreli bir görüntü oluştururken B1067’nin 37’nci uçuşu, uzay taşımacılığında aynı donanımın tekrar tekrar kullanılabileceğini gösterdi. Florida’daki Starlink görevlerinin Starship’e geçirilmesi planı ise şirketin daha büyük uyduları, daha yüksek taşıma kapasitesine sahip yeni bir sistemle yörüngeye ulaştırma hedefini ortaya koydu.

Yörüngede 11 binden fazla uyduyu kapsayan Starlink ağı büyümeyi sürdürürken, fırlatmaların hangi roketlerle ve hangi merkezlerden yapılacağı SpaceX’in gelecek dönem stratejisinin önemli başlıklarından biri olacak.