İstanbul 19.8°C
Ankara 11.5°C
Diyarbakır 11.2°C
Samsun 19.1°C
Berlin 29°C
Erdoğan, Trump’tan 5 F-35 için söz alındığını söyledi
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
Türkiye’nin 22 yıl aradan sonra ev sahipliği yaptığı 36. NATO liderler zirvesinin ilk günü Ankara’da yoğun diplomasi trafiğiyle geçti. Zirvenin merkezinde ABD Başkanı Donald Trump’ın Türkiye’ye yönelik CAATSA yaptırımları ve F-35 savaş uçaklarıyla ilgili açıklamaları yer aldı.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Trump’ı Etimesgut’ta protokol uçuşları için yenilenen Ankara Havalimanı’nda karşıladı. Trump, Katar tarafından ABD’ye hediye edilen ve yaklaşık 400 milyon dolar değerinde olduğu belirtilen yeni başkanlık uçağıyla Ankara’ya indi. Bu uçuş, tartışmalı yeni Air Force One’ın yurt dışına yaptığı ilk seyahat olarak kayda geçti.
Beştepe’de düzenlenen resmi karşılama töreninin ardından Erdoğan ve Trump, ikili görüşmeye geçmeden önce gazetecilerin sorularını yanıtladı. Erdoğan, 5 F-35 savaş uçağı için Trump’tan söz alındığını söyledi. Trump ise F-35 satışı konusunda olumlu konuşarak Türkiye’nin NATO içindeki önemine dikkat çekti.
Trump, Türkiye’ye uygulanan CAATSA yaptırımlarının kaldırılacağını belirterek artık zamanının geldiğini söyledi. ABD Başkanı, dost ülkelere yaptırım uygulamak istemediğini dile getirdi.
ABD, Türkiye’nin Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi alması nedeniyle Ankara’ya CAATSA yaptırımları uygulamış, Türkiye de F-35 ortak üretim programından çıkarılmıştı. F-35 satışının önündeki en önemli engellerden biri bu yaptırımlar ve ABD Kongresi’nde kabul edilen yasal kısıtlamalar olarak görülüyor.
Trump’ın açıklamasına rağmen sürecin nasıl ilerleyeceği henüz netleşmedi. ABD yasalarına göre Türkiye’nin F-35 alabilmesi için S-400 sistemleriyle ilgili engelin aşılması gerekiyor. Daha önce Ankara ile Washington arasında, Türkiye’nin S-400’leri operasyonel hale getirmemeyi taahhüt edeceği ve Kongre’de ilgili düzenlemenin değiştirileceği bir formül üzerinde durulduğu belirtilmişti.
ABD Senatosu’nda Trump’a yakın isimlerden Cumhuriyetçi Güney Carolina Senatörü Lindsey Graham, F-35 satışına yeşil ışık yakılmasının Kongre’de dirençle karşılaşabileceğini söyledi. Graham, İsrail ve Yunanistan’dan gelecek itirazların da Kongre üzerindeki havayı etkileyebileceğine işaret etti.
Kongre, 2020’de kabul edilen yasayla Türkiye S-400’leri elinde bulundurduğu sürece F-35 satışının önünü kapatmıştı. Bu nedenle Trump’ın açıklaması siyasi açıdan güçlü bir mesaj olarak değerlendirilse de uygulama aşamasında Kongre onayı ve yasal düzenleme başlıkları kritik önem taşıyor.
Trump, Erdoğan ile yakın bir ilişkiye sahip olduğunu vurguladı. ABD Başkanı, iki lider arasında ilk tanışmadan bu yana işleyen bir iletişim olduğunu söyledi. Trump, 2019’daki Rahip Brunson krizine de atıf yaparak Erdoğan ile doğrudan temasının sonuç verdiğini savundu.
Trump ayrıca bazı NATO müttefiklerinin İran’daki savaşa destek vermemesini eleştirdi. İtalya, Almanya ve Fransa’nın kendilerini reddettiğini söyleyen Trump, Türkiye ve Erdoğan için Ankara’da bulunduğunu belirtti. ABD Başkanı, Türkiye olmasaydı NATO zirvesine gelmeyeceğini ifade etti.
Trump, yenilenen Ankara Havalimanı’nda adının bir binaya verildiğini de duyurdu. ABD Başkanı, bunun hoş bir jest olduğunu söyledi.
Etimesgut’taki askeri havalimanı NATO zirvesi öncesinde modernize edilmiş, pisti büyük uçakların inişine uygun hale getirilmiş ve alan Ankara Havalimanı adıyla protokol uçuşları için kullanıma hazırlanmıştı.
Zirvenin ilk gününde NATO Savunma Sanayii Forumu da dikkat çeken açıklamalara sahne oldu. Programda günün ilk toplantısı “Büyük duyuru” başlığıyla duyurulmuştu.
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, A330 MRTT uçağının Çok Uluslu Çok Amaçlı Tanker Taşımacılık Filosu’na katılacağını ve 12 adet A400M model uçakla hava gücü kapasitesinin artırılacağını açıkladı. Bu adım, Avrupa müttefiklerinin hava ikmal ve stratejik taşıma kabiliyetlerini güçlendirme hedefinin parçası olarak duyuruldu.
Rutte ayrıca NATO’nun istihbarat ve gözetleme kapasitesini artırmak için iki yeni adım atacağını bildirdi. Bu kapsamda 5 adet Northrop Grumman yapımı Triton drone ve yaşlanan Boeing E-3 gözlem uçaklarının yerine 10 adet Saab GlobalEye gözlem uçağı alınacağı açıklandı.
Saab CEO’su Micael Johansson, GlobalEye teslimatlarının 2030’dan itibaren başlayabileceğini, bir uçağın maliyetinin ise 400 ila 450 milyon dolar arasında olabileceğini söyledi.
Zirvenin ilerleyen saatlerinde Lockheed Martin ile Rheinmetall, ATACMS kısa menzilli balistik füzelerinin Almanya’da ortak üretimi için mutabakat zaptı imzaladı. Savunma anlaşmalarının toplam değerinin 8 Temmuz’da açıklanması beklenirken, zirve kulislerinde milyarlarca dolarlık yeni savunma yatırımları konuşuldu.
Açıklanan ve beklenen anlaşmalar, NATO’nun Avrupa kanadında savunma sanayisini büyütme ve ABD’ye bağımlılığı azaltma çabasının somut adımları arasında gösteriliyor.
Ankara’daki zirvenin en çok konuşulan başlıklarından biri de NATO müttefiklerinin savunma harcamalarını artırma taahhüdü oldu. NATO üyeleri, 2035’e kadar gayrisafi yurt içi hasılalarının yüzde 5’ini savunmaya ayırma hedefini daha önce Lahey zirvesinde kabul etmişti. Eski hedef yüzde 2 seviyesindeydi.
Bu hedefin arkasındaki en güçlü siyasi baskı Trump’tan geldi. ABD Başkanı, Avrupalı müttefiklerin savunma harcamalarını artırmasını uzun süredir temel beklentilerinden biri olarak dile getiriyor.
Rutte ve Avrupalı yetkililer de Ankara’daki açıklamalarında savunma harcamalarının artırıldığını sık sık vurguladı. NATO’nun hava gücü, istihbarat ve savunma sanayi kapasitesine yönelik yeni duyuruları da bu çerçevede değerlendirildi.
NATO Zirvesi Savunma Sanayii Forumu’nda konuşan Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, ülkesinin NATO’ya üyelik talebini bir kez daha gündeme taşıdı.
Zelenski, Ukrayna’nın mevcut savaş tecrübesi ve savunma kapasitesiyle ittifak dışında bırakılmasının doğru olup olmayacağını sordu. Ukrayna ordusunun halihazırda NATO’nun kolektif savunmasına katkı verebilecek bir kabiliyete sahip olduğunu savunan Zelenski, bu gücün ittifakın parçası haline gelmesinin tüm tarafları daha güçlü kılacağını söyledi.
Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yaptığı son görüşmenin iyi geçtiğini belirtti. ABD Başkanı, Putin ve Zelenski’nin bir anlaşma yapmak istediğini düşündüğünü söyledi.
Trump, “Bir şeyler çıkacak” mesajı vererek yakın zamanda sonuç alınmasını umduğunu dile getirdi. Ancak Ukrayna savaşına ilişkin diplomatik süreçte somut bir takvim açıklanmadı.
Trump, Ankara’daki açıklamalarında Grönland konusunu da yeniden gündeme getirdi. ABD Başkanı, Danimarka’nın Grönland’a yeterince yatırım yapmadığını savundu ve Çin ile Rusya’nın Arktik bölgesindeki varlığının artması nedeniyle adanın ABD güvenliği açısından kritik olduğunu söyledi.
Trump, Grönland’ın Danimarka yerine ABD tarafından kontrol edilmesi gerektiğini savundu. Bu yaklaşımın NATO ile ilişkilere zarar verebileceğini de kabul etti.
ABD Başkanı geçmişte Grönland’ı topraklarına katmak için askeri seçeneği bile masada tutabileceğine işaret etmiş, daha sonra daha uzun vadeli bir çerçeve anlaşmasına açık olduğunu belirtmişti. Buna rağmen Washington yönetimi, adanın ulusal güvenlik açısından önemini vurgulamayı sürdürüyor.
Zirvenin dikkat çeken gelişmelerinden biri de Çekya delegasyonunda yaşandı. Çekya Başbakanı Andrej Babiš ve Cumhurbaşkanı Petr Pavel, NATO zirvesine katılmak üzere Ankara’ya ayrı uçaklarla geldi. İki uçak, Prag’daki aynı havalimanından bir saatten kısa arayla kalktı.
Babiš, Esenboğa Havalimanı’nda Ticaret Bakanı Ömer Bolat tarafından karşılandı. Pavel’i ise Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy karşıladı.
Çekya’da iki lider arasında zirveye kimin başkanlık edeceği konusunda bir süredir anlaşmazlık yaşanıyordu. Babiš, bir bakan atamasına ilişkin gerilimin ardından Pavel’in zirveye katılmasını engellemeye çalışmıştı. Pavel bunun üzerine Çekya Anayasa Mahkemesi’ne başvurmuş, mahkeme de hükümete cumhurbaşkanının katılımını sağlama yükümlülüğü getirmişti.
Mahkeme kararına rağmen hükümet delegasyon liderliğini cumhurbaşkanına değil başbakana verdi. Pavel ise delegasyonda cumhurbaşkanı varsa liderliğin kendisinde olması gerektiğini savundu. Taraflar uzlaşamayınca iki lider Ankara’ya ayrı uçaklarla geldi. Beştepe’de çekilen aile fotoğrafında da Babiš ve Pavel’in ayrı uçlarda yer aldığı görüldü.
Kanada Başbakanı Mark Carney, Türkiye’nin de aralarında bulunduğu ülkelerle birlikte Savunma, Güvenlik ve Direnç Bankası kurulacağını açıkladı. Girişimde Kanada’nın yanı sıra Arnavutluk, Belçika, Yunanistan, Letonya, Lüksemburg, Romanya, Türkiye ve Ukrayna yer alıyor.
Carney, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada bankanın üye ülkelerde sermayeye erişimi genişletmeyi, finansman maliyetlerini düşürmeyi ve savunma sanayi kapasitesini artırmayı amaçladığını belirtti.
Kanada Başbakanı, mevcut jeopolitik koşulların gerektirdiği hızda ilerlenmesi gerektiğini söyledi. Carney, bankanın 2027 gibi erken bir tarihte faaliyete geçebilmesi için gerekli liderliği sağlamaya kararlı olduklarını ifade etti.
Zirvede dikkat çeken isimlerden biri de Hollanda Savunma Bakanı Dilan Yeşilgöz oldu. Ankara doğumlu Yeşilgöz, doğduğu şehre ilk kez bakan sıfatıyla geldi.
Yeşilgöz, 7 yaşında annesi ve kız kardeşiyle birlikte mülteci olarak Hollanda’ya sığınmıştı. Ankara ziyareti sırasında Türkçe konuşan Yeşilgöz, birkaç gün erken gelerek şehri gezdiğini, Ankara’nın hızla değiştiğini söyledi. Yemeklerin ise değişmediğini belirten Yeşilgöz, favorisinin İskender kebap olduğunu dile getirdi.
Ankara’daki NATO zirvesinin ilk günü, Türkiye-ABD ilişkilerinde F-35 ve CAATSA başlıklarının yeniden öne çıktığı bir diplomasi trafiğine sahne oldu. Trump’ın yaptırımların kaldırılacağı yönündeki açıklaması Ankara açısından önemli bir siyasi mesaj olarak değerlendirildi.
Buna karşılık F-35 sürecinde ABD Kongresi’nin tutumu, S-400 meselesi ve müttefik ülkelerden gelebilecek itirazlar belirleyici olmaya devam edecek. Zirvenin savunma sanayii ayağında açıklanan anlaşmalar ise NATO’nun Avrupa’daki kapasite artışına hız verdiğini gösterdi.
Ukrayna’nın üyelik talebi, Grönland tartışması, savunma harcamalarında yüzde 5 hedefi, Çekya delegasyonundaki kriz ve Türkiye’nin de yer aldığı savunma bankası girişimi, Ankara zirvesinin ilk gününde öne çıkan diğer başlıklar oldu.