İstanbul 19.8°C
Ankara 11.5°C
Diyarbakır 11.2°C
Samsun 19.1°C
Berlin 29°C
Enerji haritası yeniden çiziliyor
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol, küresel enerji piyasalarında son yılların en belirgin kırılmalarından birinin yaşandığını belirtti. Birol, Foreign Policy için kaleme aldığı yazıda enerji haritasının gerçek zamanlı olarak yeniden çizildiğini ifade etti.
Birol’a göre petrol ve doğal gaz piyasalarında aylarca süren çalkantıların ardından Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasında imzalanan son anlaşma, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını ve kalıcı barış için zemin oluşturulmasını hedefliyor. Anlaşmanın ardından boğazdan petrol ve gaz ihracatının arttığına ilişkin işaretler, baskı altındaki piyasalarda kısmi rahatlama sağladı.
Fatih Birol, ateşkes ve diplomatik temasları memnuniyet verici gelişmeler olarak değerlendirirken, önümüzdeki haftalar ve aylar için belirsizliğin sürdüğüne dikkat çekti. Birol’a göre küresel enerji arzına yönelik riskler tamamen ortadan kalkmış değil.
Birol, çatışma yeniden tırmansa da kalıcı biçimde sona erse de enerji dünyasında daha büyük bir dönüşümün çoktan başladığını vurguladı. Dünya, Hürmüz Boğazı’nın bir günden diğerine kapanabileceğini gördü. Bu durum, su yolunun kesintisiz ve sorunsuz bir ticaret hattı olduğu yönündeki güveni zayıflattı.
Birol, bu on yılın başında uluslararası petrol ve gaz ticaretinin iki ana eksen üzerinde ilerlediğini hatırlattı. Bunlardan ilki, Rusya’nın Batı Sibirya’daki kaynakları ile büyük ölçüde ithalata bağımlı Avrupa pazarı arasındaki ilişkiye dayanıyordu. İkincisi ise Orta Doğu’daki geniş enerji rezervleri ile Asya’nın büyüyen ekonomilerinin artan ithalat ihtiyacı arasındaki tamamlayıcılıktı.
Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı’na göre bu iki temel ticari ilişki de köklü biçimde değişti. Rusya’nın Ukrayna’ya açtığı savaş sonrası Avrupa enerji tedarikinde Rusya’ya bağımlılığı azaltmaya yöneldi. Hürmüz Boğazı krizi ise Orta Doğu ile Asya arasındaki enerji hattının güvenilirliği konusunda yeni soru işaretleri doğurdu.
Birol, hükümet liderleri ve şirket yöneticileriyle yaptığı görüşmelerde savaş öncesi senaryolara geri dönüş beklentisinin zayıf olduğunu aktardı. Çatışmaların ya da barış müzakerelerinin nasıl sonuçlanacağından bağımsız olarak, ülkeler enerji güvenliğini artık daha farklı bir çerçevede değerlendiriyor.
Birol’a göre 2022’deki enerji şoku ve 2026’da Hürmüz Boğazı çevresinde yaşanan kriz, uluslararası enerji mimarisinin dayandığı karşılıklı bağımlılık anlayışını zorladı. Enerji ticaretinin yalnızca ekonomik verimlilik üzerinden kurgulanamayacağı, jeopolitik risklerin de temel belirleyici haline geldiği ortaya çıktı.
Fatih Birol, enerji sektörü ile jeopolitik gelişmelerin her zaman iç içe olduğunu ancak mevcut dönemde bu ilişkinin çok daha görünür hale geldiğini belirtti. Birol’a göre küresel enerji sistemi artık yalnızca ticari ve ekonomik kaygılarla değil, jeopolitik güç dengeleriyle de şekilleniyor.
Ülkeler hangi yakıtları ve teknolojileri ithal edeceklerine, nereye yatırım yapacaklarına, hangi ticaret yollarına ve tedarikçilere güveneceklerine karar verirken fiyat kadar güven unsurunu da dikkate alacak. Bu nedenle enerji ticaretinde öngörülebilirlik, yeni dönemin temel başlıklarından biri haline geliyor.
Birol, güneş panelleri, bataryalar ve elektrikli araçlarda hızlı maliyet düşüşlerinin temiz enerjiyi daha rekabetçi hale getirdiğini de vurguladı. Bu gelişme, ülkelerin enerji arz güvenliğini güçlendirme arayışında yerli ve düşük karbonlu teknolojilere daha fazla yönelmesini beraberinde getirebilir.
Enerji dönüşümü, yalnızca iklim politikalarıyla değil, aynı zamanda güvenlik ve bağımsızlık arayışıyla da hız kazanıyor. Birol’un değerlendirmesine göre ülkeler, dışa bağımlılığı azaltan ve tedarik risklerini sınırlayan enerji kaynaklarına daha fazla önem verecek.
Birol, Orta Doğu’daki üreticilerin Hürmüz Boğazı’na bağımlılığı azaltmak için alternatif ihracat rotaları arayacağını belirtti. Bölge dışındaki üreticiler de diğer pazarlara erişimlerini genişletmenin yollarını arıyor.
Tüketici ülkeler açısından ise öncelik, “tam zamanında” yaklaşımından “her ihtimale karşı” yaklaşımına geçmek olacak. Bu anlayış, enerji depolama kapasitesinin artırılmasını, tedarikçi çeşitlendirmesini, stratejik rezervlerin güçlendirilmesini ve dağıtım sistemlerinin daha dayanıklı hale getirilmesini gündeme taşıyor.
Fatih Birol’a göre küresel enerji haritası gerçek zamanlı olarak yeniden çiziliyor. Bu yeni haritada belirleyici sorulardan biri, hangi ülkenin hangi ülkeye ne ölçüde güveneceği olacak.
Birol, düşük güven ortamında yaşamanın maliyetinin tüm dünyada hissedilmeye başladığını belirtti. Enerji piyasalarında fiyat, arz güvenliği, rota güvenilirliği, teknoloji seçimi ve jeopolitik riskler artık birbirinden ayrı başlıklar olarak değerlendirilmiyor. Yeni dönemde enerji ticaretinin yönünü yalnızca kaynak bolluğu değil, güvenilir ortaklıklar da belirleyecek.