ABD seçim sonuçları Türkiye'yi nasıl etkileyecek?

VGN

ABD’de Demokratların Kongre çoğunluğunu kazanması, Türkiye’nin savunma projeleri ve yaptırım görüşmelerinde yeni bir siyasi tablo oluşturdu. F-35, CAATSA ve KAAN başlıklarında sonucu belirleyecek hukuki koşullar ise seçimlerin ardından geçerliliğini koruyor.

ABD’de Demokratların ara seçimlerde Senato ve Temsilciler Meclisi çoğunluğunu kazanması, Türkiye ile yürütülen savunma görüşmelerinde Kongre’nin tutumunu yeniden öne çıkardı. F-35 savaş uçakları, CAATSA yaptırımları ve KAAN için ABD menşeli motor tedariki, yeni siyasi dengeden etkilenebilecek başlıklar arasında bulunuyor. Ancak seçim sonucu, bu süreçlerde kendiliğinden bir yasak veya onay anlamına gelmiyor.

Yeni çoğunluk ocakta göreve başlayacak

Demokratların seçim zaferiyle oluşacak yeni Kongre, ocak ayında göreve başlayacak. Çoğunluk değişimi, komite başkanlıklarını ve yasama gündemini şekillendirerek Donald Trump yönetimi üzerindeki denetimi artırabilecek.

Bununla birlikte Kongre çoğunluğunun muhalefete geçmesi, başkanın yürütme yetkilerini ortadan kaldırmıyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Trump arasındaki temasların somut sonuç üretmesi de ilgili yasal koşulların ve kurumsal süreçlerin karşılanmasına bağlı olacak.

CAATSA ile F-35 kısıtlaması farklı düzenlemeler

Türkiye’nin Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi satın alması, Washington ile savunma ilişkilerindeki başlıca anlaşmazlıklardan biri olmaya devam ediyor.

ABD, Aralık 2020’de CAATSA kapsamında Savunma Sanayii Başkanlığına ve bazı yetkililerine yaptırım uyguladı. Türkiye’nin F-35 programından çıkarılması ise 2019’da gerçekleşti. Dolayısıyla iki süreç aynı anlaşmazlıktan kaynaklansa da aynı hukuki işlem değil.

Yaptırımların kaldırılması veya bunlara muafiyet tanınması, kullanılacak yetkiye göre farklı koşullara ve Kongre denetimi süreçlerine tabi olabiliyor. Başkanın siyasi desteği, bu koşulların kendiliğinden ortadan kalkmasını sağlamıyor.

F-35 için koşullu muafiyet yolu bulunuyor

Türkiye’ye F-35 transferini sınırlayan hüküm, 2020 mali yılı savunma yetkilendirme yasasında yer alıyor. Söz konusu yasa Aralık 2019’da kabul edildi.

Düzenleme yalnızca yasak içermiyor; belirli koşullarla muafiyet imkânı da tanıyor. Bunun için Türkiye’nin S-400 sistemini ve bağlantılı unsurları artık elinde bulundurmadığının, sistemi yeniden edinmeyeceğine ilişkin güvenilir güvenceler verdiğinin ve F-35 güvenliğini tehlikeye atacak ilave Rus savunma ekipmanı edinmediğinin ilgili bakanlarca Kongre’ye belgelenmesi gerekiyor. Muafiyet için bildirimin ardından 90 günlük bekleme süresi öngörülüyor.

Bu nedenle Türkiye’ye F-35 satışının her durumda mutlaka yeni bir yasa gerektirdiğini söylemek doğru değil. Mevcut koşulların karşılanıp karşılanmadığı ve yönetimin hangi hukuki yolu kullanacağı belirleyici olacak.

KAAN motorları için itiraz daha önce sunuldu

KAAN’ın ABD menşeli F110 motorlarının tedariki de Kongre’de seçimlerden önce tartışma konusu olmuştu. Temmuz 2026’da Temsilciler Meclisi’ne, önerilen motor ve bağlantılı hizmet transferini engellemeyi amaçlayan ortak karar tasarısı sunuldu.

Ancak böyle bir tasarının sunulması, satışın yasaklandığı anlamına gelmiyor. Bağlayıcı sonuç doğurması için gerekli yasama sürecinin tamamlanması gerekiyor.

Yeni çoğunluğun savunma ihracatına ilişkin denetimi artırması mümkün. Buna karşılık KAAN motorlarının kesin olarak engelleneceği veya bütün izinlerin yeniden başlayacağı sonucuna yalnızca seçim sonuçlarından hareketle varılamaz.

Parti çoğunluğu tek başına sonucu belirlemiyor

Türkiye’ye yönelik savunma satışlarında Kongre üyelerinin tutumları aynı parti içinde de farklılaşabiliyor. S-400’ler, teknoloji güvenliği, NATO ilişkileri ve bölgesel dengeler, değerlendirmelerde öne çıkan başlıkları oluşturuyor.

Demokratların çoğunluğu kazanması, Ankara’nın Kongre ile temaslarını daha önemli hale getiriyor. Önümüzdeki dönemde F-35, CAATSA ve KAAN dosyalarının seyri; komitelerin yaklaşımı, yönetimin girişimleri ve mevcut hukuki şartlar birlikte değerlendirilerek anlaşılabilecek.