8 yaşındaki Lillian 89 yılda toplam 180 vakada görülen beyin enfeksiyonu nedeniyle öldü

VGN

Louisiana’da sekiz yaşındaki Lillian Smart, gölde yüzerken kaptığı düşünülen Naegleria fowleri enfeksiyonu nedeniyle öldü. Bu amip, su burundan girdiğinde beyne ulaşarak çok hızlı ilerleyen ölümcül bir beyin hastalığına yol açabiliyor.

ABD’nin Louisiana eyaletinde yaşayan sekiz yaşındaki Lillian Smart, gölde yüzerken kaptığı düşünülen çok nadir bir amip nedeniyle hayatını kaybetti. “Beyin yiyen amip” olarak bilinen bu canlı, burundan giren suyla beyne ulaşarak ağır bir enfeksiyona yol açabiliyor.

Lillian’ın ailesi, doktorların bütün çabalarına rağmen kızlarının beynindeki hasarın iyileşemeyecek kadar ağır olduğunu açıkladı.

Lillian’a ne oldu?

Lillian Smart, rahatsızlanmadan kısa süre önce Louisiana’nın kuzeyindeki Lake Claiborne’da yüzmüştü. Sağlık yetkilileri, enfeksiyonun büyük olasılıkla bu gölde kapıldığını düşünüyor.

Louisiana Sağlık Bakanlığı, 19 Ağustos 2026’da eyalette yaşayan bir kişide Naegleria fowleri enfeksiyonu bulunduğunu açıkladı. Bakanlık hastanın adını paylaşmadı. Ancak Lillian’ın ailesi, çocuklarına bu teşhisin konulduğunu duyurdu.

Bazı haberlerde Henderson Lake adı da geçiyor. Ancak Henderson Lake için yapılan uyarı, mavi-yeşil alglerle ilgili ayrı bir olaydı. Lillian’ın hastalığının muhtemel kaynağı olarak Lake Claiborne gösteriliyor.

Beyin yiyen amip nedir?

Naegleria fowleri, gözle görülemeyecek kadar küçük, tek hücreli bir canlıdır. Genellikle sıcak tatlı sularda ve suyun dibindeki çamurda yaşar.

“Beyin yiyen amip” ifadesi, bu canlının halk arasında kullanılan adıdır. Amip gerçekten yiyecek yer gibi beyni yemez. Ancak beyne ulaştığında beyin dokusuna zarar verir ve beynin şişmesine neden olur.

Bu ağır hastalığın tıbbi adı primer amipli meningoensefalittir.

İnsanlar bu hastalığa nasıl yakalanıyor?

Hastalığın oluşması için amip bulunan suyun burundan girmesi gerekiyor. Amip, burundan girdikten sonra sinirler boyunca ilerleyerek beyne ulaşabiliyor.

Enfeksiyon genellikle şu durumlarda ortaya çıkıyor:

Sıcak bir gölde veya nehirde yüzmek, suya atlamak, dalış yapmak, sığ sudaki çamurla oynamak veya yeterince klorlanmamış bir havuz ya da su parkını kullanmak riski artırabiliyor.

Musluk suyuyla burun veya sinüs temizliği yapmak da çok nadir durumlarda enfeksiyona yol açabiliyor. Bu nedenle burun temizliğinde doğrudan musluk suyu kullanılmaması gerekiyor.

Su içmekle bulaşır mı?

Hayır. Amip bulunan suyu içmek bu beyin enfeksiyonuna yol açmıyor. Suyun mutlaka burundan girmesi gerekiyor.

Hastalık başka bir insandan da bulaşmıyor. Hasta biriyle aynı evde bulunmak, ona dokunmak veya aynı eşyaları kullanmak enfeksiyona neden olmuyor.

Tuzlu deniz suyunda bugüne kadar ABD’de bu hastalığa yakalanan kimse bulunmuyor. Doğru şekilde temizlenen ve yeterince klorlanan yüzme havuzları da güvenli kabul ediliyor.

Ne kadar nadir görülüyor?

Bu hastalık son derece nadir görülüyor. ABD’de 1937 ile 2025 arasındaki 89 yılda toplam 180 vaka kaydedildi. Yıllık vaka sayısı sıfır ile sekiz arasında değişti.

Bu sayı, yılda ortalama yaklaşık iki vaka anlamına geliyor. Her yıl milyonlarca insan göllerde ve nehirlerde yüzmesine rağmen çoğu yıl yalnızca birkaç kişi hastalanıyor.

Ancak “Her 10 milyon kişiden biri hastalanır” gibi kesin bir oran vermek doğru değil. Çünkü kaç kişinin sıcak tatlı suya girdiği ve kaç kişinin burnuna su kaçtığı tam olarak bilinmiyor.

En açık anlatımla hastalık, milyonlarca insanın gölde yüzmesine rağmen yılda birkaç kişide görülüyor.

Amiple karşılaşan herkes hastalanır mı?

Hayır. Amip sıcak tatlı sularda bulunabilse de bu sulara giren insanların neredeyse tamamı hastalanmıyor.

Enfeksiyonun oluşması için amipli suyun burundan girmesi ve canlının buradan beyne ulaşması gerekiyor. Bunun neden bazı insanlarda gerçekleştiği, bazılarında ise gerçekleşmediği tam olarak bilinmiyor.

ABD’deki vakaların önemli bir bölümü çocuklarda ve gençlerde görüldü. Özellikle 10 ile 14 yaş arasındaki erkek çocuklarında daha fazla vaka kaydedildi. Bunun nedeni kesin olarak bilinmiyor. Çocukların suya daha fazla atlaması, dalması ve dipteki çamurla oynaması olası nedenler arasında gösteriliyor.

Hastalık neden bu kadar tehlikeli?

Hastalık çok nadir olsa da ortaya çıktıktan sonra çok hızlı ilerliyor. Amip beyin dokusuna zarar veriyor ve beynin şişmesine neden oluyor.

Hastalananların yüzde 97’sinden fazlası hayatını kaybediyor. ABD’de 1962 ile 2024 arasında bildirilen 167 hastadan yalnızca dört kişi hayatta kaldı.

Hastalığın çok hızlı ilerlemesi, erken teşhis ve tedaviyi zorlaştırıyor.

İlk belirtiler neler?

İlk belirtiler genellikle amiple temas edildikten yaklaşık beş gün sonra başlıyor. Ancak belirtiler bir gün içinde de ortaya çıkabiliyor, 12 güne kadar gecikebiliyor.

İlk aşamada şu belirtiler görülebiliyor:

Şiddetli baş ağrısı, yüksek ateş, bulantı ve kusma.

Hastalık ilerlediğinde ense sertliği, denge kaybı, çevresindekileri tanımakta zorlanma, bilinç bulanıklığı, nöbet, hayal görme ve koma ortaya çıkabiliyor.

Bu belirtiler başka hastalıklarla karıştırılabildiği için kişinin yakın zamanda sıcak bir gölde veya nehirde yüzdüğünü doktora söylemesi büyük önem taşıyor.

Nasıl korunulur?

En kesin korunma yolu, özellikle hava ve suyun çok sıcak olduğu dönemlerde göl, nehir, gölet ve sıcak su kaynaklarına girmemektir.

Sıcak tatlı suya girilecekse suyun burundan kaçmasını engellemek gerekiyor. Bunun için burun klipsi kullanılabilir veya suya atlarken burun kapatılabilir.

Suya atlamamak ve dalış yapmamak da riski azaltır. Sıcak su kaynaklarında başın suyun üzerinde tutulması önerilir.

Amipler suyun dibindeki çamurda daha fazla bulunabildiği için sığ sularda dip çamurunun karıştırılmaması gerekiyor.

Havuzların yeterince klorlandığından ve düzenli olarak temizlendiğinden emin olunmalı. Burun veya sinüs temizliğinde yalnızca steril, damıtılmış ya da kaynatılıp soğutulmuş su kullanılmalı.

Ne zaman acile gidilmeli?

Sıcak bir göl, nehir veya gölette yüzdükten sonraki 12 gün içinde ani ateş, şiddetli baş ağrısı, kusma veya ense sertliği ortaya çıkarsa hemen acil sağlık hizmetine başvurulmalı.

Doktora, yakın zamanda sıcak tatlı suda yüzüldüğü ve buruna su kaçmış olabileceği mutlaka söylenmeli.

Bu belirtilerin görülmesi kişinin kesinlikle amip kaptığı anlamına gelmez. Hastalık çok nadirdir. Ancak hızlı ilerlediği için belirtiler ortaya çıktığında zaman kaybedilmemesi gerekir.