2026 Nobel Tıp Ödülü beynin sırlarını ışıkla çözen 3 bilim insanına

VGN

Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel, ışıkla kontrol edilen iyon kanalları ve optogenetik alanındaki keşifleriyle 2026 Tıp Nobel'ini kazandı. Üç bilim insanı, toplam 12 milyon İsveç kronluk ödülü paylaşacak.

2026 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü, ışıkla kontrol edilen iyon kanalları ve optogenetik alanındaki keşifleri nedeniyle Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel'e verildi. Araştırmacıların çalışmaları, sinir hücrelerinin faaliyetini ışıkla kontrol ederek beynin nasıl çalıştığını incelemeyi mümkün kıldı.

Karar, 5 Ekim Pazartesi günü İsveç'in başkenti Stockholm'deki Karolinska Enstitüsü Nobel Meclisi tarafından açıklandı. Tıp ödülünün duyurulmasıyla bu yılın Nobel Haftası başladı.

Optogenetik ne işe yarıyor?

Optogenetik, genetik yöntemlerle ışığa duyarlı hale getirilen hücrelerin faaliyetini ışık kullanarak kontrol etme tekniği. Araştırmacılar bu yöntemle belirli sinir hücrelerini etkinleştirebiliyor veya faaliyetlerini baskılayabiliyor.

Böylece bir hücre grubunun çalışmasının ya da durdurulmasının canlı üzerindeki etkisi incelenebiliyor. Yöntem, beynin farklı hücrelerinin hangi işlevlere katıldığını anlamak için kullanılıyor.

Ödül gerekçesinde geçen iyon kanalları ise elektrik yüklü parçacıkların hücre zarından geçmesini sağlayan yapılar. Bu geçiş, sinir hücrelerinin elektriksel sinyal üretmesinde rol oynuyor.

Alglerdeki keşif beyin araştırmalarına taşındı

Peter Hegemann ve Georg Nagel, tek hücreli alglerde ışığa duyarlı bir protein keşfetti. Kanalrodopsin adı verilen bu protein, ışık aldığında bir kanal açarak elektrik yüklü parçacıkların hücreye geçmesini sağlıyor.

Karl Deisseroth ise bu proteinin üretilmesini sağlayan geni sinir hücrelerine aktararak ışıkla sinyal oluşturulabileceğini gösterdi. Çalışmanın sonuçlarını 2005'te yayımladı; yöntem daha sonra canlı farelerin beyninde de uygulandı.

Bu çalışmalar, hafıza, duygu ve davranışlarla ilişkili sinir devrelerinin araştırılmasına yeni olanaklar sağladı.

Üç bilim insanı toplam 12 milyon kronu paylaşacak

Bu yıl her Nobel ödülü kategorisi için para ödülü 12 milyon İsveç kronu olarak belirlendi. Yaklaşık 1,2 milyon dolara karşılık gelen tutar, tıp ödülünü kazanan üç bilim insanı arasında paylaşılacak.

Nobel Vakfı, önceki yıllarda 11 milyon kron olan ödülü bu yıl bir milyon kron artırdı. Açıklamada, artışın Nobel ödüllerinin ilk kez verilişinin 125. yılına denk geldiği belirtildi.

Geçen yılın tıp ödülü ise Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell ve Shimon Sakaguchi'ye verilmişti. Üç araştırmacı, bağışıklık sisteminin vücudun kendi dokularına zarar vermesini engelleyen mekanizmalara ilişkin keşifleriyle ödüllendirilmişti.

Periferik bağışıklık toleransı olarak adlandırılan bu mekanizma, bağışıklık sisteminin kontrol altında tutulmasında rol oynuyor. Bulgular, tip 1 diyabet, romatoid artrit ve lupus gibi bağışıklık sisteminin kendi dokularına saldırdığı hastalıkların anlaşılması açısından önem taşıyor.

Nobel duyuruları fizik ödülüyle sürecek

Nobel Haftası'nda sıradaki duyuru, 6 Ekim Salı günü açıklanacak fizik ödülü olacak.

Kimya ödülü 7 Ekim Çarşamba, edebiyat ödülü 8 Ekim Perşembe ve barış ödülü 9 Ekim Cuma günü açıklanacak.

Alfred Nobel Anısına İktisadi Bilimler Ödülü'nün sahipleri ise 12 Ekim Pazartesi günü duyurulacak.