Yazmayı yapay zekâya bırakınca düşünme becerileri geriliyor

VGN

Uzmanlar, yapay zekâya bırakılan yazma sürecinin öğrencilerin düşünme, hatırlama ve özgünlük becerilerini aşındırabileceği uyarısında bulunuyor.

Yapay zekâ lise ve üniversite öğrencilerinin ödev hazırlama biçimini hızla değiştirirken, eğitim dünyasında asıl kaybın dil bilgisi veya yazım kurallarıyla sınırlı kalmayabileceği tartışılıyor. Uzmanlar, öğrencinin fikir üretme, bilgiyi düzenleme, karşı görüşleri değerlendirme ve metni yeniden yazma sorumluluğunu sohbet robotlarına devretmesinin düşünsel gelişimi olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulunuyor.

Yazmak yalnızca kelimeleri sıralamak değil

İyi bir yazı hazırlamak kelime bilgisi, dil bilgisi ve yazım kurallarından daha fazlasını gerektiriyor. Öğrencinin konuyu anlaması, bildiklerini çalışan belleğinden çıkarması, fikirleri arasında bağlantı kurması ve anlatımını belirli bir plan içinde düzenlemesi gerekiyor.

Yazma sırasında karşılaşılan zorluk, öğrenme sürecinin önemli bir parçasını oluşturuyor. Öğrenci bir cümleyi düzeltirken düşüncesindeki boşlukları fark ediyor, karşı görüşleri değerlendiriyor ve anlatmak istediği konuyu yeniden ele alıyor. Metni gözden geçirmek ise öz eleştiri, planlama ve üstbiliş olarak tanımlanan düşünme üzerine düşünme becerisini geliştiriyor.

Bu nedenle eğitim araştırmacıları, yazmayı yalnızca bilginin kaydedildiği bir araç olarak görmüyor. Yazma eylemi aynı zamanda bilginin anlaşılmasına, sınanmasına ve kalıcı biçimde öğrenilmesine yardımcı oluyor.

Araştırma zihinsel katılım farkını gösterdi

Elli dört katılımcıyla yürütülen küçük ölçekli bir araştırmada, deneklerden sohbet robotu, internet arama motoru veya herhangi bir dijital araç kullanmadan makale yazmaları istendi. Yazma sırasında beyin etkinliği ölçüldü, hazırlanan metinler incelendi ve katılımcıların yazdıklarını ne ölçüde hatırladığı araştırıldı.

Sohbet robotu kullanan grupta zihinsel bağlantının daha düşük olduğu görüldü. Bu gruptaki katılımcılar yazdıkları metindeki ifadeleri hatırlamakta zorlandı ve ortaya çıkan çalışmayı diğer gruplara göre daha az sahiplendi.

Araştırmanın sınırlı katılımcı sayısı nedeniyle sonuçlar tek başına kesin bir hüküm oluşturmuyor. Ancak bulgular, yapay zekâ destekli yazmanın bilişsel etkilerinin daha geniş ve uzun süreli araştırmalarla incelenmesi gerektiğini gösteriyor.

Okullar kalem ve kâğıda dönüyor

Çeşitli araştırmalar, yapay zekâ araçlarının lise ve üniversite öğrencilerinin okul çalışmalarında yaygın biçimde kullanıldığını ortaya koyuyor. Öğrenciler bu araçlardan özellikle fikir oluşturma, ödev planlama, metin yazma ve dil bilgisi düzeltme aşamalarında yararlanıyor.

Kullanımın yaygınlaşması üzerine bazı öğretmenler, öğrencinin gerçek yazma becerisini ölçebilmek için sınıf içinde gözetimli sınavlara, el yazılı makalelere ve kâğıt üzerinde hazırlanan ödevlere yeniden ağırlık vermeye başladı.

Amerika Birleşik Devletleri'nde 2024 yılında yapılan ulusal değerlendirmede, lise son sınıf öğrencilerinin yüzde 32'sinin temel düzeyin altında okuma becerisine sahip olduğu belirlendi. Bu tablo, yazma sürecinde zorlanan öğrencilerin yapay zekâ araçlarına daha fazla yönelmesi ihtimalini de güçlendiriyor.

Eğitim araçlarının sınırları aşılabiliyor

Teknoloji şirketleri, öğrencinin yerine ödev yazmak yerine sorularla düşünmesini sağlayacak eğitim modları geliştiriyor. Bu sistemler başlangıçta öğrenciye yaşadığı deneyimler, savunduğu düşünceler ve metnin yapısı hakkında sorular yöneltebiliyor.

Ancak yapılan denemelerde, doğrudan makale yazma isteğini reddeden bazı sistemlerin, örnek paragraf talep edildiğinde saniyeler içinde düzenli ve tamamlanmış metinler üretebildiği görüldü. Bu durum, yardımcı olmak ile öğrencinin yerine çalışmak arasındaki sınırın kolaylıkla aşılabileceğini gösteriyor.

Öğrencinin yapay zekâ tarafından üretilen metni değerlendirebilmesi için de temel yazma becerilerine sahip olması gerekiyor. Hangi önerinin kabul edileceğini, hangi cümlenin değiştirilmesi gerektiğini ve metindeki bilginin güvenilir olup olmadığını anlayamayan öğrenci, teknolojinin sunduğu metni sorgulamadan kullanabiliyor.

Yapay zekânın yararlı olduğu alanlar

Uzmanlar yapay zekânın eğitimden tamamen çıkarılmasını önermiyor. Teknoloji, fiziksel olarak yazmakta zorlanan öğrenciler için konuşmayı yazıya dönüştürebiliyor. Ana dili İngilizce olmayanlara dil bilgisi konusunda destek sunabiliyor, uzun cümlelerin sadeleştirilmesine ve ilk taslakların gözden geçirilmesine yardımcı olabiliyor.

Yapay zekâ ayrıca öğrencinin ilk çalışmasını başka bir kişiye göstermeden önce özel olarak geri bildirim almasını sağlayabiliyor. Bu olanak, yazma konusunda kaygı yaşayan veya temel becerileri yetersiz olan öğrenciler açısından destekleyici bir işlev görebiliyor.

Sorun, yardımın öğrencinin düşünsel sorumluluğunu ortadan kaldıracak düzeye ulaşmasıyla başlıyor. Fikir bulma, taslak hazırlama, cümle kurma ve düzeltme aşamalarının tamamı makineye bırakıldığında öğrenci yalnızca hazır metni teslim eden kişiye dönüşebiliyor.

İki kanallı değerlendirme modeli

Sydney Üniversitesi, yapay zekâ çağında öğrenci başarısını ölçmek amacıyla iki kanallı bir değerlendirme modeli uyguluyor. Birinci kanalda öğrencilerin bilgi ve becerileri sınıf içinde, gözetim altında ve güvenli koşullarda ölçülüyor. İkinci kanalda ise yapay zekâ kullanımına izin verilen açık ödevler hazırlanıyor.

Bu model, öğrencinin hem kendi başına düşünme ve yazma becerisini göstermesini hem de yapay zekâyı sorumlu biçimde kullanmayı öğrenmesini amaçlıyor. Eğitimciler, benzer bir dengenin farklı okullarda ve derslerde de kurulabileceğini belirtiyor.

Önerilen yaklaşım, öğrencilerin önce kendi cümlelerini, paragraflarını ve tam metinlerini hazırlaması üzerine kuruluyor. Yapay zekâ ise metnin tamamını üretmek yerine ilk çalışma hakkında geri bildirim vermek, dil yanlışlarını göstermek veya öğretmenlere yeni yazma konuları hazırlamak amacıyla kullanılabiliyor.

Yazma becerisinin gelecekte iş yaşamındaki önemi değişse bile eğitimciler, öğrencinin boş sayfayla karşılaşmasının değerini koruduğunu düşünüyor. Çünkü yazmanın zor bölümü ortadan kaldırıldığında yalnızca bir ödev değil, öğrencinin kendi düşüncesini bulmasını sağlayan zihinsel süreç de makineye devredilmiş oluyor.