Washington İran ortaklarını dolar sistemiyle uyardı

VGN

ABD Hazine Bakanlığı, İran’ın gelir ağlarını hedefleyen yeni hamlede beş sektörü yaptırım kapsamına aldı, yaklaşık 60 kişi, kuruluş ve gemiyi listeledi, ikincil yaptırım tehdidini genişletti.

ABD yönetimi, İran’la ticari ve mali ilişkilerini sürdüren üçüncü ülkelerdeki şirketlere uygulanabilecek ikincil yaptırımların kapsamını genişletme tehdidinde bulundu. Washington, İran’la çalışmayı sürdüren yabancı şirketlerin ve finans kuruluşlarının dolar bazlı uluslararası finans sistemine erişimini kaybedebileceği uyarısını yaptı.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, 24 Ağustos’ta düzenlediği basın toplantısında, İran’ın dünya genelindeki mali bağlantılarını hedef alan yeni ekonomik baskı politikasını açıkladı. Bessent, ülkelere ve şirketlere İran’la bağlantılarını kesmeleri için süre verileceğini, ardından yaptırımların hızlı biçimde uygulanabileceğini söyledi.

Genel yaptırım henüz uygulanmadı

Washington’ın açıklaması, İran’la ticaret yapan bütün ülke ve şirketlerin hemen dolar sisteminden çıkarıldığı anlamına gelmiyor.

ABD yönetimi olası ikincil yaptırımların kapsamını genişlettiğini duyururken, hangi ülkelerin, bankaların veya şirketlerin hedef alınacağını açıklamadı. Yaptırımların uygulanmaya başlayacağı tarih ve şirketlere tanınacak uyum süresi de paylaşılmadı.

Bessent, büyük finans kuruluşlarını aniden yaptırım kapsamına almanın küresel finans sistemi üzerinde ağır sonuçlar oluşturabileceğine işaret etti. Bu nedenle şirketlere önce İran’la ilişkilerini sona erdirme fırsatı verileceğini belirtti.

Yeni politika, Washington’ın önümüzdeki dönemde İran’la çalışan yabancı kuruluşlara yaptırım uygulamasının önünü açıyor. Ancak her kuruluşun otomatik olarak yaptırım listesine alınması söz konusu değil.

Yaklaşık 60 hedef listeye alındı

ABD Hazine Bakanlığı, geniş kapsamlı yaptırım tehdidinden ayrı olarak yaklaşık 60 kişi, kuruluş ve gemiye yaptırım uygulandığını duyurdu.

Son listeye Çin, Birleşik Arap Emirlikleri, Singapur ve farklı ülkelerde faaliyet gösteren şirketlerin girdiği açıklandı. Hedefler arasında İran’ın petrol ticareti, teknoloji tedariki, finansal işlemleri ve yaptırımları aşmak için kullandığı ileri sürülen taşımacılık ağlarıyla bağlantılı kuruluşlar bulunuyor.

Yaptırım listesine alınan kişi ve kuruluşların ABD’de bulunan mal varlıkları dondurulabiliyor. Amerikan vatandaşlarının ve şirketlerinin bu kuruluşlarla işlem yapması da büyük ölçüde engelleniyor.

Yabancı bankalar açısından en önemli risk ise ABD bankalarındaki muhabir hesaplara ve dolar üzerinden gerçekleştirilen uluslararası işlemlere erişimin sınırlandırılması.

Beş sektör doğrudan hedefte

Washington’ın yeni ekonomik baskı politikasında beş sektör öne çıkıyor. Bunlar dijital varlıklar, altın, teknoloji, havacılık ve deniz taşımacılığı olarak sıralandı.

ABD yönetimi, İran’ın kripto para işlemleri ve altın ticareti üzerinden yaptırımları aşmaya çalıştığını savunuyor. Teknoloji alanındaki kısıtlamalar, İran’ın nükleer programı ile füze ve silah üretiminde kullanılabilecek parçaların tedarikini engellemeyi amaçlıyor.

Havacılık ve deniz taşımacılığına yönelik önlemler ise İran’ın dış ticaretini, petrol sevkiyatlarını ve yaptırım altındaki ürünlerin taşınmasını zorlaştırmayı hedefliyor.

ABD, özellikle İran petrolünü taşıdığı öne sürülen ve sık sık isim, bayrak ya da şirket değiştiren tankerlerden oluşan gölge filoyu uzun süredir yaptırım listesine alıyor.

Dolar sistemi tehdidi nasıl uygulanıyor?

İkincil yaptırımlar yalnızca Amerikan şirketlerini değil, ABD dışında faaliyet gösteren yabancı kuruluşları da etkileyebiliyor.

Washington, İran’la belirli işlemleri sürdüren yabancı bir bankayı veya şirketi yaptırım listesine aldığında, bu kuruluşun dolar üzerinden ödeme yapması ve ABD merkezli finans kuruluşlarıyla çalışması zorlaşabiliyor.

Doların uluslararası ticaretteki ağırlığı nedeniyle böyle bir kısıtlama, yaptırım uygulanan kuruluşun yalnızca ABD’deki değil, diğer ülkelerdeki faaliyetlerini de etkileyebiliyor. Çok sayıda banka, Amerikan yaptırımlarına doğrudan tabi olmasa bile dolar sistemine erişimini kaybetmemek için yaptırım kapsamındaki şirketlerle çalışmayı durdurabiliyor.

Washington’ın yeni tehdidi, üçüncü ülkelerdeki kuruluşları İran pazarı ile ABD finans sistemi arasında tercih yapmaya zorlamayı amaçlıyor.

Çin bankaları şimdilik listede yok

Yeni politikanın en önemli sınavının Çin’le ilişkilerde yaşanması bekleniyor. Çin, uzun süredir İran petrolünün en büyük alıcıları arasında bulunuyor.

ABD daha önce İran petrolü satın aldığı gerekçesiyle Çin’deki bazı bağımsız rafinerileri ve taşımacılık şirketlerini yaptırım listesine almıştı. Son açıklanan yaklaşık 60 hedef arasında Çin bağlantılı şirketler bulunmasına rağmen büyük Çin bankaları listeye dahil edilmedi.

Bessent, küresel finans sistemini sarsabilecek ani adımlardan kaçınılacağını belirtirken hiçbir kuruluşun yaptırım riskinden tamamen muaf olmadığını vurguladı.

Büyük Çin bankalarının İran petrol ticaretinin finansmanında oynadığı rolün hedef alınıp alınmayacağı, ikincil yaptırımların gerçek gücünü belirleyecek başlıca unsurlardan biri olacak.

Bank Melli’ye özel uyarı

Bessent, İran’ın en büyük kamu bankalarından Bank Melli’yi de doğrudan hedef gösterdi. Bankanın Avrupa, Orta Doğu ve Asya’daki şubelerinin kapatılması gerektiğini savundu.

ABD Hazine Bakanı ayrıca hafta sonuna kadar bir finans kuruluşuna yönelik önemli bir yaptırım kararının açıklanacağını söyledi. Ancak hedefteki kurumun adını ve yaptırımın kapsamını paylaşmadı.

Bu açıklama, Washington’ın İran’ın dış ticaret işlemlerinde kullanılan bankalara yönelik baskısını artırmaya hazırlandığı şeklinde değerlendiriliyor.

İran paravan şirketlerle yaptırımları aşıyor

ABD, İran’a onlarca yıldır ekonomik yaptırımlar uyguluyor. Mevcut kısıtlamalar özellikle petrol gelirlerini, havacılık sektörünü, silah üretiminde kullanılabilecek parçaların tedarikini, dijital varlık işlemlerini ve Devrim Muhafızları ile bağlantılı kuruluşların finansmanını hedef alıyor.

ABD Hazine Bakanlığına göre İran, yaptırım uygulanan bir şirketin yerine kısa sürede yeni bir şirket kurarak ticaretini sürdürebiliyor. İran petrolünü taşıyan gemilerin sahiplik kayıtlarının, bayraklarının ve isimlerinin değiştirilmesi de yaptırımlardan kaçınmak için kullanılan yöntemler arasında gösteriliyor.

Washington yönetimi, Donald Trump’ın ikinci başkanlık döneminin başladığı 2025 yılından bu yana İran bağlantılı binden fazla kişi, kuruluş, gemi ve hava aracını yaptırım kapsamına aldı.

Uygulamanın kapsamı belirleyici olacak

Yeni yaptırım politikasının etkisi, tehdidin hangi ülkelere ve finans kuruluşlarına uygulanacağına bağlı olacak.

Washington büyük bankaları, İran petrolünün alıcılarını ve ticareti finanse eden kuruluşları hedef alırsa, Tahran’ın dış ticaret gelirleri üzerinde daha ağır bir baskı oluşabilir. Ancak büyük finans kuruluşlarına uygulanacak yaptırımların küresel ödeme sistemi, enerji fiyatları ve ABD’nin diğer ülkelerle ilişkileri üzerinde de sonuçları bulunuyor.

Bu nedenle açıklanan politika, İran’la ticaret yapan bütün kuruluşları hemen dolar sisteminden çıkaran bir karar değil; Washington’a böyle bir adım atma imkânı veren genişletilmiş bir yaptırım tehdidi niteliği taşıyor.