UCM tarihinde ilk kez başsavcı görevden alındı

VGN

Üye devletler, cinsel suistimal iddialarını reddeden Kerim Han’ı 82 oyla görevden alarak UCM tarihinde bir ilke imza attı.

Uluslararası Ceza Mahkemesinin yönetim ve denetim organı olan Taraf Devletler Meclisi, Başsavcı Kerim Han’ı görevden aldı. New York’taki Birleşmiş Milletler Genel Merkezi’nde 24 Temmuz 2026’da düzenlenen özel oturumdaki gizli oylamada 82 ülke görevden alma yönünde oy kullandı.

Karara 13 ülke karşı çıkarken 15 ülke çekimser kaldı. Böylece UCM’nin 2002’de faaliyete geçmesinden bu yana ilk kez bir başsavcı, görev süresi tamamlanmadan görevden alınmış oldu.

Görevden alma için 63 oy yeterliydi

UCM’nin kurucu metni Roma Statüsü’ne göre başsavcının görevden alınabilmesi için taraf devletlerin mutlak çoğunluğunun desteği gerekiyordu. Mahkemenin 125 üyesi bulunduğu için kararın kabul edilmesi açısından en az 63 ülkenin oyu yeterliydi.

Görevden alma yönündeki 82 oy, gerekli çoğunluğun 19 oy üzerine çıktı. Taraf Devletler Meclisi Başkanı Päivi Kaukoranta, oylamanın ardından Meclisin Kerim Han’ın “ciddi suistimalde ve ağır görev ihlalinde bulunduğu” sonucuna vardığını açıkladı.

Kararla birlikte Han’ın Haziran 2026’dan beri devam eden geçici uzaklaştırılması kalıcı görevden almaya dönüştü.

İddialar 2024 yılında ortaya çıktı

Kerim Han hakkındaki iddialar, UCM’de kendisine bağlı çalışan ve kamuoyuna yalnızca “Sarah” adıyla yansıyan bir kadın hukukçunun şikâyetiyle gündeme geldi.

Kadın çalışan, Han’ın mesleki konumundan kaynaklanan güç dengesini kullanarak kendisine yönelik istenmeyen davranışlarda ve rıza dışı cinsel temaslarda bulunduğunu öne sürdü. Şikâyette, davranışların zaman içinde arttığı ve farklı çalışma ortamlarında devam ettiği iddia edildi.

Han ise kadın çalışanla rızaya dayalı veya rıza dışı herhangi bir cinsel ilişki yaşamadığını belirterek suçlamaların tamamını reddetti.

Soruşturmalardan farklı sonuçlar çıktı

UCM’nin talebi üzerine Birleşmiş Milletler İç Gözetim Hizmetleri Ofisi tarafından yaklaşık bir yıl süren soruşturma yürütüldü. UCM Taraf Devletler Meclisi Bürosu, bu soruşturmanın bulgularını, yazılı savunmaları ve hukukçuların değerlendirmelerini inceleyerek Han’ın ciddi suistimalde bulunduğu sonucuna ulaştı.

Büro kararında, Han ile kadın çalışan arasındaki belirgin güç dengesizliğine dikkat çekildi. İlişkinin bu koşullar altında uygun kabul edilemeyeceği, rıza dışı temasların yaşandığı ve şikâyet sürecinin engellenmeye çalışıldığı yönündeki değerlendirmelere yer verildi.

Buna karşılık üç dış yargıçtan oluşan bağımsız heyet, iddiaların ceza hukukunda kullanılan “makul şüphenin ötesinde” standardıyla kanıtlanması açısından delilleri yetersiz bulmuştu.

Taraf Devletler Meclisi Bürosu, yargıçların değerlendirmesinin danışma görüşü niteliğinde olduğunu belirterek bu görüşü bağlayıcı kabul etmedi ve BM soruşturmasının bulgularına dayanarak görevden alma tavsiyesinde bulundu.

Han karara hukuki yollardan itiraz edecek

Kerim Han’ın avukatları, disiplin sürecinin hukuka aykırı, usul bakımından adaletsiz ve delillerle desteklenmeyen bir biçimde yürütüldüğünü savundu.

Han, UCM’nin İsrailli yetkililer hakkındaki soruşturması nedeniyle ABD tarafından uygulanan yaptırımlar kapsamında New York’taki toplantıya katılamadı. Avukatları, görevden alınması istenen bir başsavcının toplantıda doğrudan dinlenmemesinin savunma hakkını ihlal ettiğini ileri sürdü.

Oylamanın ardından yapılan açıklamada Han’ın, kararın hukuka uygunluğuna ve sürecin adilliğine karşı kullanılabilecek bütün hukuki yollara başvuracağı belirtildi.

Netanyahu ve Gallant kararları etkilenmeyecek

Kerim Han, Mayıs 2024’te Gazze’deki savaşla bağlantılı savaş suçları ve insanlığa karşı suç iddiaları kapsamında İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile dönemin Savunma Bakanı Yoav Gallant hakkında tutuklama emri talep etmişti.

UCM yargıçları, 21 Kasım 2024’te Netanyahu ve Gallant hakkında tutuklama emirleri çıkarmıştı. Kerim Han’ın görevden alınması bu kararları kendiliğinden geçersiz kılmayacak.

UCM’de tutuklama emirlerinin kaldırılması veya değiştirilmesi yetkisi savcılık makamına değil, mahkemenin yargıçlarına ait. Bu nedenle Netanyahu ve Gallant hakkındaki mevcut emirler yürürlükte kalacak, ilgili soruşturmalar da savcılık tarafından sürdürülebilecek.

Yeni başsavcı seçim süreci başladı

Görevden alma kararının kesinleşmesiyle UCM’de yeni başsavcı seçimi için süreç resmen başladı. Yeni başsavcının 2027’den önce seçilmesinin beklenmediği bildirildi.

Savcılık makamı, seçim tamamlanıncaya kadar Başsavcı Yardımcıları Nazhat Shameem Khan ile Mame Mandiaye Niang tarafından yönetilecek. İki başsavcı yardımcısı, Kerim Han’ın Mayıs 2025’te gönüllü izne ayrılmasından beri savcılığın çalışmalarını yürütüyordu.

Yeni başsavcı, yalnızca kurum içindeki güven krizini aşmakla değil, ABD yaptırımları ve siyasi baskılarla karşı karşıya bulunan mahkemenin bağımsızlığını korumakla da görevli olacak.

UCM’nin üçüncü başsavcısıydı

Kerim Han, Şubat 2021’de yapılan ikinci tur oylamada 72 ülkenin desteğini alarak UCM Başsavcılığına seçilmişti. Han, 16 Haziran 2021’de yemin ederek dokuz yıllık görevine başlamış ve mahkemenin üçüncü başsavcısı olmuştu.

Han’ın görev süresinin 2030 yılına kadar devam etmesi bekleniyordu. Ancak cinsel suistimal iddiaları, BM soruşturması, UCM Bürosunun disiplin kararı ve taraf devletlerin oylaması sonucunda görev süresi yaklaşık dört yıl erken sona erdi.