İstanbul 20.5°C
Şanlıurfa 15.7°C
Diyarbakır 13.8°C
Berlin 29°C
Türkiye’nin F-35 programına dönüşünde S-400 şartı öne çıktı
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
ABD Başkanı Donald Trump’ın Türkiye’ye yönelik CAATSA yaptırımlarının kaldırılacağını açıklaması, Ankara’nın F-35 programına dönüşüyle ilgili diplomatik trafiği yeniden hızlandırdı. Washington’da sürecin önündeki temel başlık ise Türkiye’nin Rusya’dan aldığı S-400 hava savunma sistemleri olarak görülüyor.
Türkiye, S-400 alımı nedeniyle 2019’da F-35 programından çıkarılmış, 2020’de ise CAATSA yaptırımlarının hedefi olmuştu. ABD Kongresi’nin kabul ettiği düzenlemeler, Türkiye’nin S-400 sistemlerini elinde bulundurduğu sürece F-35 savaş uçaklarını almasının önünde yasal engel oluşturuyor.
Ankara’da değerlendirilen formüllerden biri, S-400 hava savunma sistemlerinin Türkiye dışına çıkarılması üzerine kurulu. Bu kapsamda sistemlerin Birleşik Arap Emirlikleri’ne gönderilmesi ve Dubai’de konuşlandırılması seçeneğinin gündeme geldiği belirtiliyor.
Bu formülün, Türkiye’nin S-400’leri fiilen elinde bulundurduğu yönündeki Amerikan itirazlarını azaltmayı amaçladığı değerlendiriliyor. Ancak çözümün Washington ve Kongre açısından kabul edilebilir sayılması için sistemlerin statüsü, kontrolü, erişimi ve Rusya ile yapılan anlaşmalardan doğan yükümlülüklerin netleşmesi gerekiyor.
Türkiye ile ABD yönetimi, uzun süredir CAATSA yaptırımları ve F-35 programı nedeniyle oluşan tıkanıklığı aşmak için farklı seçenekleri değerlendiriyor. S-400 sistemlerinin Türkiye dışına çıkarılması, bu görüşmelerde öne çıkan başlıklardan biri oldu.
Trump’ın Ankara’daki NATO Liderler Zirvesi sırasında yaptığı açıklama, Amerikan yönetiminin siyasi iradesinde değişim sinyali olarak yorumlandı. Ancak F-35 satışının yalnızca başkanlık kararıyla ilerlemesi beklenmiyor. Kongre’nin tutumu, S-400’lerin akıbeti ve Türkiye’nin programdaki konumu sürecin belirleyici unsurları arasında yer alıyor.
ABD Kongresi’nde Türkiye’ye F-35 satışı konusunda en önemli itiraz, S-400 sistemlerinin F-35 teknolojisi için güvenlik riski oluşturabileceği kaygısına dayanıyor. Washington’da bu sistemlerin Rusya’ya veri aktarımı veya F-35’in hassas kabiliyetlerinin açığa çıkması ihtimali yıllardır temel gerekçe olarak gösteriliyor.
Demokrat Senatör Jeanne Shaheen’in de S-400 meselesinde kabul edilebilir bir çözüm bulunması halinde Türkiye’nin F-35 programına dönüşüne daha olumlu bakılabileceği yönündeki değerlendirmesi, Kongre’deki kilidin çözülmesi için S-400 başlığının merkezde kalacağını gösterdi.
S-400 formülünün yanında, ABD yapımı Patriot hava savunma sistemlerinin Türkiye’ye satışı da yeniden konuşulan başlıklar arasında yer alıyor. Washington’ın bu seçeneğe daha sıcak baktığı, Türkiye’nin hava ve füze savunma ihtiyacının NATO sistemleriyle uyumlu biçimde karşılanmasının ilişkilerde yeni bir sayfa açabileceği belirtiliyor.
Ankara açısından Patriot satışı, hem hava savunma kapasitesinin güçlendirilmesi hem de S-400 nedeniyle yaşanan krizin aşılması bakımından tamamlayıcı bir adım olarak değerlendiriliyor.
S-400 sistemlerinin geleceğine ilişkin süreçte Moskova’nın tutumu da önem taşıyor. Türkiye’nin Rus yetkililerle sistemlerin akıbeti konusunda temas yürüttüğü belirtiliyor. S-400’lerin üçüncü bir ülkeye gönderilmesi veya devredilmesi, Rusya ile yapılan anlaşmanın şartları ve teknik kısıtlamalar nedeniyle ayrıca müzakere gerektirebilir.
Bu nedenle Dubai formülünün yalnızca Ankara ve Washington hattında değil, Moskova’nın yaklaşımıyla da şekillenmesi bekleniyor.
Birleşik Arap Emirlikleri, son dönemde İran kaynaklı füze ve insansız hava aracı saldırıları nedeniyle bölgesel güvenlik risklerini doğrudan hisseden ülkeler arasında yer aldı. Dubai’nin uzun yıllardır koruduğu güvenli liman imajı, saldırılar ve hava savunma alarmı süreciyle ciddi baskı gördü.
BAE’nin ABD tarafından sağlanan THAAD ve Patriot sistemlerini kullandığı, İran saldırıları sırasında yüzlerce balistik füze, binlerce insansız hava aracı ve seyir füzesi tehdidini bertaraf ettiği belirtiliyor. Bu tablo, Dubai’de ek hava savunma kapasitesi arayışını stratejik açıdan daha görünür hale getirdi.
Türkiye’ye F-35 satışının yeniden gündeme gelmesi, İsrail cephesinde de rahatsızlık yarattı. İsrail yönetimi, Türkiye’nin F-35 almasının bölgedeki askeri dengeyi değiştirebileceği görüşünü savunuyor. Bu nedenle Washington’daki sürecin yalnızca Türkiye ve ABD arasındaki teknik bir savunma dosyası olarak kalması beklenmiyor.
F-35 satışının ilerleyebilmesi için Beyaz Saray’ın Kongre’deki itirazları, İsrail’in güvenlik kaygılarını ve S-400 nedeniyle oluşan hukuki sınırlamaları aynı anda yönetmesi gerekecek.
Gelinen aşamada Türkiye’nin F-35 programına dönüşü için üç başlık öne çıkıyor. İlk başlık, S-400 sistemlerinin Türkiye’nin kontrol ve kullanım alanı dışına çıkarılması. İkinci başlık, Kongre’nin bu çözümü yeterli görmesi. Üçüncü başlık ise Türkiye’nin hava savunma ihtiyacının Patriot gibi NATO uyumlu sistemlerle desteklenmesi.
Dubai formülü bu denklemin en dikkat çeken seçeneği haline gelmiş durumda. Ancak formülün hayata geçmesi, yalnızca siyasi açıklamalara değil, hukuki düzenlemelere, teknik denetime, Rusya ile temaslara ve ABD Kongresi’nin nihai tutumuna bağlı olacak.