Sorulara cevap vermeyi reddetti

VGN

Anthony Fauci, Senato komitesinde Covid-19’un kökeni ve araştırma fonlarıyla ilgili sorulara Beşinci Anayasa Değişikliği’ni gerekçe göstererek yanıt vermedi.

ABD’nin Covid-19 salgınıyla mücadelesinin en tanınmış isimlerinden Anthony Fauci, 29 Temmuz 2026’da Senato İç Güvenlik ve Hükümet İşleri Komitesi önüne çıktı. Fauci, Covid-19’un kökeni, Çin’de yürütülen virüs araştırmalarına sağlanan Amerikan fonları ve önceki Kongre ifadeleri hakkında yöneltilen sorulara cevap vermedi. Eski sağlık yetkilisi, avukatlarının tavsiyesiyle ABD Anayasası’nın Beşinci Değişikliği kapsamındaki kendini suçlamaya zorlanmama hakkını kullandı.

Fauci’nin susması, soruların cevaplarını bilmediği anlamına gelmiyor. Bu tutum, vereceği yanıtların kendisine karşı yeni bir ceza soruşturmasında kullanılabileceği gerekçesiyle konuşmayı reddettiği anlamına geliyor. Susma hakkının kullanılması da tek başına suçluluk kanıtı oluşturmuyor.

Soruşturma nasıl başladı?

Fauci ile Cumhuriyetçi Kentucky Senatörü Rand Paul arasındaki anlaşmazlık 2021’deki Kongre oturumlarına dayanıyor. Paul, Ulusal Sağlık Enstitüleri aracılığıyla Çin’in Wuhan kentindeki araştırmalara aktarılan Amerikan fonlarının tehlikeli virüs deneylerini desteklediğini savundu.

Fauci ise finanse edilen çalışmaların ABD hükümetinin o tarihte kullandığı resmî tanıma göre “işlev kazandırma” araştırması olmadığını söyledi. Kongre’ye yalan söylediği suçlamalarını reddeden Fauci, daha önce verdiği ifadelerin doğru olduğunu savundu.

Tartışmanın merkezinde, EcoHealth Alliance üzerinden Wuhan Viroloji Enstitüsü ile bağlantılı araştırmalara gönderilen federal fonlar bulunuyor. Cumhuriyetçi üyeler bu çalışmaların virüsleri daha bulaşıcı veya tehlikeli hale getirebilecek deneyleri kapsadığını öne sürüyor. Fauci ve destekçileri ise araştırmanın niteliğiyle ilgili teknik tanımların birbirinden farklı kullanıldığını belirtiyor.

Covid-19’un kesin kökeni hâlâ belirlenmiş değil. Bazı Amerikan istihbarat kurumları laboratuvar sızıntısını daha olası değerlendirirken, diğer kurumlar doğal yolla hayvandan insana bulaşma ihtimalini öne çıkarıyor. Bu değerlendirmelerin bir bölümünün düşük güven düzeyine dayanması, tartışmanın bilimsel olarak kesinleşmesini engelliyor.

Kongre’ye yalan söylediği iddiası

Rand Paul, 2023 yılında Fauci’nin Kongre’ye verdiği ifadeler nedeniyle Adalet Bakanlığına suç duyurusunda bulundu. Paul, Fauci’nin Wuhan bağlantılı araştırmalar ve federal finansman konusunda Kongre’yi yanlış yönlendirdiğini ileri sürdü.

Fauci, 2024 yılında Temsilciler Meclisi’ndeki Covid-19 oturumunda yeniden ifade verdi. Araştırma fonlarının onaylanması, salgın önlemleri, virüsün kökeni ve eski danışmanı David Morens’in resmî yazışmalarla ilgili uygulamaları konusunda sorgulandı.

Morens’in bazı yazışmalarında kişisel elektronik posta hesaplarını kullanmaktan ve istenmeyen mesajları silmekten söz etmesi, federal kayıtların korunmadığı yönündeki şüpheleri büyüttü. Fauci, çalışanlarından kayıtları silmelerini veya Bilgi Edinme Özgürlüğü Yasası kapsamındaki incelemelerden kaçmalarını istemediğini belirtti.

Senato komitesi 2025 yılında Fauci’den 2018 ile 2023 arasındaki elektronik postaları, mesajları ve telefon kayıtlarını istedi. İncelemenin kapsamına Covid-19’un kökeni, EcoHealth Alliance, Wuhan Viroloji Enstitüsü ve virüs araştırmalarına sağlanan fonlar alındı.

Biden’ın affı tartışmayı bitirmedi

Eski Başkan Joe Biden, görevden ayrılmadan önce Fauci’ye 1 Ocak 2014 ile 19 Ocak 2025 arasındaki federal suç ihtimallerini kapsayan tam ve koşulsuz af verdi. Af, Fauci’nin Ulusal Alerji ve Bulaşıcı Hastalıklar Enstitüsü yöneticiliği, Beyaz Saray koronavirüs ekiplerindeki görevi ve başkanın sağlık başdanışmanlığıyla bağlantılı eylemlerini kapsıyor.

Biden, affın Fauci’nin bir suç işlediği anlamına gelmediğini, siyasi amaçlı olabilecek soruşturmalardan korunması için verildiğini açıkladı. Rand Paul ve bazı Cumhuriyetçiler ise affın Fauci’nin geçmişteki uygulamaları hakkındaki soruları ortadan kaldırmadığını savundu.

Başkanlık affı, verildiği tarihten sonra işlenebilecek yeni suçları kapsamıyor. Fauci’nin 2026’daki oturumda bilerek gerçeğe aykırı beyanda bulunması halinde yeni bir yalan ifade veya yeminli ifade soruşturması gündeme gelebilirdi. Avukatlarının konuşmamasını istemesinin başlıca nedenlerinden biri bu yeni hukuki risk oldu.

Fauci komiteye nasıl getirildi?

Komite Fauci’yi önce gönüllü olarak ifade vermeye çağırdı. Fauci’nin avukatları, soruşturmanın meşru bir yasama amacı taşımadığını ve Rand Paul’un kendisini cezaevine gönderme yönündeki açıklamalarının devamı niteliğinde olduğunu savunarak gönüllü görüşme talebini reddetti.

Bunun üzerine Fauci’ye Haziran 2026’da Kongre celbi gönderildi. Celp, Fauci’nin belirtilen tarihte komiteye gelmesini zorunlu hale getirdi. Fauci bu nedenle 29 Temmuz’daki oturuma katıldı, yemin etti ve açılış açıklamasını okudu.

Fauci, Rand Paul’un kendisine karşı yıllardır kişisel bir kampanya yürüttüğünü söyledi. Paul’un kamuoyuna açıklanan 1.141 sayfalık salgın dönemi günlüğünü kendisini küçük düşürmek ve baskı altına almak amacıyla kullandığını ileri sürdü.

Paul ise günlüklerde Fauci’nin kamuoyuna yaptığı açıklamalarla özel değerlendirmeleri arasında çelişkiler bulunduğunu savundu. Fauci’nin temsilcileri günlük kayıtlarının onun salgın dönemindeki kamuya açık tutumlarıyla uyumlu olduğunu belirtti.

Oturumda neler yaşandı?

Fauci, açılış açıklamasından sonra kendisine yöneltilen sorulara avukatının tavsiyesi üzerine cevap vermeyi reddettiğini söyledi. Rand Paul, Wuhan araştırmaları, federal fonlar, Fauci’nin eski danışmanları, salgının kökeni ve kamuya ait kayıtların korunması hakkında çok sayıda soru yöneltti.

Fauci bu soruların tamamına yakınında Beşinci Anayasa Değişikliği kapsamındaki hakkını kullandı. Komitenin diğer Cumhuriyetçi üyeleri de salgın politikaları, aşılar, tedavi yöntemleri ve federal kurumların kararları hakkında sorular sordu ancak yanıt alamadı.

Oturum sırasında Fauci’nin avukatı David Schertler’in konuşmaya müdahale etmek istemesi gerilimi artırdı. Rand Paul, avukatın tanık masasında konuşma yetkisi bulunmadığını belirterek salondan çıkarılmasını istedi. Demokrat üyeler ise avukata kısa süreli söz verilmesini talep etti ancak bu istek kabul edilmedi.

Demokrat senatörler, oturumun bilimsel gerçekleri araştırmaktan uzaklaştığını ve Fauci’ye karşı kişisel bir hesaplaşmaya dönüştüğünü savundu. Cumhuriyetçi üyeler ise Amerikan halkının salgının kökeni ve kamu kaynaklarının nasıl kullanıldığı konusunda cevap alma hakkı bulunduğunu belirtti.

Cevap vermemesinin sonucu ne olacak?

Fauci’nin Beşinci Anayasa Değişikliği’ne dayanması geçerli kabul edilirse, yalnızca sorulara cevap vermediği için cezalandırılması beklenmiyor. Anayasal susma hakkı Kongre soruşturmalarında da geçerli bulunuyor ve bu hakkın kullanılması suç kabul edilmiyor.

Ancak komite, Fauci’nin bazı sorularda susma hakkını gereğinden geniş kullandığını savunabilir. Özellikle kendisini suçlama ihtimali taşımadığı düşünülen basit veya usule ilişkin soruların yanıtsız bırakılması yeni bir hukuki tartışmaya yol açabilir.

Komite, Fauci’nin Kongre’ye itaatsizlikle suçlanmasını isteyebilir ve Senato’dan Adalet Bakanlığına cezai sevk yapılmasını talep edebilir. Böyle bir sevk otomatik olarak dava açılacağı anlamına gelmez. Soruşturma ve suçlama kararı yürütme organına bağlı federal savcılar tarafından verilir.

Kongre’ye itaatsizlik yasası, celple çağrılan bir tanığın soruşturmayla ilgili sorulara kasıtlı biçimde cevap vermemesini suç olarak düzenliyor. Ancak geçerli bir anayasal hakkın kullanılması ile hukuka aykırı biçimde ifade vermeyi reddetmek aynı şey değil. Olası bir davada Fauci’nin cevaplarının kendisini suçlama ihtimali taşıyıp taşımadığı incelenmek zorunda kalacak.

Komite ayrıca üyelerinin üçte ikisinin desteğini alarak mahkemeden Fauci’ye sınırlı kullanım bağışıklığı verilmesini isteyebilir. Böyle bir karar alınırsa Fauci’nin zorunlu ifadesi ve bu ifadeden elde edilen bilgiler kendisine karşı ceza davasında kullanılamaz. Bu koruma sağlandıktan sonra soruları cevaplamayı sürdürürse yeni bir itaatsizlik süreci gündeme gelebilir.

Ancak kullanım bağışıklığı geçmişteki bütün olası eylemler için tam af anlamına gelmez. Savcılar, Fauci’nin zorunlu ifadesinden tamamen bağımsız deliller bulunması halinde soruşturma yürütebilir. Bu nedenle bağışıklık kararı hem Kongre’nin bilgi edinme amacı hem de olası ceza soruşturmaları bakımından dikkatle değerlendirilmek zorunda.

Soruşturma nasıl sonuçlanabilir?

Senato’daki inceleme doğrudan bir ceza davası değil, Kongre’nin denetim soruşturması niteliğinde. Komitenin Fauci’yi suçlu ilan etme veya hapis cezası verme yetkisi bulunmuyor.

Komite yeni tanıkları çağırabilir, federal kurumlardan ek kayıtlar isteyebilir ve elektronik yazışmaları incelemeyi sürdürebilir. Fauci’nin eski çalışma arkadaşları, araştırma fonlarını yöneten yetkililer, EcoHealth Alliance çalışanları ve istihbarat görevlileri yeniden ifadeye çağrılabilir.

İncelemenin sonunda komite bir rapor yayımlayabilir, federal araştırma fonlarının denetlenmesine ilişkin yasa değişiklikleri önerebilir veya elde ettiği bulguları Adalet Bakanlığına iletebilir. Bakanlık ise yeterli ve affın kapsamı dışında kalan bağımsız delil bulunup bulunmadığına göre işlem yapabilir.

Fauci’nin susması soruşturmayı sona erdirmiyor ancak komitenin doğrudan ondan bilgi almasını şimdilik engelliyor. Bundan sonraki sürecin yönünü komitenin susma hakkına itiraz edip etmeyeceği, bağışıklık yoluna başvurup başvurmayacağı ve Fauci dışında elde edilebilecek belgelerin gücü belirleyecek.

Şu aşamada Fauci hakkında bu oturumdan kaynaklanan yeni bir suçlama açıklanmadı. Rand Paul’un “sonuçları olacak” açıklaması bir uyarı niteliği taşıyor. Fauci’nin Kongre’ye itaatsizlikle suçlanıp suçlanmayacağı veya komitenin başka bir hukuki yol seçip seçmeyeceği henüz kesinleşmedi.