İstanbul 20.2°C
Şanlıurfa 15.7°C
Mersin 21°C
Samsun 19.8°C
Berlin 29°C
Sigarayı bırakınca vücut nasıl iyileşiyor
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
ABD’deki 2022 verileri, sigarayı başarıyla bırakmış yetişkinlerin sayısının hâlen sigara içenlerin yaklaşık iki katına ulaştığını gösteriyor. Ancak sigarayı bıraktıktan sonra vücudun ne ölçüde iyileşeceği; kişinin yaşı, sigara kullanma süresi, günlük tüketimi ve daha önce oluşmuş hastalıklarla yakından ilişkili.
Uzmanlar, yaş veya sigara geçmişi ne olursa olsun bırakmanın sağlık açısından atılabilecek en güçlü adımlardan biri olduğunu belirtiyor. İyileşme hızlı başlasa da kalp, damar ve akciğerlerdeki toparlanma aynı hızda gerçekleşmiyor.
İlk değişimler dakikalar içinde başlıyor
Son sigaranın içilmesinden yaklaşık 20 dakika sonra kalp hızı ve kan basıncı düşmeye başlıyor. Yaklaşık 12 saat içinde kandaki karbonmonoksit seviyesi normale yaklaşırken dokulara taşınabilen oksijen miktarı artıyor.
İlk günlerde nikotin vücuttan uzaklaşıyor. Tat ve koku duyularında düzelme görülebiliyor. Nikotin yoksunluğuna bağlı huzursuzluk, uyku sorunları, yoğun sigara isteği, baş ağrısı ve odaklanma güçlüğü de genellikle bu dönemde daha belirgin hissediliyor.
İki ile 12 hafta arasında kan dolaşımı ve akciğer fonksiyonlarında iyileşme başlayabiliyor. Merdiven çıkmak, yürümek ve günlük işleri yapmak zamanla daha kolay hale geliyor.
Öksürüğün geçici olarak artması normal olabilir
Sigara dumanı, hava yollarındaki balgamı ve yabancı maddeleri dışarı taşıyan silya adı verilen küçük tüycüklerin çalışmasını bozuyor. Sigara bırakıldığında bu yapıların yeniden işlev kazanmaya başlaması, ilk haftalarda öksürük ve balgamın geçici olarak artmasına yol açabiliyor.
Bu durum çoğu zaman akciğerlerin temizleme mekanizmasının yeniden çalışmaya başladığını gösteriyor. Bir ile dokuz ay içinde birçok kişide öksürük, hırıltı ve nefes darlığı azalıyor. Ancak iyileşme hızı, daha önce KOAH veya başka bir akciğer hastalığı gelişip gelişmediğine göre değişiyor.
Kalp ve damar riski hızla geriliyor
Sigarayı bırakmanın en hızlı ve belirgin faydalarından biri kalp ve damar sisteminde görülüyor. Yaklaşık bir yıl sonra koroner kalp hastalığı riski, sigara içmeye devam eden bir kişinin riskinin yaklaşık yarısına inebiliyor.
İlerleyen yıllarda kalp krizi ve inme riski azalmayı sürdürüyor. Bununla birlikte yoğun ve uzun süreli sigara kullanımının damar sisteminde oluşturduğu etkilerin tamamen gerilemesi yıllar alabiliyor. Bazı eski ağır içicilerde kalp ve damar hastalığı riski, hiç sigara içmemiş kişilere göre 20 yıl veya daha uzun süre yüksek kalabiliyor.
Bu nedenle “damarlardaki plak tamamen temizlenir” şeklinde kesin bir süre vermek doğru değil. Bırakmak, iltihabı ve pıhtılaşma eğilimini azaltarak riski düşürüyor; mevcut damar sertliğinin seyri ise kişinin genel sağlık durumuna göre değişiyor.
Kanser riski düşüyor ancak sıfırlanmıyor
Sigara dumanındaki zararlı maddeler, akciğer hücrelerinin DNA’sında kalıcı değişikliklere neden olabiliyor. Bırakıldıktan sonra yeni hasar oluşumu büyük ölçüde duruyor ve vücut bazı zararları onarmaya başlıyor.
Akciğer kanserine ilişkin ilave risk, sigarayı bıraktıktan yaklaşık 10 ile 15 yıl sonra sigara içmeye devam edenlere kıyasla yarıya kadar düşebiliyor. Ağız, boğaz, gırtlak, yemek borusu, böbrek ve mesane kanseri risklerinde de yıllar içinde belirgin azalma görülüyor.
Ancak özellikle uzun yıllar yoğun sigara içmiş kişilerde akciğer kanseri riski onlarca yıl boyunca hiç sigara içmemiş birinin seviyesinin üzerinde kalabiliyor. Bırakmak riski güçlü biçimde azaltıyor fakat geçmişte oluşmuş bütün DNA hasarını ortadan kaldırmıyor.
Amfizemde oluşan hasar geri dönmüyor
Sigara dumanı, akciğerlerde oksijen ile karbondioksit değişimini sağlayan alveollerin duvarlarını tahrip edebiliyor. Bu yapıların kaybıyla gelişen amfizem geri dönüşü olmayan bir hastalık olarak kabul ediliyor.
Sigaranın bırakılması hasarlı alveolleri yeniden oluşturmasa da hastalığın ilerleme hızını azaltabiliyor. Hava yollarındaki iltihabın gerilemesi, balgamın azalması ve solunum kaslarının güçlenmesi sayesinde kişinin günlük yaşamı kolaylaşabiliyor.
KOAH tanısı bulunan kişilerde bırakmak, akciğer fonksiyonundaki hızlı kaybı yavaşlatan en önemli müdahaleler arasında yer alıyor. Ancak önceden gelişmiş yara dokusu ve ileri düzey hava keseciği kaybı tamamen onarılamıyor.
Sağlıklı yaşam iyileşmeyi destekliyor
150 binden fazla eski sigara içicisinin izlendiği geniş bir araştırmada; sağlıklı beslenme, düzenli hareket, sağlıklı kiloyu koruma ve alkol tüketimini sınırlama önerilerine en fazla uyanlarda, en az uyanlara göre her nedenden ölüm riskinin yüzde 27 daha düşük olduğu belirlendi.
Yürüyüş, yüzme ve kişinin sağlık durumuna uygun düzenli egzersizler kalbi ve solunum kaslarını güçlendirebiliyor. Bunlar kaybedilmiş alveolleri geri getirmese de kondisyonu artırarak nefes darlığının daha iyi yönetilmesine yardımcı olabiliyor.
Sebze, meyve, balık, kuruyemiş ve lif yönünden zengin dengeli beslenme genel sağlık açısından yarar sağlıyor. Su içmek balgamın incelmesine yardımcı olabilse de “sigara toksinlerini yıkayarak vücuttan atma” şeklinde özel bir temizleme etkisi bulunmuyor.
Elektronik sigara zararsız bir çözüm değil
Sigarayı bırakanların elektronik sigara veya ısıtılmış tütün ürünlerine yönelmesi, nikotin bağımlılığının sürmesine neden olabiliyor. Elektronik sigara aerosolü, geleneksel sigara dumanından genellikle daha az zararlı madde içerse de tamamen zararsız değil.
ABD’de hiçbir elektronik sigara ürünü resmî olarak sigara bırakma ilacı şeklinde onaylanmış değil. Nikotin yerine koyma ürünleri ile hekim tarafından uygun görülen ilaçların davranışsal destekle birlikte kullanılması, bırakma başarısını artırabiliyor.
Türkiye’de sigarayı bırakmak isteyenler ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı’ndan ve sigara bırakma polikliniklerinden destek alabiliyor.
Akciğer taraması kimlere öneriliyor
ABD’deki mevcut federal önerilere göre 50 ile 80 yaş arasında bulunan, en az 20 paket-yıl sigara geçmişi olan, hâlen sigara içen veya son 15 yıl içinde bırakmış kişiler için yıllık düşük doz bilgisayarlı tomografi taraması öneriliyor.
Bir paket-yıl, bir yıl boyunca günde ortalama bir paket sigara içilmesi anlamına geliyor. Günde bir paket sigarayı 20 yıl ya da günde iki paketi 10 yıl içmek, 20 paket-yıla karşılık geliyor. Tarama kararı kişinin yaşı, sigara geçmişi ve genel sağlık durumu değerlendirilerek doktorla birlikte alınmalı.
Geçmeyen veya giderek kötüleşen öksürük, kanlı balgam, açıklanamayan kilo kaybı, göğüs ağrısı ve artan nefes darlığı yaşayanların tarama zamanını beklemeden sağlık kuruluşuna başvurması gerekiyor.
Sigaranın verdiği bütün hasarlar silinmese bile bırakmak; kalp krizi, inme, kanser ve erken ölüm riskini azaltıyor. Uzmanların ortak mesajı ise açık: Kaç yıl sigara içilmiş olursa olsun bırakmak için hiçbir zaman geç değil.