Oğlunu Gazze’de kaybetti, barış vaadiyle seçime giriyor

VGN

İsrail’de Gazze’de oğlunu kaybeden eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot, bölgesel barış vaadiyle Netanyahu’nun karşısına çıkarak anketlerde öne geçti.

İsrail, 27 Ekim 2026’da ülkenin yalnızca yeni parlamentosunu değil, Gazze savaşının ardından izleyeceği siyasi yönü de belirleyecek bir seçime hazırlanıyor. Seçimin en dikkat çekici ismi, İsrail ordusunun eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot oldu. Gazze’de 25 yaşındaki oğlunu ve savaş sürecinde iki yeğenini kaybeden Eisenkot, Netanyahu’nun güvenlik politikasını eleştirirken güçlü bir orduya dayanan bölgesel barış, toplumsal birlik ve siyasi sorumluluk vaadiyle başbakanlığa adaylığını koydu.

Eisenkot’un liderliğindeki merkez çizgideki Yashar Partisi, son kamuoyu araştırmalarında Başbakan Benjamin Netanyahu’nun Likud Partisi’ni geride bıraktı. Ancak İsrail’in parçalı siyasi yapısı nedeniyle seçimde birinci olmak, tek başına hükümeti kurmaya yetmiyor. Eisenkot’un sandıkta kazanıp koalisyon masasında kaybetme ihtimali, seçimin en büyük bilinmezi olarak öne çıkıyor.

Gazze’de kaybettiği oğlu siyasi hikâyesinin merkezinde

Gadi Eisenkot’un en ağır kişisel kaybı 7 Aralık 2023’te yaşandı. Yedek asker olarak görev yapan 25 yaşındaki oğlu Gal Meir Eisenkot, Gazze’nin kuzeyindeki Cibaliye kampında bir tünel girişinde meydana gelen patlamanın ardından ağır yaralandı. İsrail’de hastaneye kaldırılan genç asker, tüm müdahalelere rağmen hayatını kaybetti.

Gal’in ölümünden bir gün sonra Eisenkot ailesi ikinci kez sarsıldı. Eisenkot’un yeğeni Maor Cohen Eisenkot da Gazze’deki çatışmalarda öldü. Ailenin diğer yeğeni Yüzbaşı Yogev Pazy ise Kasım 2024’te Gazze’nin kuzeyinde hayatını kaybetti.

Eisenkot böylece savaşta oğlunu ve iki yeğenini kaybetmiş bir baba ve komutan olarak İsrail siyasetinin önüne çıktı. Ülkede zorunlu askerlik yapan, yedek görevlerde yüzlerce gün geçiren veya çocuklarını cepheye gönderen aileler açısından bu kayıplar, Eisenkot’un siyasi mesajlarına ayrı bir ağırlık kazandırdı.

Eisenkot seçim kampanyasını başlatırken oğlunun ve yeğenlerinin adlarını doğrudan siyasi malzeme olarak kullanmadı. Buna karşın yaşadığı kayıplar, onun askerlerin hayatını gereksiz yere tehlikeye atmayacağı ve savaş kararlarının bedelini bilen bir lider olduğu yönündeki algıyı güçlendirdi.

Barış çağrısı güvenlik politikasından ayrılmıyor

Eisenkot’un barış çağrısı, klasik anlamda savaş karşıtı veya sol çizgide bir barış programı değil. Eski Genelkurmay Başkanı, İsrail’in güçlü ordusunu, sınır güvenliğini ve bölgesel askerî üstünlüğünü korumasını savunuyor. Bununla birlikte askerî operasyonların siyasi hedeflerden koparılmasına karşı çıkıyor.

Yashar Partisinin programında İsrail’in askerî ve ekonomik gücüne dayanarak bölgedeki barış ve işbirliği anlaşmalarının genişletilmesi hedefleniyor. Eisenkot, kalıcı güvenliğin yalnızca askerî operasyonlarla sağlanamayacağını, bölgesel ittifakların güçlendirilmesi ve İsrail’in uluslararası yalnızlığının azaltılması gerektiğini savunuyor.

Bu yaklaşım Eisenkot’u geleneksel sol partilerden ayırıyor. Gazze, Lübnan ve İran’daki askerî operasyonların büyük bölümünü destekleyen Eisenkot, geçmişte yoğun askerî karşılık verilmesini öngören güvenlik anlayışıyla tanındı. Ancak ona göre askerî güç, sonu belirlenmemiş ve sürekli uzayan savaşların değil, açık siyasi hedeflerin ve bölgesel anlaşmaların aracı olmalı.

Bu nedenle seçimde öne çıkan ayrım yalnızca savaş ile barış arasında değil. Seçmen, savaşın nasıl yönetileceğine, askerî gücün hangi siyasi amaç için kullanılacağına ve çatışmaların ardından nasıl bir bölgesel düzen kurulacağına da karar verecek.

Savaş kabinesinden istifa ederek Netanyahu’dan ayrıldı

2015 ile 2019 yılları arasında İsrail Genelkurmay Başkanlığı yapan Eisenkot, yaklaşık 40 yıl orduda görev aldı. Siyasete 2022’de Benny Gantz’ın liderliğindeki Ulusal Birlik ittifakından girdi ve milletvekili seçildi.

Hamas’ın 7 Ekim 2023 saldırılarının ardından kurulan savaş kabinesine katıldı. Oğlu Gal’i kaybettiği sırada da savaş kabinesinde görev yapıyordu. Ancak Netanyahu ile savaşın yönetimi, rehinelerin kurtarılması ve Gazze’den çıkış stratejisi konusunda görüş ayrılığına düştü.

Eisenkot, hükümetin Gazze için gerçekçi bir savaş sonrası planı bulunmadığını, kararların siyasi hesaplarla alındığını ve rehinelerin hayatının tehlikeye atıldığını savundu. Benny Gantz ile birlikte Haziran 2024’te hükümetten ayrıldı.

Haziran 2025’te Ulusal Birlik Partisinden ve milletvekilliğinden ayrılacağını açıkladı. Eylül 2025’te Yashar Partisini kurdu. Partinin adı İbranice “doğru”, “dürüst” ve “düz yol” anlamlarını taşıyor.

Eisenkot, 30 Haziran 2026’da “İsrail kazanmalı” sloganıyla seçim kampanyasını resmen başlattı. Konuşmasında ülkenin 7 Ekim saldırıları sonrasında yaşadığı kırılmanın onarılması, toplumsal kutuplaşmanın sona erdirilmesi ve devlet yönetiminde sorumluluk anlayışının yeniden kurulması gerektiğini söyledi.

Eisenkot’un seçimde üç büyük avantajı bulunuyor

Eisenkot’un ilk büyük avantajı askerî geçmişi. İsrail’de erkeklerin ve kadınların önemli bölümünün zorunlu askerlik yaptığı, yüz binlerce kişinin yedek asker olarak görev aldığı düşünüldüğünde eski komutanların siyasette güçlü bir karşılığı bulunuyor.

İsrail’in yakın siyasi tarihinde Yitzhak Rabin ve Ehud Barak gibi eski Genelkurmay başkanları ile Ariel Sharon gibi üst düzey komutanlar başbakanlığa kadar yükseldi. Eisenkot da bu asker kökenli liderler zincirinin yeni halkası olmaya çalışıyor.

İkinci avantajı Mizrahi kökeni. Fas’tan İsrail’e göç eden Yahudi bir ailenin dokuz çocuğundan biri olan Eisenkot, işçi sınıfına mensup bir çevrede büyüdü. Bu geçmiş, onu hem seküler ve güvenlikçi merkez seçmene hem de uzun yıllardır Likud’a oy veren Mizrahi tabana ulaşabilecek bir aday haline getiriyor.

Üçüncü ve en güçlü avantajı ise ailesinin savaşta ödediği bedel. Oğlunu ve iki yeğenini kaybeden bir babanın savaşın bitirilmesini, rehinelerin geri getirilmesini ve bölgesel barış çevresinin genişletilmesini savunması, Eisenkot’a sıradan bir siyasetçinin kolayca elde edemeyeceği bir güvenilirlik sağlıyor.

İsrail’de barışı asker ve sağcı liderler yaptı

İsrail’in siyasi tarihinde en önemli barış ve geri çekilme kararlarının bir bölümü, asker kökenli veya sağ kanatta yer alan liderler tarafından alındı. Bunun temel nedeni, güvenlikçi liderlerin taviz vermekle suçlanma riskinin daha düşük olmasıydı.

Likud’un kurucusu Menachem Begin, İngiliz yönetimine karşı silahlı mücadele yürüten Irgun örgütünün lideriydi. Irgun’un 1946’da Kudüs’teki King David Oteli’ne düzenlediği saldırıda 91 kişi hayatını kaybetti. Ancak Begin başbakan olduktan sonra Mısır Cumhurbaşkanı Enver Sedat ile barış sürecini yürüttü ve 1979’da İsrail ile Mısır arasında barış anlaşması imzalandı.

Eski General Ariel Sharon da 2005’te Gazze’deki 21 İsrail yerleşiminin boşaltılması ve yaklaşık 8 bin İsrailli yerleşimcinin bölgeden çıkarılması kararını aldı. Sağcı ve asker kökenli bir lider olmasına rağmen Gazze’den tek taraflı çekilmeyi uyguladı.

Eisenkot da benzer biçimde güçlü güvenlik geçmişini bölgesel barış anlaşmalarını genişletme vaadiyle birleştirmeye çalışıyor. Ancak onun programı, Batı Şeria’dan kapsamlı çekilme veya kısa sürede bağımsız bir Filistin devleti kurulması yönünde açık bir taahhüt içermiyor. Barış söylemi daha çok İsrail’in askerî ve ekonomik gücü üzerinden bölge ülkeleriyle yeni anlaşmalar kurulmasına dayanıyor.

Mizrahi seçmen İsrail siyasetini nasıl değiştirdi?

İsrail’in kuruluş yıllarında siyaset büyük ölçüde Avrupa’dan gelen Aşkenaz Yahudilerinin oluşturduğu sosyalist İşçi Partisi hareketinin kontrolündeydi. David Ben-Gurion liderliğindeki bu siyasi yapı, devlet kurumlarının ve ordunun kuruluşunda belirleyici rol oynadı.

Arap ve Müslüman ülkelerinden göç eden Mizrahi Yahudileri ise uzun yıllar ekonomik, kültürel ve siyasi bakımdan geri planda bırakıldıklarını düşündü. Yerleşim merkezlerinin dışında yaşamaya yönlendirilmeleri, düşük gelirli işlerde çalışmaları ve Aşkenaz seçkinler tarafından küçümsendikleri algısı, bu seçmen grubunun İşçi Partisinden uzaklaşmasına yol açtı.

Menachem Begin’in Likud’u, Mizrahi seçmenin yaşadığı dışlanmışlık duygusunu siyasi desteğe dönüştürdü. Likud’un 1977 seçimlerindeki tarihi zaferinde Mizrahi oylarının büyük etkisi oldu. Böylece ülkenin kuruluşundan beri devam eden İşçi Partisi iktidarı sona erdi.

Eisenkot’un Fas kökenli olması bu açıdan önemli. Netanyahu karşıtı seçmenlerin büyük bölümünü oluşturan seküler ve kentli tabana ulaşırken, Likud’un geleneksel Mizrahi seçmenlerinden de oy alabilecek bir profile sahip. Anketlerdeki yükselişinin önemli nedenlerinden biri, seçmene siyasi kimliğini değiştirmeden Netanyahu’ya alternatif sunabilmesi.

Aşkenaz, Mizrahi ve Haredi ayrımları hâlâ etkili

İsrail’de seçmen davranışını yalnızca partilerin programları belirlemiyor. Aşkenaz, Mizrahi, Haredi, Rusya ve eski Sovyetler Birliği kökenli seçmenler ile İsrail vatandaşı Araplar arasında farklı siyasi eğilimler bulunuyor.

Bu grupların hiçbiri tek renkli bir siyasi blok değil. Ancak Aşkenaz ve seküler seçmenlerin önemli bölümü merkez ve merkez sol partilere yönelirken, Mizrahi ve dindar seçmenler içinde Likud, Şas ve sağ partilerin desteği daha yüksek seyrediyor.

1990’lı yıllarda eski Sovyetler Birliği’nden gelen geniş göç dalgası da milliyetçi ve güvenlikçi partilerin tabanını büyüttü. Avigdor Lieberman’ın Yisrael Beiteinu Partisi bu seçmen kitlesi üzerinde güçlü bir siyasi yapı kurdu.

İsrail siyasetinin daha sert sağa yönelmesinde İkinci İntifada, başarısız barış görüşmeleri, 7 Ekim saldırıları ve uzun süren savaşların yanı sıra demografik değişim de etkili oldu. Aşırı sağcı Itamar Ben-Gvir, gençliğindeki radikal faaliyetleri nedeniyle İsrail ordusuna alınmamasına rağmen yıllar sonra Ulusal Güvenlik Bakanlığına kadar yükseldi.

Haredi nüfusunun yükselişi seçimleri etkiliyor

İsrail’de ultra Ortodoks Haredi toplumu 2025 itibarıyla yaklaşık 1 milyon 450 bin kişiye ve toplam nüfusun yüzde 14’ünden fazlasına ulaştı. Mevcut demografik eğilimlerin sürmesi halinde Haredilerin 2050’de toplam nüfusun yaklaşık dörtte birini, Yahudi nüfusunun ise üçte birine yakın bölümünü oluşturabileceği hesaplanıyor.

Haredi ailelerde çocuk sayısının ülke ortalamasının üzerinde olması, Şas ve Birleşik Tevrat Yahudiliği gibi dini partilerin uzun vadeli siyasi ağırlığını artırıyor. Bu partiler, İsrail’de hükümet kurmak için gerekli koalisyonların vazgeçilmez ortakları arasında bulunuyor.

Haredi öğrencilerin askerlikten muaf tutulması uygulaması, İsrail’in kuruluş yıllarında birkaç yüz din öğrencisini kapsıyordu. Zaman içinde Haredi nüfusunun büyümesiyle muafiyet kapsamındaki kişi sayısı binlerden on binlere çıktı.

Yüksek Mahkeme, Haredi erkeklere genel askerlik muafiyeti tanınmasının hukuki dayanağı bulunmadığına karar verdi. Buna karşılık Netanyahu hükümeti seçim öncesinde asker kaçaklarının gözaltına alınmasını durduran ve dini eğitimin devlet açısından temel değer sayılmasını sağlayan düzenlemeleri kabul etti.

Eisenkot ise Harediler ve İsrail vatandaşı Araplar dahil bütün vatandaşların uygun askerî veya ulusal hizmet programlarına katılmasını istiyor. “Herkes için devlet hizmeti” olarak tanımlanan bu plan, partinin temel vaatlerinden biri.

Partinin on maddelik programı

Yashar Partisi, 7 Ekim saldırısını, saldırıdan önceki on yıllık dönemi ve savaşın yönetimini incelemek üzere bağımsız bir devlet soruşturma komisyonu kurulmasını vaat ediyor.

Programda ordunun güçlendirilmesi, sınır güvenliğinin yeniden düzenlenmesi, yedek askerlik süresinin yılda 50 günle sınırlandırılması ve askerlik yükünün toplumun tamamına yayılması bulunuyor.

Eisenkot ayrıca yargı bağımsızlığının korunmasını, başbakanlık görevinin iki dönemle sınırlandırılmasını, gereksiz bakanlıkların kapatılmasını ve kamu kurumlarında siyasi kadrolaşmanın azaltılmasını istiyor.

Eğitimde ortak müfredat, öğretmenlerin güçlendirilmesi ve teknolojik eğitimin yaygınlaştırılması planlanıyor. Ekonomi programında hayat pahalılığıyla mücadele, tekelleşmenin azaltılması, rekabetin artırılması ve uluslararası standartların daha hızlı benimsenmesi yer alıyor.

Ülkenin çevre bölgelerinde ulaşım, sağlık, eğitim ve kültür yatırımlarının artırılması da vaatler arasında. Parti, beyin göçünü durdurmayı, Yahudi diasporasıyla ilişkileri güçlendirmeyi ve on yıl içinde bir milyon yeni göçmenin İsrail’e yerleşmesini teşvik etmeyi planlıyor.

Son ankette Yashar 24 sandalyeye ulaştı

21 Temmuz’da açıklanan son kamuoyu araştırmasına göre Yashar Partisi, 120 sandalyeli Knesset’te 24 milletvekilliği kazanabilecek desteğe ulaştı. Likud’un 23 sandalye civarında kalacağı tahmin edildi.

Başbakanlığa uygunluk sorusunda Eisenkot yüzde 43 destek alırken Netanyahu yüzde 37’de kaldı. Böylece Eisenkot yalnızca parti sıralamasında değil, doğrudan liderlik yarışında da Netanyahu’nun önüne geçti.

Ankette Netanyahu karşıtı Siyonist muhalefet partilerinin toplamı 59, mevcut iktidar blokunun toplamı ise 51 sandalye olarak hesaplandı. Arap partilerinin toplam sandalye sayısı 10 olarak öngörüldü.

Arap partileri hesaba katıldığında Netanyahu karşıtı blok 69 sandalyeye ulaşabiliyor. Ancak bu matematik, bütün muhalefet partilerinin Arap partileriyle aynı hükümette veya onların dışarıdan desteğiyle çalışmayı kabul etmesine bağlı.

İsrail tek seçim çevresi olarak oy kullanıyor

İsrail’de ülkenin tamamı tek seçim çevresi kabul ediliyor. Seçmenler milletvekili adayına değil, partilerin hazırladığı listelere oy veriyor. Knesset’te temsil edilebilmek için partilerin ülke genelinde kullanılan geçerli oyların en az yüzde 3,25’ini alması gerekiyor.

Knesset 120 sandalyeden oluşuyor ve hükümet kurabilmek için en az 61 milletvekilinin desteği gerekiyor. Bu nedenle seçimden en fazla milletvekili çıkaran partinin lideri otomatik olarak başbakan olamıyor.

Partiler arasındaki ideolojik, dini ve etnik ayrımlar koalisyon pazarlıklarını zorlaştırıyor. Bazı partiler Arap partileriyle, bazıları Haredi partilerle, bazıları ise Netanyahu veya Ben-Gvir ile aynı hükümete girmeyeceğini açıklıyor.

Eisenkot’un önündeki Arap partileri çıkmazı

Eisenkot’un en büyük koalisyon sorunu İsrail vatandaşı Arapların partileriyle kurulacak ilişki olacak. Arap siyasi hareketleri tek bir bloktan oluşmuyor. Milliyetçi, İslamcı, sol, laik ve toplumun ekonomik sorunlarına odaklanan farklı partiler bulunuyor.

Son ankette Arap partilerinin yaklaşık 10 sandalye kazanması bekleniyor. Eisenkot’un liderliğindeki muhalefet 61 sandalyeye ulaşamadığı için bu partilerin koalisyona katılması veya hükümeti dışarıdan desteklemesi belirleyici hale geliyor.

Eisenkot, Arap partileriyle çalışmayı kesin biçimde reddetmedi. Muhalefet seçmenlerinin yüzde 44’ü de 61 sandalye bulunamaması halinde bir Arap partisinin dışarıdan desteğiyle hükümet kurulmasını desteklediğini belirtti.

Netanyahu ise kampanyasını Eisenkot’un Arap partileri olmadan hükümet kuramayacağı iddiası üzerine inşa ediyor. Böylece Eisenkot’un Likud’dan ve sağ partilerden kazanmaya çalıştığı seçmenleri yeniden kendi çevresinde toplamayı amaçlıyor.

Naftali Bennett ve Yair Lapid’in oluşturduğu Birlikte ittifakı, yalnızca Siyonist partilere dayanan bir hükümet kuracağını açıklamış durumda. Avigdor Lieberman da hem Arap hem de Haredi partilerle koalisyon kurmaya karşı çıkıyor.

Haredi partiler ise Eisenkot’un herkese askerlik veya ulusal hizmet getiren planına itiraz ediyor. Şas içinde Eisenkot liderliğindeki bir hükümete katılmaya tamamen karşı olmayan isimler bulunsa da askerlik meselesi iki taraf arasında temel anlaşmazlık olmaya devam ediyor.

Bu tablo Eisenkot’u zor bir tercih karşısında bırakıyor. Arap partilerinin desteğini kabul ederse merkez sağ ve Likud kökenli seçmenlerini kaybetme riski bulunuyor. Bu desteği reddederse Netanyahu karşıtı partiler sandalye çoğunluğuna ulaşamayabilir.

Sandıkta kazanıp masada kaybedebilir

Eisenkot’un Yashar Partisi seçimden birinci çıksa bile Netanyahu’nun yeniden başbakan olmasını engellemesi kesin değil. Netanyahu, İsrail tarihinin en uzun süre görev yapan başbakanı ve farklı ideolojik partileri aynı koalisyonda toplama konusunda büyük deneyime sahip.

Netanyahu’nun Likud’u son düzlüğe ikinci sırada girse bile sağ, aşırı sağ ve Haredi partilerle 61 sandalyeye ulaşmanın yollarını arayacak. Hiçbir blok çoğunluk sağlayamazsa yeni bir seçim ihtimali veya uzun sürecek geçici hükümet dönemi gündeme gelebilir.

Eisenkot’un seçimi kazanabilmesi için askerî geçmişi, Mizrahi kimliği ve ailesinin ödediği ağır bedel üzerinden oluşturduğu güveni farklı seçmen gruplarını birleştiren bir koalisyona dönüştürmesi gerekiyor.

İsrail’de 27 Ekim’de yapılacak seçimin temel sorusu bu nedenle yalnızca “Eisenkot Netanyahu’yu yenebilir mi?” değil. Asıl soru, oğlunu ve iki yeğenini savaşta kaybeden eski komutanın güvenlikten vazgeçmeden barış çevresini genişletme çağrısının, parçalanmış İsrail siyasetini aynı hükümet çatısı altında birleştirmeye yetip yetmeyeceği olacak.