İstanbul 20.2°C
Şanlıurfa 15.7°C
Mersin 21°C
Samsun 19.8°C
Berlin 29°C
Nobel Tıp Ödülü’nü üç bilim insanı paylaştı
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
2026 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü, Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel’e verildi. İsveç’teki Karolinska Enstitüsünde 5 Ekim Pazartesi günü açıklanan kararda, üç bilim insanının ışıkla kontrol edilen iyon kanalları ve optogenetik alanındaki keşifleri ödüllendirildi.
Optogenetik nedir?
Optogenetik, belirli hücrelerin faaliyetini ışık yardımıyla kontrol etmeyi sağlayan bir araştırma yöntemi. Hücrelere, ışığa duyarlı proteinlerin üretilmesini sağlayan genler yerleştiriliyor. Ardından ışık kullanılarak bu hücrelerin çalışması etkilenebiliyor.
Yöntem, beyindeki belirli sinir hücrelerinin hafıza, duygular ve davranışlarla ilişkisini araştırmayı mümkün kılıyor. Bilim insanları, bir hücrenin faaliyetini değiştirerek bunun hangi sonuçlara yol açtığını inceleyebiliyor.
Keşif, tek hücreli bir algle başladı
Çalışmaların başlangıcında, tek hücreli bir algin ışığa doğru nasıl hareket ettiği sorusu vardı. Peter Hegemann ve Georg Nagel, bu canlıda ışığa duyarlı bir protein keşfetti.
“Channelrhodopsin” adı verilen protein, mavi ışıkla karşılaştığında hücre zarında bir kanal açıyor. Elektrik yükü taşıyan parçacıklar olan iyonların bu kanaldan geçmesi, hücrede elektriksel bir değişim oluşturuyor. Araştırmacılar, proteinin başka hücreleri de ışığa duyarlı hâle getirebildiğini gösterdi.
Deisseroth, keşfi sinir hücrelerine taşıdı
Karl Deisseroth, bu proteinin genini sıçanlardan alınan sinir hücrelerine yerleştirdi. Hücrelere mavi ışık uygulayarak sinir sinyali oluşturmayı başardı. Çalışma 2005’te yayımlandı.
Deisseroth, iki yıl sonra yöntemin canlı farelerin beyninde de çalışmasını sağladı. Böylece belirli sinir hücrelerinin faaliyetini ışıkla değiştirmek ve sonuçlarını canlı bir beyinde incelemek mümkün oldu.
Beyin araştırmalarında yeni olanaklar
Optogenetik, hangi sinir hücrelerinin hangi işlevlerde rol oynadığını ayrıntılı araştırmanın yolunu açtı. Nörolojik ve psikiyatrik hastalıklarla ilişkili sinir devrelerinin incelenmesinde de kullanılıyor.
Işığa duyarlı proteinlerden yararlanarak görme kaybı yaşayan kişilere yeniden görme yetisi kazandırmayı amaçlayan klinik araştırmalar da yürütülüyor.
Üç araştırmacı, üç üniversite
Ödüle layık görülen 54 yaşındaki Karl Deisseroth, ABD’de Stanford Üniversitesi’nde; 71 yaşındaki Peter Hegemann, Almanya’da Berlin Humboldt Üniversitesi’nde; 73 yaşındaki Georg Nagel ise Würzburg Üniversitesi’nde çalışmalarını sürdürüyor.
Nobel açıklamaları devam edecek
Tıp ödülüyle başlayan takvim, 6 Ekim Salı günü Fizik, 7 Ekim Çarşamba günü Kimya ve 8 Ekim Perşembe günü Edebiyat ödülleriyle devam edecek.
Nobel Barış Ödülü 9 Ekim Cuma, Ekonomi Bilimleri dalındaki Nobel Anma Ödülü ise 12 Ekim Pazartesi günü açıklanacak.
Tıp ödülünün sahipleri, 10 Aralık’ta Stockholm’de düzenlenecek törende ödüllerini alacak. Tören tarihi, Alfred Nobel’in ölüm yıl dönümüne denk geliyor.
2025 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü, bağışıklık sisteminin vücudun kendi dokularına saldırmasını önleyen mekanizmalara ilişkin keşifleri nedeniyle Mary Brunkow, Fred Ramsdell ve Shimon Sakaguchi’ye verilmişti.