NASA Swift teleskobunu kurtarma görevini iptal etti

VGN

NASA, LINK uzay aracındaki kontrol arızası nedeniyle 21 yıllık Swift teleskobunu robotik kollarla yakalayıp güvenli bir yörüngeye çıkarma görevini 19 Ağustos Çarşamba günü iptal etti.

NASA, Neil Gerıls Swift Gözlemevi’nin yörüngesini yükseltmek amacıyla başlatılan kurtarma girişiminin ana hedefini iptal etti. Katalist Space tarafından geliştirilen LINK uzay aracı, devam eden yönelim kontrol sorunu nedeniyle Swift’i robotik kollarla yakalamayacak ve daha yüksek bir yörüngeye taşımayacak. Kararın ardından yirmi bir yıllık teleskobun iki bin yirmi altı yılı bitmeden Dünya atmosferine yeniden girmesi bekleniyor.

LINK uzay aracı, üç Temmuz iki bin yirmi altı tarihinde Marshall Adaları’ndaki Kıvaleyn Atolü’nden fırlatıldı. Uzay aracını taşıyan Pegasus XL roketi, Northrop Grumman tarafından üretildi. Görevin, Swift’i yakalayıp birkaç ay içinde ilk fırlatıldığı yüksekliğe yakın bir yörüngeye taşıması planlanıyordu.

Fırlatmanın ardından LINK ile iletişim kuruldu ve yörüngedeki sistem kontrolleri başlatıldı. Ancak aracın uzaydaki yönünü ve dengesini koruyan kontrol sisteminde sorun yaşandı.

LINK, farklı eksenlerde saniyede yaklaşık dokuz derecelik hızla dönmeye başladı. Bu durum iletişimi aksattı ve aracın Swift’e doğru ilerlemesini engelledi. Mühendisler elektrikli iticilerden yararlanarak dönüş hızını saniyede yaklaşık bir virgül kırk yedi dereceye kadar düşürmeyi başardı.

Kontrol sistemini yeni uçuş yazılımıyla dengeleme girişimlerine rağmen sorun tamamen giderilemedi. NASA ve Katalist Space, on dokuz Ağustos’ta LINK’in Swift’i yakalaması ve yörüngesini yükseltmesi planını iptal etti.

Bu karar LINK görevinin bütünüyle sona erdiği anlamına gelmiyor. Uzay aracı Swift’e yaklaşmayı sürdürecek ancak teleskobu robotik kollarıyla yakalamayacak. LINK’in buluşma, navigasyon ve yakın mesafe operasyonlarını denemesi planlanıyor.

Bu çalışmalar sırasında toplanacak veriler, gelecekte uyduların yörüngede onarılması, taşınması veya görev sürelerinin uzatılması için kullanılacak. NASA ile Katalist Space, yaklaşma denemelerinin güvenli biçimde nasıl sürdürüleceğini değerlendirmeye devam ediyor.

Swift, kendi yörüngesini önemli ölçüde yükseltebilecek bir itki sistemine sahip değil. Alçak Dünya yörüngesinde bulunan teleskop, çok seyrek de olsa atmosfer parçacıklarının oluşturduğu sürekli sürtünmeden etkileniyor.

Son yıllarda artan Güneş etkinliği, Dünya atmosferinin üst katmanlarını ısıtarak genişletti. Bunun sonucunda Swift üzerindeki atmosferik sürtünme yükseldi ve teleskobun irtifa kaybı hızlandı.

NASA, Swift’in yörüngedeki süresini uzatabilmek için on bir Şubat iki bin yirmi altı tarihinde bilimsel faaliyetlerin büyük bölümünü geçici olarak durdurdu. Teleskobun sürtünmeyi azaltacak bir konumda tutulmasına öncelik verildi. Gama ışını patlamalarını tespit eden ana cihazın ise çalışmayı sürdürmesi sağlandı.

Swift, yirmi Kasım iki bin dört tarihinde uzaya gönderildi ve başlangıçta yalnızca iki yıllık bir ana görev için tasarlandı. Teleskop, beklentilerin çok ötesine geçerek yirmi bir yıldan fazla süre boyunca evrendeki yüksek enerjili olayları gözlemledi.

Gözlemevinde görünür ışık, morötesi ışık, iks ışınları ve gama ışınlarında veri toplayan üç teleskop bulunuyor. Swift özellikle evrendeki en güçlü patlamalar arasında yer alan gama ışını patlamalarını hızla tespit etmesiyle öne çıktı.

Teleskop ayrıca kara delikleri, nötron yıldızlarını, süpernova patlamalarını, aktif galaksileri, kuyruklu yıldızları ve asteroitleri gözlemledi. Hızlı tepki yeteneği sayesinde diğer uzay ve yer teleskoplarının hangi gök olayına yönelmesi gerektiğini belirleyen önemli bir görev üstlendi.

NASA’nın tahminine göre Swift, yörüngesini yükseltecek yeni bir müdahale yapılmazsa iki bin yirmi altı yılı sona ermeden Dünya atmosferine yeniden girecek. Ancak yeniden girişin kesin zamanı ve gerçekleşeceği bölge henüz belirlenemiyor.

Atmosferin yoğun katmanlarına ulaştığında Swift’in büyük bölümünün yüksek sıcaklık ve aerodinamik kuvvetler nedeniyle parçalanarak yanması bekleniyor.

NASA, teleskobun kaybedilmesinin ardından ani gelişen kozmik olaylara hızlı tepki verebilmek için mevcut uzay görevlerinden yararlanmayı ve Swift’in bıraktığı boşluğu dolduracak yeni seçenekler geliştirmeyi planlıyor.

NASA Başkanı Cerıd Ayzekmın, kurtarma girişiminin istenilen sonuca ulaşamadığını ancak görevin gelecekteki uydu bakım operasyonları için önemli bilgiler sağlayacağını belirtti. LINK’in yaklaşma denemelerinden elde edilecek deneyimin sonraki uzay görevlerine aktarılması hedefleniyor.