NASA Roman teleskobunu uzaya gönderdi

VGN

NASA, evrenin en büyük gizemlerini araştıracak 4,3 milyar dolarlık Roman teleskobunu Florida’dan Falcon Heavy roketiyle başarıyla uzaya gönderdi ve beş yıllık bilim görevini başlattı.

NASA, evrenin genişlemesini ve Güneş Sistemi dışındaki gezegenleri araştırmak amacıyla geliştirilen Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu’nu başarıyla uzaya gönderdi. Yaklaşık 4,3 milyar dolarlık gözlemevi, 30 Ağustos 2026’da Florida’daki Kennedy Uzay Merkezi’nden SpaceX’e ait Falcon Heavy roketiyle fırlatıldı.

Teleskop, fırlatmadan sonra roketten ayrılarak kendi başına uçmaya başladı. Roman’ın yaklaşık üç ay sürecek yolculuğunun ardından Dünya’dan 1,6 milyon kilometre uzaktaki Güneş-Dünya L2 bölgesinde çalışması planlanıyor. James Webb Uzay Teleskobu da aynı bölgede görev yapıyor.

Evrenin karanlık bölümünü araştıracak

Roman’ın en önemli görevlerinden biri, doğrudan görülemeyen ancak evrenin yapısı üzerindeki etkileri ölçülebilen karanlık madde ile karanlık enerjiyi araştırmak olacak.

Bilim insanları, evrenin giderek hızlanan genişlemesinde karanlık enerjinin etkili olduğunu düşünüyor. Karanlık maddenin ise galaksilerin oluşumu ve hareketlerinde belirleyici rol oynadığı değerlendiriliyor. Bu iki unsurun evrenin yaklaşık yüzde 95’ini oluşturduğu tahmin ediliyor.

Roman, milyarlarca galaksi ile yıldızı inceleyerek evrenin zaman içindeki değişimini gösterecek geniş bir gökyüzü haritası hazırlayacak. Elde edilen ölçümler, evrenin genişleme hızının ve büyük kozmik yapıların nasıl oluştuğunun daha iyi anlaşılmasını sağlayacak.

Hubble’dan 100 kat geniş görüş alanı

Roman’ın 2,4 metre çapındaki ana aynası, Hubble Uzay Teleskobu’nun aynasıyla yaklaşık aynı büyüklükte. Ancak Roman’ın 300 megapiksellik Geniş Alan Cihazı, Hubble’ın görüntülediği alandan en az 100 kat daha geniş bir bölgeyi tek seferde kaydedebilecek.

Teleskop böylece Hubble’a yakın ayrıntı düzeyini korurken gökyüzünün çok daha büyük bölümlerini daha kısa sürede tarayabilecek. NASA, Roman’ın bazı gökyüzü araştırmalarını Hubble’dan yaklaşık bin kat daha hızlı gerçekleştirebileceğini belirtiyor.

Roman ile Hubble ve James Webb arasında görev paylaşımı yapılması bekleniyor. Roman geniş gökyüzü alanlarını tarayarak dikkat çekici cisimleri belirleyecek. Hubble ve James Webb ise bu hedefleri daha ayrıntılı biçimde inceleyebilecek.

Binlerce yeni gezegen bulunabilir

Roman’ın bir diğer önemli görevi, Güneş Sistemi dışındaki gezegenleri araştırmak olacak. Gözlemevi, yıldızların önünden geçen gezegenlerin oluşturduğu küçük ışık değişimlerini ve kütle çekimsel mikromerceklenme adı verilen olayı kullanacak.

Bu yöntem sayesinde Dünya’dan çok uzakta bulunan, yıldızlarına uzak yörüngelerde dönen veya uzayda herhangi bir yıldıza bağlı olmadan dolaşan gezegenlerin belirlenmesi hedefleniyor.

Görevin binlerce yeni ötegezegenin keşfedilmesini sağlaması bekleniyor. NASA’nın uzun vadeli tahminleri, Roman’ın çok daha geniş bir gezegen grubuna ilişkin izler belirleyebileceğini gösteriyor.

Yıldız ışığını engelleyen özel cihaz

Teleskopta ayrıca Koronagraf Cihazı adı verilen deneysel bir teknoloji bulunuyor. Sistem, bir yıldızın güçlü ışığını engelleyerek çevresindeki çok daha sönük gezegenlerin ve gezegen oluşum disklerinin görüntülenmesini amaçlıyor.

Roman doğrudan yaşam belirtisi aramak için tasarlanmadı. Ancak geliştireceği görüntüleme teknolojileri ve belirleyeceği gezegenler, gelecekte Dünya benzeri ve yaşama elverişli dünyaları araştıracak teleskoplara yol gösterebilir.

Adını NASA’nın ilk baş astronomundan aldı

Teleskop, adını NASA’nın ilk baş astronomu Nancy Grace Roman’dan aldı. Roman, uzaydan gözlem yapacak güçlü teleskopların geliştirilmesindeki çalışmaları nedeniyle “Hubble’ın annesi” olarak tanınıyordu.

Roman teleskobunun ana aynası, başlangıçta ABD Ulusal Keşif Ofisi tarafından geliştirilen ve daha sonra NASA’ya devredilen uzay donanımları arasında bulunuyordu. NASA, aynayı yeni bilimsel cihazlar ve bir uzay aracıyla birleştirerek kapsamlı bir gözlemevine dönüştürdü.

İlk görev süresi beş yıl

Teleskobun planlanan ana bilim görevi beş yıl sürecek. Teknik koşulların uygun olması halinde görev süresinin 10 yıla kadar uzatılabileceği belirtiliyor.

Roman, L2 bölgesine ulaştıktan sonra sistemlerini açacak ve ayrıntılı testlerden geçirilecek. Kalibrasyon işlemlerinin tamamlanmasının ardından bilimsel gözlemler başlayacak. Teleskobun üreteceği veriler bilim insanlarının kullanımına açık olacak.