Meta’ya 200 milyar dolarlık çocuk davası

VGN

Oakland’daki federal davada eyaletler, Meta’nın gençlere yönelik bağımlılık yapıcı özellikleri bilerek kullandığını savunurken şirket iddiaları reddetti ve mali talepleri mahkemede son derece orantısız olarak niteledi.

Facebook ve Instagram’ın sahibi Meta’ya karşı 29 ABD eyaletinin açtığı kapsamlı davanın duruşmaları California’nın Oakland kentindeki federal mahkemede başladı. Eyaletler, şirketin çocukları ve gençleri platformlarda daha uzun süre tutmak amacıyla bağımlılık yapıcı özellikler geliştirdiğini, riskleri kamuoyundan gizlediğini ve 13 yaşından küçük kullanıcıların verilerini izinsiz topladığını ileri sürüyor.

18 Ağustos’ta başlayan davada eyaletlerin talep edebileceği ceza ve tazminatın yaklaşık 200 milyar dolara ulaşabileceği belirtiliyor. Meta ise hesaplamanın 1,4 trilyon dolara kadar çıkabileceğini savunarak taleplerin şirketin faaliyetleri açısından orantısız olduğunu öne sürüyor.

Dört eyalet davaya öncülük ediyor

California, Colorado, Kentucky ve New Jersey, 29 eyaletin oluşturduğu koalisyon adına yargılama sürecine öncülük ediyor. Dava dosyasındaki iddialar iki temel hukuki başlık altında ele alınıyor.

Dört öncü eyalet, Meta’nın Facebook ve Instagram’ı genç kullanıcıların ilgisini sürekli canlı tutacak biçimde tasarladığını, ürünlerin güvenliği konusunda tüketicileri yanılttığını ve çocukların ruh sağlığı üzerindeki olası etkileri yeterince açıklamadığını savunuyor.

Davaya katılan 29 eyaletin tamamı ise Meta’nın 13 yaşından küçük çocuklara ait kişisel verileri ebeveyn izni olmadan topladığı ve kullandığı iddiasını mahkemeye taşıyor. Meta bu suçlamaları kabul etmiyor.

Algoritmalar ve ürün özellikleri inceleniyor

Davanın merkezinde yalnızca platformlarda yayımlanan zararlı içerikler bulunmuyor. Facebook ve Instagram’ın kullanıcıların karşısına hangi içerikleri çıkaracağını belirleyen temel tasarım özellikleri de inceleniyor.

Eyaletlerin avukatları, sonsuz kaydırma, otomatik video oynatma, beğeni düğmeleri, sürekli bildirimler, görüntü filtreleri ve kişiselleştirilmiş önerilerin gençleri platformlarda daha uzun süre tutmak amacıyla birlikte kullanıldığını ileri sürüyor.

Eyaletler ayrıca Meta’nın çocukların çevrim içi davranışlarını ve içeriklere verdikleri tepkileri inceleyerek bu özellikleri geliştirdiğini savunuyor. Şirket ise söz konusu araçların tek başına bağımlılık kanıtı sayılamayacağını ve sosyal medya kullanımıyla gençlerin ruh sağlığı sorunları arasında kesin bir nedensellik kurulamadığını belirtiyor.

Şirket içi araştırmalar tartışma konusu

California Başsavcı Yardımcısı Megan O’Neill, açılış konuşmasında Meta’nın genç kullanıcılar üzerindeki etkileri gösteren şirket içi araştırmaları kamuoyuyla paylaşmadığını ileri sürdü.

Eyaletlerin mahkemeye sunduğu yazışmalarda, gençlerin Instagram’ı kendilerini kötü hissettirmesine rağmen kullanmayı sürdürdüklerine ve genç kullanıcıların şirket açısından taşıdığı öneme ilişkin değerlendirmeler bulunduğu belirtildi.

Meta’nın avukatı Paul Schmidt ise yazışmalardan seçilen ifadelerin bağlamından koparıldığını savundu. Schmidt, şirketin gençlerin karşılaştığı sorunları araştırdığını, güvenlik araçları geliştirdiğini ve 13 yaşından küçük çocuklara ait bir milyondan fazla hesabı kapattığını söyledi.

İlk tanık Arturo Béjar oldu

Davanın ilk tanığı, Meta’da 2009 ile 2015 yılları arasında mühendislik yöneticisi olarak çalışan ve 2019 ile 2021 yılları arasında şirkete bağımsız danışmanlık yapan Arturo Béjar oldu.

Béjar, Instagram kullanan gençlerin deneyimlerini inceleyen araştırmalarda görev yaptığını ve ulaşılan sonuçlarla ilgili kaygılarını şirket yönetimine bildirdiğini anlattı. Meta’nın denetim sisteminin çoğunlukla kuralları ihlal eden içeriklerin yaygınlığını ölçtüğünü, kullanıcıların gerçekte ne kadar zarar gördüğünü yeterince değerlendirmediğini savundu.

Eski Meta yöneticisi, genç kullanıcıların bildirdiği zararlarla şirketin kamuoyuna açıkladığı veriler arasında önemli bir fark bulunduğunu ileri sürdü. Şirket ise Béjar’ın değerlendirmelerinin görev alanının ötesine geçtiğini belirterek tanıklığına itiraz etti. Mahkeme bu itirazı kabul etmedi.

Kararı hâkim verecek

Sekiz kişilik jürinin davada tavsiye niteliğinde bir karar vermesi bekleniyor. Meta’nın hukuki sorumluluğuna, uygulanabilecek para cezalarına ve platformlarda yapılması istenebilecek değişikliklere Federal Yargıç Yvonne Gonzalez Rogers karar verecek.

Eyaletler, Meta’nın sorumlu bulunması durumunda Facebook ve Instagram’daki sonsuz kaydırma ve beğeni gibi özelliklerin kaldırılmasını, genç kullanıcılar için süre sınırları getirilmesini ve 13 yaşından küçük çocukların platformlara girişini önleyecek daha etkili kontroller kurulmasını talep ediyor.

Altı hafta sürmesi planlanan davada Meta Üst Yöneticisi Mark Zuckerberg ile Instagram Üst Yöneticisi Adam Mosseri’nin de ifade vermesi bekleniyor.

Meta suçlamaları reddediyor

Meta, ürünlerini çocuklara zarar vermek veya onları bağımlı hale getirmek amacıyla tasarladığı iddiasını reddediyor. Şirket, genç kullanıcıların güvenliği için uzmanlar ve ailelerle çalıştığını, koruyucu özellikler geliştirdiğini ve yaş sınırının altındaki hesapları kaldırdığını savunuyor.

Şirketin avukatları, bazı çalışanların özel yazışmalarda kullandığı ifadelerin Meta’nın kurumsal politikasını göstermediğini belirtiyor. Eyaletlerin mali taleplerini de dayanaksız ve son derece orantısız olarak nitelendiriyor.

Platformlarda kalıcı değişiklik yapılabilir

Davanın Meta aleyhine sonuçlanması yalnızca yüksek bir para cezasına yol açmayabilir. Mahkeme, Facebook ve Instagram’ın öneri algoritmalarında, bildirim sistemlerinde ve çocuklara sunulan özelliklerde kalıcı değişiklikler yapılmasına karar verebilir.

Bu tür değişikliklerin kullanıcıların platformlarda geçirdiği süreyi ve Meta’nın reklam gelirlerini etkileyebileceği değerlendiriliyor. Ancak dava henüz başlangıç aşamasında olduğu için şirketin sorumluluğu, olası cezanın tutarı ve uygulanabilecek düzenlemeler kesinleşmiş değil.

Meta ve YouTube, 2026 yılının mart ayında Los Angeles’ta görülen ayrı bir davada bir genç kullanıcının ruh sağlığına zarar veren ürünler tasarlamaktan sorumlu bulunmuş ve toplam 6 milyon dolar ödemeye mahkûm edilmişti.

Meta’nın New Mexico’da görülen iki ayrı yargı kararı kapsamında ödemekle sorumlu tutulduğu ceza ve tazminatların toplamı da 942 milyon dolara ulaştı. Şirket, farklı eyaletlerde devam eden benzer davalarda da iddialara karşı savunmasını sürdürüyor.