Meta çocuklara zarar davasında 16,68 milyar dolara uzlaştı

VGN

Meta, 29 eyaletin çocukları bağımlı kıldığı iddiasıyla açtığı davada 16,68 milyar dolara kadar ödeme ve Facebook ile Instagram’a yeni ve sıkı korumalar getirmeyi kabul etti.

Facebook ve Instagram’ın sahibi Meta Platforms, ABD’de çocukları ve gençleri bağımlı hâle getirecek ürünler tasarlamak, platformların güvenliği konusunda kamuoyunu yanıltmak ve çocukların kişisel verilerini izinsiz toplamakla suçlandığı davada kapsamlı bir uzlaşmaya vardı. Şirket, 16,68 milyar dolara kadar ödeme yapmayı ve gençlerin sosyal medya kullanımını sınırlayan önemli değişiklikleri uygulamayı kabul etti.

Anlaşma, Kaliforniya’nın Oakland kentindeki federal mahkemede başlayan yüksek profilli yargılamayı sona erdirecek. Ancak uzlaşmanın yürürlüğe girmesi için mahkeme tarafından onaylanması gerekiyor. Meta, anlaşmaya rağmen çocuklara zarar verdiği yönündeki suçlamaları kabul etmediğini açıkladı.

Rakamlar neden farklı açıklanıyor?

Çocuklara zarar verildiği iddialarıyla açılan davaya ilişkin ödeme üst sınırı 16,68 milyar dolar olarak açıklandı. Meta ise eyaletleri, ABD’ye bağlı bölgeleri ve Washington DC’yi kapsayan daha geniş uzlaşma paketinin büyüklüğünü yaklaşık 18 milyar dolar olarak duyurdu.

Bu nedenle farklı haberlerde 16,68 milyar dolar, 17,1 milyar dolar veya yaklaşık 18 milyar dolar rakamları kullanılıyor. Çocuklara zarar iddialarının merkezinde bulunduğu davanın açıklanan üst sınırı 16,68 milyar dolar.

Ödemelerin on yıllık süre içinde yıllık taksitlerle yapılması planlanıyor. Katılımcı eyaletlere yaklaşık 12,7 milyar dolarlık bölümün ödenmesi öngörülüyor. Yaklaşık 5,3 milyar dolarlık kalan bölüm ise TikTok ve YouTube’un benzer zaman sınırlarını, gece engelini ve yaş doğrulama sistemlerini uygulaması gibi koşullara bağlandı.

Meta, anlaşma nedeniyle 2026’nın üçüncü çeyreğinde yaklaşık 10 milyar dolarlık hukuki gider kaydetmeyi beklediğini açıkladı.

Uzlaşma paketi ayrıca Kaliforniya, Illinois, New Mexico ve Washington DC’nin Cambridge Analytica veri skandalı bağlantılı gizlilik davalarını da kapsıyor. Bu davalar için toplam 459,3 milyon dolarlık ayrı bir ödeme yapılması öngörülüyor.

Dava nasıl başladı?

Kaliforniya öncülüğündeki iki partili 29 eyalet koalisyonu, 2023 yılında Meta’ya dava açtı. Kaliforniya, Colorado, Kentucky ve New Jersey davada öne çıkan dört eyalet oldu.

Eyaletler, Meta’nın Facebook ve Instagram’da çocukların daha uzun süre kalmasını sağlayacak tasarım özelliklerini bilinçli biçimde kullandığını savundu. Sonsuz kaydırma, videoların otomatik oynatılması, beğeni sayıları, bildirimler ve kişiselleştirilmiş öneri sistemleri davanın merkezindeki özellikler arasında gösterildi.

Duruşma 18 Ağustos 2026’da Oakland’daki federal mahkemede başladı. Sekiz kişilik jürinin görüş bildirmesi, şirketin hukuki sorumluluğu ve uygulanacak yaptırımlar konusunda ise Federal Yargıç Yvonne Gonzalez Rogers’ın karar vermesi bekleniyordu.

Eyaletler olası yaptırımların yaklaşık 200 milyar dolara ulaşabileceğini belirtirken Meta, hesaplama yöntemine bağlı olarak teorik cezanın 1,4 trilyon dolara kadar çıkabileceğini savunuyordu. Tarafların uzlaşmasıyla jüri ve yargıcın şirketin sorumluluğu hakkında vereceği nihai kararın önüne geçildi.

Meta neyle suçlanıyordu?

Dava dosyasında Meta’nın, çocuklar üzerindeki olası zararları bilmesine rağmen etkileşimi artıran ürün tasarımlarını kullanmaya devam ettiği ileri sürüldü. Bu özelliklerin kaygı, depresyon, yeme bozuklukları ve kendine zarar verme riskleriyle bağlantılı olduğu iddia edildi.

Eyaletler ayrıca şirketin, 13 yaşından küçük olduğunu bildiği kullanıcılardan ebeveynlerine haber vermeden veya izin almadan kişisel veri topladığını savundu. Bu uygulamanın federal Çocukların Çevrimiçi Gizliliğini Koruma Yasası’nı ihlal ettiği öne sürüldü.

Toplanan çocuk verilerinin makine öğrenmesi ve üretken yapay zekâ modellerinin eğitilmesinde kullanıldığı da dava dosyasındaki suçlamalar arasında yer aldı.

Bunların tamamı eyaletlerin iddialarıydı. Meta ise sosyal medya bağımlılığının resmî olarak tanınmış bir psikiyatrik hastalık olmadığını, araştırmaların sosyal medya kullanımı ile gençlerin ruh sağlığı sorunları arasında kesin bir neden sonuç ilişkisi göstermediğini savundu.

Gençlere iki saatlik günlük sınır

Mahkeme onayının ardından katılımcı ABD eyaletleri ve bölgelerinde 18 yaşından küçük kullanıcılara Facebook ve Instagram için toplam iki saatlik günlük kullanım sınırı uygulanacak.

İki saatlik süre, iki uygulamadaki toplam kaydırma süresine göre hesaplanacak. Aynı kişinin birden fazla hesabı bulunduğu belirlenirse bu hesaplardaki kullanım süreleri de birlikte değerlendirilecek. Genç kullanıcılar sınırı kendileri kaldıramayacak. Bunun için ebeveyn izni gerekecek.

Doğrudan mesajlaşma özelliği, kullanıcıların aileleri ve arkadaşlarıyla iletişim kurabilmesi amacıyla günlük kullanım sınırının dışında tutulacak.

Gece yarısından sabah altıya erişim engeli

Gece modu kapsamında 18 yaşından küçük kullanıcıların Facebook ve Instagram’a gece yarısı ile sabah 06.00 arasında erişmesi varsayılan olarak engellenecek.

Bu saatlerde gençler akış, Hikâyeler, Keşfet ve Reels bölümlerini görüntüleyemeyecek veya paylaşım yapamayacak. Doğrudan mesajlaşma özelliği gece engelinin dışında kalacak.

Günlük kullanım sınırı ve gece modu başlangıçta beş yıl boyunca uygulanacak. TikTok ve YouTube’un da anlaşmaya katılması hâlinde bu süre on yıla çıkarılacak.

Okul saatlerinde bildirimler durdurulacak

Okul modu kapsamında genç kullanıcılara sabah 08.00 ile öğleden sonra 15.00 arasında gönderilen bildirimler varsayılan olarak susturulacak.

Doğrudan mesajlar ile hesap güvenliği veya kullanıcının emniyetiyle ilgili uyarılar bu kısıtlamanın dışında tutulacak. Ebeveynlerin izin vermesi hâlinde ayarlar değiştirilebilecek.

Gençlere Facebook veya Instagram’da kesintisiz geçirilen her 15 dakikanın ardından kullanım hatırlatması gönderilecek. Toplam günlük kullanım 60 ve 90 dakikaya ulaştığında da ayrı uyarılar gösterilecek.

Algoritmasız akış seçeneği gelecek

Genç kullanıcılar, Meta’nın öneri algoritmaları tarafından kişiselleştirilmeyen bir akışı varsayılan olarak seçebilecek. Ebeveynler de çocuklarının hesabında algoritmasız akış kullanılmasını zorunlu hâle getirebilecek.

Videoların otomatik oynatılması kapatılabilecek. Kullanıcı yeni bir içeriği görmek için dokunmak veya kaydırmak zorunda kalacak.

Gençler, kendi paylaşımları ve başka hesapların paylaşımlarındaki beğeni ve tepki sayılarını varsayılan olarak görmeyecek. Bu düzenlemeyle gençler arasındaki sosyal karşılaştırmanın azaltılması amaçlanıyor.

Estetik ameliyat görüntüsü oluşturan filtreler ile aşırı makyaj filtrelerinin genç hesaplarında kullanılması da engellenecek.

Yaş doğrulama sistemi güçlendirilecek

Meta, 13 yaşından küçük çocuklara ait olabileceği değerlendirilen hesapları daha erken belirlemek için yaş doğrulama teknolojisini geliştirecek.

Gerçekte 13 ile 17 yaş arasında bulunduğu hâlde hesabında yetişkin doğum tarihi kullanan kişilerin de gençlere yönelik koruma sistemlerine alınması amaçlanıyor. Yaş doğrulama standartları bağımsız testlere tabi tutulacak.

Ebeveynlere, çocuklarının ikinci bir hesap bağlaması, şüpheli olabilecek kişilerle iletişim kurması veya güvenlik ayarlarını değiştirmeye çalışması durumunda bildirim gönderilecek. Kullanım süresi ve hesap ayarları hakkında düzenli raporlar da sunulacak.

Bağımsız denetim yapılacak

Meta’nın anlaşmaya uyup uymadığı bağımsız bir denetçi tarafından kontrol edilecek. Denetçinin beş yıl boyunca her yıl eyaletlere rapor sunması planlanıyor.

Anlaşmayla ayrıca gençlerin sosyal medya kullanımını ve ruh sağlığını inceleyecek bağımsız bir araştırma vakfı kurulacak. Meta, kullanıcıların açık rızasıyla elde edilen verileri bu araştırmalar için vakıfla paylaşacak.

Anlaşmanın büyük bölümünün on yıl boyunca yürürlükte kalması öngörülüyor. TikTok ve YouTube’un sisteme katılması hâlinde günlük sınırın her uygulama için bir saate indirilmesi ve gece engelinin 22.00 ile 07.00 arasına genişletilmesi planlanıyor.

Uzlaşma suçu kabul ettiği anlamına gelmiyor

Meta’nın milyarlarca dolarlık ödeme ve kapsamlı ürün değişikliklerini kabul etmesi, şirketin eyaletlerin suçlamalarını hukuken kabul ettiği anlamına gelmiyor.

Uzlaşmayla dava sonuçlandırıldığı için mahkeme, Meta’nın çocukları bağımlı hâle getirdiği veya ruh sağlığı sorunlarına neden olduğu konusunda nihai bir hüküm vermeyecek. Meta, anlaşma kapsamında herhangi bir yanlış yaptığını kabul etmediğini açıkça bildirdi.

Meta’nın diğer davaları sürüyor

Bu anlaşma, Meta ile 29 eyalet arasındaki büyük federal yargılamayı sonuçlandıracak. Ancak aileler, okul bölgeleri, yerel yönetimler ve bireysel kullanıcılar tarafından açılan binlerce ayrı dava devam ediyor.

Meta, 2026’nın mart ayında New Mexico’da sonuçlanan bir davanın ilk aşamasında 375 milyon dolar ödemeye mahkûm edildi. Ağustos ayında verilen ikinci kararla şirkete 567 milyon dolarlık ek ödeme ve çocuk güvenliği önlemleri getirilmesi kararlaştırıldı. Toplam tutar 942 milyon dolara ulaştı. Meta bu kararlara itiraz edeceğini açıkladı.

Aynı yıl Kaliforniya’da görülen bireysel bir davada Meta ve Google, genç bir kullanıcının depresyon ve kaygı sorunlarından sorumlu bulundu. İki şirkete toplam 6 milyon dolar tazminat verildi. Şirketler bu kararı da temyize götüreceklerini bildirdi.

Snapchat, TikTok ve YouTube’un sahibi şirketler de genç kullanıcıların ruh sağlığı ve bağımlılık iddialarıyla bağlantılı çok sayıda davayla karşı karşıya bulunuyor.

Değişiklikler Türkiye’yi kapsıyor mu?

Açıklanan anlaşma, katılımcı ABD eyaletleri, Washington DC ve ABD’ye bağlı bölgelerdeki 18 yaş altı kullanıcıları kapsıyor. Facebook ve Instagram’daki yeni sınırların Türkiye’de otomatik olarak uygulanacağına ilişkin henüz bir açıklama yapılmadı.

Meta’nın bazı güvenlik özelliklerini daha sonra küresel olarak genişletmesi mümkün. Ancak mevcut anlaşma doğrudan Türkiye’deki kullanıcılar için yeni bir hukuki zorunluluk oluşturmuyor.

Sürecin bundan sonraki aşamasında mahkemenin uzlaşmayı onaylaması, Meta’nın sistem değişikliklerini uygulaması ve bağımsız denetim mekanizmasının kurulması bekleniyor.