Londra ile Moskova arasındaki savaş büyüyor

VGN

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in İngiltere’deki askerî ve savunma sanayisi tesislerinin hedef alınıp alınmayacağı sorusuna “Bu bir sır, askerî bir sır” karşılığını vermesi, Londra ile Moskova arasındaki gerilimi yeniden gündemin merkezine taşıdı. Putin, İngiltere’ye saldırılacağını açıkça söylemedi ancak böyle bir ihtimali kesin biçimde reddetmeyerek stratejik belirsizlik yaratmayı tercih etti.

Bu açıklama tek başına değerlendirilmemeli. İngiltere ile Putin yönetimi arasındaki sorun, Ukrayna savaşıyla başlamadı. İki ülke arasındaki ilişkiler, Rus istihbarat görevlilerine yönelik suçlamalar, İngiltere topraklarında meydana gelen zehirlenmeler, casusluk faaliyetleri, siber saldırılar, yaptırımlar ve NATO’nun doğuya doğru genişlemesi nedeniyle yaklaşık yirmi yıldır bozuluyordu.

Ukrayna savaşı ise zaten ağır hasar almış ilişkileri dolaylı askerî hesaplaşmaya dönüştürdü.

Putin neden özellikle İngiltere’yi hedef alıyor?

Moskova, İngiltere’yi Ukrayna’ya destek veren sıradan bir Avrupa ülkesi olarak görmüyor. Rus yönetimine göre Londra, Amerika Birleşik Devletleri ile birlikte Kiev’in en kararlı askerî destekçilerinden biri ve Rusya’yı stratejik olarak zayıflatmaya çalışan cephenin başlıca yönlendiricileri arasında bulunuyor.

İngiltere, Rusya’nın 2022’de başlattığı geniş çaplı işgalin ardından Ukrayna’ya tanksavar silahları, hava savunma sistemleri, zırhlı araçlar, eğitim, istihbarat ve uzun menzilli saldırı kapasitesi sağladı. Bu yardımın Moskova açısından en hassas parçalarından biri Storm Shadow seyir füzeleri oldu.

Ukrayna’nın bu füzelerle Rus ordusunun cephe gerisindeki komuta merkezlerini, mühimmat depolarını, hava üslerini ve lojistik tesislerini vurabilmesi savaşın dengesini etkiledi. Kremlin, İngiliz yapımı silahların kullanımının yalnızca Ukraynalı askerlerin kararıyla gerçekleşmediğini, hedefleme ve teknik destek aşamalarında İngiliz uzmanların da rol oynadığını ileri sürüyor.

İngiltere ise Ukrayna’nın uluslararası hukuk çerçevesinde kendisini savunma hakkı bulunduğunu belirtiyor. Londra’ya göre silah desteğinin amacı Rusya ile doğrudan savaşa girmek değil, Ukrayna’nın işgale karşı direnmesini sağlamak.

Sorunun merkezinde tam olarak bu görüş ayrılığı bulunuyor. İngiltere kendisini Ukrayna’ya yardım eden bir müttefik olarak tanımlarken Moskova, Londra’yı savaşın fiilî taraflarından biri olarak göstermeye çalışıyor.

Storm Shadow füzeleri gerilimi değiştirdi

İngiltere, Ukrayna’ya uzun menzilli füze veren ilk Batılı ülkelerden biri oldu. Storm Shadow, cephe hattının çok gerisindeki hedeflere ulaşabildiği için Rusya’nın askerî planlamasında ciddi bir tehdit oluşturdu.

Bu füzelerin Rusya tarafından ilhak edilen Kırım’daki hedeflere ve Rus ordusunun stratejik noktalarına karşı kullanılması Kremlin’in Londra’ya yönelik söylemini sertleştirdi. Rus yetkililer, İngiliz silahlarıyla gerçekleştirilecek saldırılara İngiltere’ye ait askerî tesisleri hedef alarak karşılık verilebileceğini birçok kez dile getirdi.

Putin’in “askerî sır” yanıtı da bu tehdidin bilinçli biçimde açık bırakıldığını gösteriyor. Rus lider doğrudan saldırı sözü vermiyor ancak İngiltere’yi, askerî yardımın sonuçları olabileceği düşüncesiyle baskı altında tutmaya çalışıyor.

Bu yaklaşım Kremlin’in sık kullandığı caydırma yöntemlerinden biri. Tehdidin sınırları açıklanmıyor, olası karşılığın zamanı ve biçimi belirsiz bırakılıyor. Böylece karşı tarafın kamuoyunda endişe oluşturulması ve hükûmetin Ukrayna politikasının tartışmaya açılması amaçlanıyor.

Litvinenko cinayeti ilişkilerde kırılma yarattı

İki ülke arasındaki derin güvensizliğin en önemli dönüm noktalarından biri, eski Rus istihbarat görevlisi Aleksandr Litvinenko’nun 2006’da Londra’da radyoaktif polonyum-210 maddesiyle zehirlenerek hayatını kaybetmesi oldu.

İngiltere’de yürütülen kamu soruşturması, operasyonun Rusya Federal Güvenlik Servisi tarafından gerçekleştirilmiş olmasının kuvvetle muhtemel olduğu ve Putin’in operasyona muhtemelen onay verdiği sonucuna ulaştı. Moskova bu suçlamaları reddetti.

Cinayetin İngiltere’nin başkentinde ve radyoaktif bir madde kullanılarak gerçekleştirilmesi Londra açısından yalnızca bir adli vaka değildi. İngiliz makamları olayı ülkenin egemenliğine, hukuk düzenine ve vatandaşlarının güvenliğine yönelik bir saldırı olarak değerlendirdi.

Bu dosyanın ardından diplomatların sınır dışı edilmesi, karşılıklı suçlamalar ve istihbarat faaliyetlerine yönelik tedbirler iki ülke arasındaki ilişkileri kalıcı biçimde değiştirdi.

Skripal vakası gerilimi uluslararası krize çevirdi

2018’de eski Rus askerî istihbarat görevlisi Sergey Skripal ile kızı Yulia Skripal, İngiltere’nin Salisbury kentinde Noviçok adlı sinir gazına maruz kaldı. Aynı madde daha sonra iki İngiliz vatandaşını da etkiledi ve Dawn Sturgess hayatını kaybetti.

İngiltere, saldırının Rus askerî istihbarat görevlileri tarafından gerçekleştirildiğini açıkladı. Rusya ise olayla herhangi bir bağlantısı bulunduğunu reddetti ve İngiliz hükûmetini delilleri siyasi amaçlarla kullanmakla suçladı.

Salisbury saldırısının ardından İngiltere 23 Rus diplomatı sınır dışı etti. Londra’nın müttefikleri de İngiltere ile dayanışma amacıyla Rus diplomatlara karşı benzer kararlar aldı. Böylece iki ülke arasındaki anlaşmazlık, NATO ve Avrupa ülkelerinin de içinde bulunduğu geniş bir diplomatik krize dönüştü.

Londra açısından Litvinenko ve Skripal dosyaları, Putin yönetiminin İngiltere topraklarında operasyon yürütmeye hazır olduğunun kanıtı sayılıyor. Moskova açısından ise bu dosyalar, Rusya’yı uluslararası alanda yalnızlaştırmak için kullanılan siyasi suçlamalar olarak görülüyor.

Londra Rus sermayesinin merkeziydi

Gerilimin ekonomik ve siyasi bir başka boyutu da Rus iş insanlarının İngiltere’deki varlığıydı. Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından servet kazanan çok sayıda Rus iş insanı Londra’ya yerleşti, gayrimenkul satın aldı ve İngiliz finans sistemini kullandı.

Bu yoğunluk nedeniyle İngiltere’nin başkenti bir dönem “Londongrad” olarak anıldı. Ancak İngiliz yönetimi zamanla Rus sermayesinin kaynağı, siyasi bağışlar, para aklama iddiaları ve servetlerin Putin yönetimiyle ilişkisi konusunda daha sert bir tutum almaya başladı.

Ukrayna’nın işgalinden sonra Rus bankalarına, şirketlerine, oligarklara, enerji sektörüne ve yüzlerce gemiden oluşan gölge filoya yönelik yaptırımlar genişletildi. Rus varlıkları donduruldu, bazı yatırımlar sınırlandırıldı ve Londra finans piyasalarının Rus sermayesine açık olan bölümleri önemli ölçüde daraltıldı.

Bu kararlar Putin yönetiminin yalnızca askerî kapasitesine değil, savaşın finansman kaynaklarına da baskı uygulamayı amaçlıyor. Moskova bu nedenle İngiltere’yi ekonomik savaş yürüten ülkelerden biri olarak görüyor.

Siber saldırılar ve gizli savaş dönemi

İngiltere ile Rusya arasındaki mücadele artık yalnızca diplomatik açıklamalar veya Ukrayna cephesiyle sınırlı değil. İngiliz makamları Rus istihbarat servislerini kamu kurumlarına, siyasi kuruluşlara, savunma şirketlerine ve kritik altyapıya yönelik siber operasyonlar düzenlemekle suçluyor.

Rusya bağlantılı grupların siyasetçilerin elektronik postalarını ele geçirmeye, kamuoyunu etkilemeye, dezenformasyon yaymaya ve altyapı sistemlerini incelemeye çalıştığı yönünde çok sayıda resmî açıklama yapıldı.

Moskova bu suçlamaların önemli bölümünü reddediyor. Ancak İngiltere, Rusya’yı açık askerî çatışma eşiğinin altında yürütülen siber saldırı, sabotaj, casusluk, dezenformasyon ve ekonomik baskı faaliyetlerinin başlıca kaynaklarından biri olarak tanımlıyor.

Bu durum iki ülkeyi ilan edilmemiş bir gölge savaşın tarafları haline getiriyor. Taraflar doğrudan birbirlerine ateş açmıyor ancak istihbarat, teknoloji, ekonomi, propaganda ve vekil güçler üzerinden sürekli mücadele ediyor.

NATO faktörü neden önemli?

İngiltere, NATO’nun en güçlü askerî üyelerinden biri ve Avrupa’daki iki nükleer güçten biri. İngiliz ordusu Baltık ülkeleri ve Doğu Avrupa’daki NATO görevlerinde önemli rol oynuyor.

Rusya ise NATO’nun kendi sınırlarına yaklaşmasını temel güvenlik tehditlerinden biri olarak değerlendiriyor. Londra’nın Polonya, Estonya ve diğer doğu kanadı ülkelerindeki askerî varlığı Kremlin tarafından Rusya’yı çevreleme politikasının parçası olarak görülüyor.

İngiltere’nin savunma stratejisi de Rusya’yı ülkenin ve Avrupa güvenliğinin en acil tehditlerinden biri olarak tanımlıyor. Dolayısıyla tarafların birbirlerine yönelik tutumları geçici bir liderlik anlaşmazlığından değil, doğrudan karşıt güvenlik doktrinlerinden kaynaklanıyor.

Putin’in İngiltere’ye saldırması mümkün mü?

Rusya’nın İngiltere topraklarına açık bir füze saldırısı düzenlemesi, NATO’nun kolektif savunma mekanizmasını harekete geçirebilecek son derece ağır bir adım olur. Böyle bir saldırı yalnızca İngiltere ile Rusya arasında kalmaz ve nükleer güçlerin karşı karşıya geldiği geniş çaplı bir savaşa dönüşebilir.

Bu nedenle yakın dönemde doğrudan bir saldırı, siber operasyonlar, sabotaj girişimleri, denizaltı kablolarına yönelik tehditler veya İngiltere’nin Ukrayna’daki askerî faaliyetlerinin hedef alınmasıyla karşılaştırıldığında daha düşük olasılık taşıyor.

Putin’in sözleri bu açıdan hemen gerçekleşecek bir saldırının ilanı olarak değil, kontrollü bir tehdit ve psikolojik caydırma mesajı olarak okunmalı. Ancak bu, açıklamanın önemsiz olduğu anlamına gelmiyor. Çünkü iki nükleer güç arasında askerî hedeflerden söz edilmesi yanlış hesaplama ve kontrolsüz tırmanma riskini artırıyor.

Gerilimin temelinde ne var?

Putin ile İngiltere arasındaki ciddi sorunun beş temel nedeni bulunuyor: İngiltere topraklarında Rus devletinin bağlantılı olduğu belirtilen zehirleme operasyonları, Ukrayna’ya sağlanan uzun menzilli silahlar, Rus ekonomisini hedefleyen yaptırımlar, NATO’nun doğu kanadındaki askerî rekabet ve siber saldırılarla yürütülen gölge savaş.

İngiltere, Putin yönetimini Avrupa güvenlik düzenini zorla değiştirmeye çalışan bir tehdit olarak görüyor. Kremlin ise İngiltere’yi Rusya’yı askerî, ekonomik ve siyasi olarak zayıflatmaya çalışan saldırgan Batı cephesinin öncü ülkelerinden biri sayıyor.

Bu nedenle yaşanan gerilim tek bir açıklamayla veya diplomatik görüşmeyle çözülebilecek nitelikte değil. Taraflar artık birbirlerini yalnızca siyasi rakip değil, doğrudan ulusal güvenlik tehdidi olarak tanımlıyor. Putin’in “askerî sır” sözü de yaklaşık yirmi yılda oluşan bu derin ve tehlikeli hesaplaşmanın en açık işaretlerinden biri olarak öne çıkıyor.