Köln’deki 70 milyon euroluk merkez soruşturma odağında

VGN

MASAK incelemesinde 100 milyar lirayı aşan tutarın yurt dışına çıkarıldığı belirtilirken, Köln’deki 70 milyon euroluk merkezin finansman bağlantıları araştırılıyor ve para transferlerinin izi halen sürülüyor.

Kamuoyunda “Süleymancılar” olarak bilinen yapı içinde faaliyet gösterdiği öne sürülen Alihan Kuriş liderliğindeki gruba yönelik mali suç soruşturması, Almanya’nın Köln kentinde inşa edilen yeni genel merkezi yeniden gündeme taşıdı. Soruşturma dosyasına giren MASAK raporunda, bağlantılı olduğu değerlendirilen kişi ve şirketler üzerinden 100 milyar lirayı aşan para hareketi bulunduğu bildirildi.

Ankara Cumhuriyet Başsavcılığının yürüttüğü soruşturmada 49 şüpheli hakkında gözaltı kararı verildi. İstanbul, Ankara ve Antalya’nın da aralarında bulunduğu 17 ilde gerçekleştirilen eş zamanlı operasyonlarda Alihan Kuriş dahil 30 şüpheli gözaltına alındı.

Şüphelilere ait 43 adres ile şirketlere ait 80 iş yerinde arama ve el koyma işlemleri gerçekleştirildi. Soruşturma; suç örgütü kurma ve yönetme, örgüte üye olma, suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama, kamu kurum ve kuruluşlarını zarara uğratma, dolandırıcılık ve Vergi Usul Kanunu’na muhalefet iddialarıyla yürütülüyor.

Adalet Bakanlığı, operasyonun herhangi bir dini inanca veya cemaatin dini faaliyetlerine değil, ekonomik çıkar sağladığı ve örgütlü mali suç işlediği ileri sürülen yapılanmaya yönelik olduğunu açıkladı.

MASAK raporunda ne var?

Soruşturmanın temel dayanaklarından birini Mali Suçları Araştırma Kurulu tarafından hazırlanan mali analizler oluşturuyor. MASAK raporunda, bağlantılı kişi ve şirketlerin banka hesapları, ticari işlem hacimleri, sermaye yapıları, ortaklık ilişkileri ve yurt dışı transferleri incelendi.

Rapora yansıyan tespitlere göre bazı şirketlerin mali işlem ve mal alım satım hacimlerinde 2020 yılından sonra dikkat çekici artışlar yaşandı. Bazı şirketlerin bölündüğü veya başka kişilere devredildiği, yüksek sermayelerle yeni şirketler kurulduğu ve bu şirketlerin farklı şehirlerde, önceki kuruluşlardan farklı sektörlerde faaliyet göstermeye başladığı belirlendi.

Bazı şirketlerin hesaplarına kaynağının açıklanması gerektiği değerlendirilen yüksek miktarda nakit girişleri yapıldığı, şirketler ve ortakları arasında büyük tutarlı para transferleri gerçekleştirildiği öne sürüldü.

Ticari kayıtlar, şirketlerin beyan ettiği faaliyetler ve banka hesaplarındaki para hareketleri arasında uyumsuzluk bulunduğu iddiaları da soruşturma dosyasına girdi. Yurt dışındaki bazı şirketlerden Türkiye’deki hesaplara yapılan döviz transferleri ile Türkiye’den başka ülkelere gönderilen paralar incelemeye alındı.

MASAK analizlerinde, yapılanmayla bağlantılı olduğu değerlendirilen kişi ve şirketler üzerinden 100 milyar lirayı aşan para hareketinin çeşitli yöntemlerle yurt dışına çıkarıldığı yönünde tespitler bulunduğu bildirildi.

Ancak 100 milyar liralık rakam, soruşturma kapsamına giren toplam para hareketini ifade ediyor. Bu tutarın tamamının suç geliri olduğu veya tamamının Köln’deki merkezin inşasında kullanıldığı henüz kesinleşmiş değil. Para transferleri ile suçtan elde edildiği ileri sürülen gelirler arasındaki bağlantı mali ve adli incelemeler sonucunda netleşecek.

Şirket ve mal varlıklarına tedbir uygulandı

Soruşturma kapsamında kara para aklandığı düşünülen bazı şirketler ile bağlantılı mal varlıklarına kayyım atandı. Şirketlerin taşınmazları, banka hesapları, ticari ortaklıkları ve yurt dışındaki para hareketleri üzerine koruma tedbirleri uygulandı.

Dosyada adı geçen şirketlerin hangilerinin doğrudan yapılanmaya ait olduğu, hangilerinin ticari ilişki nedeniyle incelemeye alındığı ve hangi para hareketlerinin suç unsuru taşıdığı adli süreç sonunda belirlenecek.

Şirketlerin 2020 sonrasında neden hızlı biçimde büyüdüğü, yüksek sermayeli yeni kuruluşların finansmanının nereden sağlandığı ve şirketler arasındaki para transferlerinin gerçek bir ticari faaliyete dayanıp dayanmadığı araştırılıyor.

İçişleri Bakanı Köln’deki merkezi açıkladı

İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi, soruşturmanın ardından yaptığı açıklamada Alihan Kuriş’in 2016 yılında yapının başına geçtiğini ve bu tarihten sonra faaliyetlerin daha gizli biçimde yürütülmeye başladığını söyledi.

Çiftçi, grubun Almanya’nın Köln kentinde büyük bir genel merkez inşa ettiğini, binanın tamamlanmasının ardından faaliyetlerin buraya kaydırılacağının ve çalışmaların Almanya’dan yönetileceğinin değerlendirildiğini açıkladı.

Bakan Çiftçi merkezin yaklaşık 70 milyon dolarlık bir yatırım olduğunu ifade etti. Proje Almanya’da ilk kez 2018 yılında tanıtılırken tahmini maliyet 70 milyon euro olarak duyurulmuştu.

Bakanın açıklaması, merkezin yalnızca Almanya’daki cami ve eğitim kuruluşlarına hizmet veren bir tesis mi olacağı, yoksa yapının uluslararası faaliyetlerinin yönetileceği ana karargâh olarak mı kullanılacağı sorusunu gündeme getirdi.

Köln’deki merkezin gerçek büyüklüğü

Yeni genel merkez, Köln’ün Müngersdorf semtindeki Stolberger Straße 370a adresinde bulunuyor. VIKZ, yaklaşık 12 bin 608 metrekare büyüklüğündeki arsayı 2015 yazında satın aldı.

Projenin kullanım alanı 17 bin 763 metrekare, toplam kapalı alanı ise yaklaşık 32 bin 816 metrekare olarak açıklandı. Kompleks iki büyük avlulu bina ile bu yapıların ortasında bulunan dairesel merkez bölümünden oluşuyor.

Binanın mimari projesi, Köln Belediyesi Şehir Planlama Dairesinin koordinasyonunda yürütülen ve altı mimarlık ofisinin katıldığı çalışma sonucunda belirlendi. Projeyi Alman mimarlık şirketi gmp Architekten hazırladı.

Merkezde klasik cami mimarisi yerine modern bir tasarım tercih edildi. Yapıda minare bulunmuyor. Daire ve sekizgen gibi İslami mimaride kullanılan geometrik biçimler özellikle ibadethane ile etkinlik salonunda öne çıkarıldı.

70 milyon euro nasıl bulundu?

Proje 2018 yılında kamuoyuna tanıtılırken yatırım maliyetinin yaklaşık 70 milyon euro olacağı açıklandı. VIKZ, inşaatın banka kredileri, üye aidatları, bireysel para bağışları ve malzeme yardımlarıyla finanse edildiğini bildirdi.

Yeni merkez için oluşturulan bağış sisteminde para yardımının yanı sıra pencere, halı, elektrik malzemesi ve bina donanımı gibi kalemlerin kişiler veya şirketler tarafından karşılanması da kabul edildi.

VIKZ yönetimi, Almanya’daki genel faaliyetlerin de üye aidatları ve bağışlarla finanse edildiğini belirtiyor. Kurumun kamuya açık açıklamalarında Alman devletinden doğrudan inşaat parası alındığına ilişkin bir bilgi bulunmuyor.

Köln Belediyesinin projedeki rolü imar planı, mimari çalışma, inşaat izinleri, ulaşım düzenlemesi ve çevrede yaşayanlarla yürütülen görüşmelerle sınırlı. Belediyenin planlama sürecine katılması, 70 milyon euroluk maliyeti karşıladığı anlamına gelmiyor.

550 üye inşaatta çalıştı

İnşaat maliyetini azaltmak amacıyla VIKZ üyelerinden gönüllü iş gücü desteği istendi. Kurumun 2024 yılında açıkladığı bilgilere göre yaklaşık 550 üye üçer haftalık dönemlerle inşaatta çalışmayı kabul etti.

Gönüllüler alçıpan, elektrik, zemin, çevre düzenlemesi ve peyzaj çalışmalarına katıldı. Bu yöntemle yaklaşık 950 bin euro tasarruf edildiği açıklandı.

VIKZ Başkanı Ali Yılmaz, 2024 yılındaki kaba inşaat töreninde projenin maliyetini yaklaşık 50 milyon euro olarak ifade etti ve belirlenen bütçenin altında kalındığını söyledi.

Bu açıklama, 2018’de duyurulan 70 milyon euronun ilk tahmini yatırım bütçesi, 50 milyon euronun ise 2024 yılındaki güncel maliyet hesabı olduğunu gösteriyor. İnşaatın tamamı bitmediği için projenin nihai maliyeti henüz açıklanmadı.

İlk tamamlanma tarihi 2022’ydi

Merkezin inşaat planı Mart 2018’de kamuoyuna açıklandığında çalışmaların 2019 baharında başlaması ve binanın 2022 yılında tamamlanması hedefleniyordu.

İzin ve hazırlık süreçlerinin uzaması nedeniyle bu takvim uygulanamadı. İnşaat alanındaki kapsamlı çalışmalar Mart 2022’de başladı. Temel atma töreni 14 Mart 2023’te gerçekleştirildi.

Kompleksin kaba inşaatının önemli bölümü Nisan 2024’te tamamlandı. Bu aşamada merkezin 2025 yılı sonunda açılabileceği açıklandı. Ancak bu hedef de gerçekleşmedi.

VIKZ, 25 Temmuz 2026’da C bölümü olarak tanımlanan medrese binasının tamamlandığını ve öğrencilerin yeni merkeze taşındığını duyurdu.

Aynı tarihte yeraltı otoparkının henüz hizmete alınmadığı belirtildi. Yönetim binası, ibadethane, etkinlik salonu, misafirhane, restoran ve diğer sosyal alanların tamamının açıldığına ilişkin bir açıklama yapılmadı.

Bu nedenle merkez kısmen faaliyete geçmiş durumda. Kompleksin bütünü için güncel ve kesin bir açılış tarihi bulunmuyor.

Merkezde hangi bölümler bulunuyor?

Kompleksin güney bölümünde VIKZ yönetim ofisleri, toplantı ve konferans salonları, misafir odaları ile halka açık alanlar bulunuyor. Restoran, kütüphane, okuma kafesi ve çeşitli hizmet noktalarının da bu bölümde açılması planlanıyor.

Kuzeydeki U biçimli yapı medrese, imam yetiştirme merkezi ve öğrenci yurdu olarak düzenlendi. İmamlık ve İslami ilimler eğitimi alacak kişiler için 117, üniversite öğrencileri için 114 yatak hazırlandı. Eğitim ve öğrenci bölümlerinin toplam kapasitesi 231 kişiye ulaşıyor.

İmamlık eğitimi üç yıl sürüyor. Öğrenciler daha sonra VIKZ’ye bağlı yerel bir merkezde bir yıllık uygulama dönemine katılıyor. Kadın ilahiyatçıların eğitimi ise Köln’de değil, Bergisch Gladbach’taki ayrı merkezde veriliyor.

Kompleksin ortasındaki dairesel yapının alt katında seminerler, kongreler, toplantılar ve dini törenler için kullanılacak büyük bir etkinlik salonu bulunuyor.

Etkinlik salonunun üzerinde 881 kişilik ibadethane yer alıyor. Ana bölümde 643, üst galeride ise 238 kişi aynı anda ibadet edebilecek.

Projede ayrıca 114 yataklı misafirhane ve 172 araçlık otopark bulunuyor. Otoparkın 156 araçlık bölümü yeraltında yer alıyor.

Almanya’da yaklaşık 300 merkezleri var

VIKZ’nin Almanya genelinde dokuz bölgesel federasyonu ile yaklaşık 300 bağımsız cami, eğitim derneği ve yerel merkezi bulunuyor. Köln’deki yeni kompleks bu kuruluşların idari koordinasyon merkezi olarak tasarlandı.

VIKZ’nin mevcut genel merkezi Köln-Ehrenfeld’deki Vogelsanger Straße 290 adresinde bulunuyor. Yaklaşık 30 yıldır kullanılan binanın büyüyen idari yapı için yetersiz kaldığı belirtiliyor.

Yeni merkeze taşınmanın ardından Ehrenfeld’deki eski binanın kapatılması planlanmıyor. Yapının Köln ve çevresindeki yerel faaliyetlere tahsis edilmesi öngörülüyor.

VIKZ, Köln’deki yeni kompleksin Almanya’daki cami ve eğitim kuruluşlarının yönetimi, imam yetiştirilmesi, öğrenci barınması ve sosyal faaliyetler için kullanılacağını açıklıyor.

Türkiye’deki faaliyetlerin tamamının Köln’e taşınacağı yönündeki değerlendirme ise İçişleri Bakanının soruşturma kapsamında yaptığı açıklamaya dayanıyor. VIKZ’nin kamuya açık proje belgelerinde Türkiye’deki bütün faaliyetlerin Köln’den yönetileceğine ilişkin açık bir ifade yer almıyor.

Türkiye’deki merkezlerin kesin sayısı bilinmiyor

Süleymancılar adıyla Türkiye’de kayıtlı tek bir resmî çatı kuruluş bulunmuyor. Yapıyla ilişkilendirilen faaliyetler farklı dernekler, vakıflar, öğrenci yurtları, pansiyonlar ve Kur’an kursları üzerinden yürütülüyor.

Farklı tüzel kişiliklerin ve yerel kuruluş adlarının kullanılması nedeniyle Türkiye’deki merkezlerin güncel ve kesin sayısını belirlemek mümkün değil.

Tarihsel kayıtlarda, 1986 yılına gelindiğinde Türkiye’de Kur’an kursu amacıyla kullanılan binaların sayısının 1.000’i aştığı aktarılıyor. Ancak yaklaşık 40 yıl öncesine ait bu sayı günümüzde faal olan merkezlerin sayısı olarak kullanılamaz.

Türkiye’nin birçok ilinde yapıyla ilişkilendirilen öğrenci yurtları, eğitim merkezleri ve Kur’an kursları bulunuyor. Buna karşılık bütün bu kuruluşları aynı listede gösteren güncel ve kamuya açık bir resmî envanter yayımlanmış değil.

Denizolgun’un ölümü yeniden tartışılıyor

Cemaatin önceki lideri ve eski Ulaştırma Bakanı Arif Ahmet Denizolgun’un Eylül 2016’daki ani ölümü, Alihan Kuriş’e yönelik operasyonun ardından yeniden gündeme geldi.

Denizolgun’un ölüm nedeni kamuoyuna beyin kanaması olarak açıklandı. Ancak ailenin bazı üyeleri ölümün gerçekleşme biçimi, olayın bildirilme zamanı, vücuttaki izler ve adli inceleme süreciyle ilgili çelişkiler bulunduğunu ileri sürdü.

Eski milletvekili Fatih Süleyman Denizolgun ve ailesi, ölümün bütün yönleriyle yeniden araştırılması amacıyla savcılığa başvurdu. Aile, ölümün şüpheli olduğunu ve olayın aydınlatılması gerektiğini savundu.

Fatih Süleyman Denizolgun, Alihan Kuriş’in holding yapılanması kurmaya, devlet kurumlarında etkili olmaya ve cemaat üyelerini siyasi tercihler konusunda yönlendirmeye çalıştığını ileri sürdü.

Denizolgun ayrıca 2018 seçimlerinde İYİ Parti’ye, 2024 yerel seçimlerinde ise CHP’ye oy vermeyen üyelerin dışlanmakla tehdit edildiğini iddia etti.

Bu açıklamalar Denizolgun ailesinin iddiaları niteliğinde. İddiaların doğruluğunu ortaya koyan kesinleşmiş bir mahkeme kararı bulunmuyor. Denizolgun’un ölüm dosyasının mevcut mali suç soruşturmasına resmen dahil edilip edilmediği konusunda da savcılık tarafından ayrıntılı bir açıklama yapılmadı.

Köln bağlantısını mali incelemeler gösterecek

MASAK raporunda yer alan 100 milyar lirayı aşan para hareketinin ne kadarının yurt dışına çıkarıldığı, transferlerin hangi ülkelerdeki hesaplara gönderildiği ve Köln’deki merkezin finansmanında bu kaynakların kullanılıp kullanılmadığı araştırılıyor.

Köln’deki projenin banka kredileri, üye aidatları ve bağışlarla finanse edildiği açıklanmasına rağmen, Türkiye’den gönderildiği ileri sürülen paralarla proje arasında doğrudan bağlantı bulunduğunu gösteren kesinleşmiş bir yargı kararı henüz yok.

Mali raporlar, banka hareketleri, şirket kayıtları ve uluslararası para transferleri üzerindeki incelemeler tamamlandığında Köln’deki merkezin finansmanı ile Türkiye’de soruşturulan para trafiği arasında bağlantı bulunup bulunmadığı ortaya çıkacak.

Soruşturmada adı geçen bütün şüpheliler açısından masumiyet karinesi geçerliliğini koruyor. Suçlamaların hukuki niteliği ve sorumluluklar yargılama sürecinin sonunda kesinleşecek.