Arnavutluk halkı yeşil alanı imara açan hükümeti istifaya zorluyor

VGN

Arnavutluk’ta korunan kıyılardaki turizm projelerine tepki, Başbakan Edi Rama’nın istifasını isteyen ülke çapında hükümet karşıtı kitlesel harekete dönüştü.

Arnavutluk’ta korunan doğal alanlarda yapılması planlanan lüks turizm yatırımlarına karşı başlayan protestolar, Başbakan Edi Rama hükümetinin istifasının istendiği geniş çaplı bir siyasi harekete dönüştü. Başkent Tiran’da haftalardır her akşam toplanan göstericiler, yalnızca tartışmalı projelerin durdurulmasını değil, hükümetin değişmesini ve ülkenin siyasal sisteminin yeniden düzenlenmesini talep ediyor.

Flamingoların yaşam alanlarının tehdit altında olduğu gerekçesiyle “Flamingo Devrimi” adı verilen hareket, gençler, çevreciler, sanatçılar, emekliler ve yurt dışında yaşayan Arnavutların katılımıyla büyüdü. Protestoların ortak sloganı ise “Arnavutluk satılık değildir” oldu.

Tartışmanın merkezinde iki büyük proje var

Tepkilerin merkezinde, Arnavutluk’un Adriyatik kıyısındaki Sazan Adası ile Vjosa-Narta Lagünü yakınında bulunan Zvërnec bölgesinde planlanan iki büyük turizm yatırımı yer alıyor.

Sazan Adası’nda lüks oteller, villalar, yüzme havuzları, iskeleler ve yat turizmine yönelik tesisler kurulması planlanıyor. Arnavutluk’un tek büyük adası olan Sazan, geçmişte askeri üs olarak kullanıldığı için uzun yıllar yapılaşmadan korundu.

Projenin ikinci bölümü ise Zvërnec kıyıları ile Vjosa-Narta doğal yaşam alanının çevresini kapsıyor. Flamingolar, deniz kaplumbağaları, foklar ve yüzlerce kuş türü açısından önem taşıyan bölge, Avrupa’nın korunmuş kıyı ekosistemlerinden biri olarak kabul ediliyor.

Projeler, ABD Başkanı Donald Trump’ın damadı Jared Kushner’ın yatırım şirketiyle bağlantılı bir yatırım grubu tarafından destekleniyor. Ivanka Trump da daha önce yaptığı açıklamalarda Sazan Adası ve karşı kıyıda planlanan turizm yatırımları hakkında olumlu değerlendirmelerde bulundu.

Projelerin yatırım büyüklüğü konusunda farklı rakamlar açıklanıyor. Kamuoyuna yansıyan tahminler 1,4 milyar avro ile 5 milyar avro arasında değişiyor. Göstericiler, yatırımın kapsamı, ortaklık yapısı, arazi edinme süreci ve çevresel etkileri konusunda yeterli bilgi verilmediğini savunuyor.

Koruma yasasındaki değişiklik tepki çekti

Arnavutluk Parlamentosu, 2024 yılında korunan doğal alanlarda belirli koşullar altında turizm yatırımlarına izin verilmesini kolaylaştıran yasal değişiklikler yaptı. Hükümet ayrıca Sazan Adası’ndaki yatırım girişimini stratejik yatırım kapsamına aldı.

Çevre örgütleri, yapılan değişikliklerin doğal yaşam alanlarını büyük yatırımcılar karşısında savunmasız bıraktığını belirtiyor. Göstericiler ise koruma statüsünün yatırım projelerine göre değiştirilmesini kabul etmiyor.

Hükümet, yapılacak tesislerin Arnavutluk’u üst gelir grubundaki turistler açısından önemli bir Akdeniz destinasyonuna dönüştüreceğini, yeni iş alanları açacağını ve ülkeye yüksek miktarda yatırım getireceğini savunuyor.

Başbakan Edi Rama, nihai çevresel etki değerlendirmesi tamamlanmadan doğaya zarar verecek bir uygulamaya izin verilmeyeceğini belirtiyor. Protestocular ise iş makinelerinin ve özel güvenlik görevlilerinin bölgeye çevresel değerlendirme süreci tamamlanmadan geldiğini öne sürüyor.

İlk kıvılcım Zvërnec’te çaktı

Bölgedeki yerel protestolar 23 Mayıs 2026’da başladı. Gerilimin büyümesine neden olan gelişme ise Zvërnec kıyısındaki bazı arazilerin çitlerle çevrilmesi ve bölgeye iş makinelerinin getirilmesi oldu.

Projeye karşı çıkan bir arazi sahibinin özel güvenlik görevlileri tarafından yerde sürüklendiğini gösteren görüntüler kısa sürede sosyal medyada yayıldı. Olay sırasında bölgede bulunan polislerin müdahale etmemesi kamuoyundaki tepkiyi artırdı.

Yerel halkın arazi mülkiyeti konusunda uzun süredir devam eden davalarının bulunması da tartışmayı büyüttü. Bazı köylüler, yatırım kapsamına alınan arazilerin kendilerine ait olduğunu belirterek satış işlemlerine itiraz etti.

Zvërnec’te başlayan yerel direniş, 31 Mayıs’ta başkent Tiran’a taşındı. Göstericiler her akşam İskender Bey Meydanı’nda toplanarak Başbakanlık binasına yürümeye başladı.

Flamingo hareketin simgesi oldu

Göstericilerin mitinglerde pembe flamingo maketleri, balonları ve pankartları kullanmasıyla flamingo kısa sürede hareketin simgesine dönüştü.

Tiranlı tasarımcı Fatma Paja ve bir grup sanatçı, gösterilerde kullanılan flamingo figürlerinin hazırlanmasına öncülük etti. Çocuklu ailelerin de protestolara katılabilmesi için meydanlarda resim ve boyama etkinlikleri düzenlendi.

Başlangıçta doğal yaşamın ve kıyıların korunmasını amaçlayan hareket, kısa süre içinde Arnavutluk’taki yolsuzluk iddiaları, kamu hizmetlerindeki eksiklikler, işsizlik, gençlerin ülkeden ayrılması ve siyasetin iki büyük parti arasında sıkışması gibi sorunların dile getirildiği bir platforma dönüştü.

Protestocular yalnızca Edi Rama hükümetini hedef almıyor. Gösterilerde ülkenin eski başbakanlarından ve ana muhalefetteki Demokratik Partinin lideri Sali Berisha’ya karşı da sloganlar atılıyor.

Hareketin önemli bir bölümü, hem Rama’nın Sosyalist Partisini hem de Berisha’nın Demokratik Partisini mevcut siyasal sistemin sorumluları olarak görüyor. Bu nedenle göstericiler, protestoların herhangi bir siyasi partinin kontrolüne girmesine karşı çıkıyor.

Diaspora gösterilere katıldı

Arnavutluk dışında yaşayan geniş diaspora da protestolara destek veriyor. Avrupa’nın farklı şehirlerinde dayanışma gösterileri düzenlenirken, Londra’dan ve diğer Avrupa kentlerinden araçlarla Tiran’a gelen gruplar büyük yürüyüşlere katıldı.

Berlin, Münih, Roma, Londra, Paris, Brüksel, Stockholm ve Washington gibi şehirlerde Arnavutluk hükümetine yönelik protestolar gerçekleştirildi. Göstericiler, ülkenin doğal varlıklarının korunmasını ve yatırımlarda şeffaflık sağlanmasını istedi.

Protestolara destek açıklayan en tanınmış isim Dua Lipa oldu. Kosova Arnavutu bir ailenin çocuğu olan dünyaca ünlü sanatçı, insanların doğayı ve ülkelerinin geleceğini savunmasını ilham verici bulduğunu söyledi.

Dua Lipa’nın Tiran’daki gösterilere doğrudan katıldığına ilişkin doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor. Sanatçı desteğini, Arnavut yazar ve akademisyen Lea Ypi ile gerçekleştirdiği podcast söyleşisinde açıkladı.

Katılım sayıları tartışılıyor

Protestolara katılanların sayısı her akşam değişiyor. Sıradan günlerde yüzlerce veya birkaç bin kişinin yürüdüğü görülürken, ulusal çağrı yapılan gecelerde katılım on binlere çıkıyor.

10 Haziran’daki yürüyüş, o tarihe kadar yapılan en büyük gösteri olarak kayıtlara geçti. Kalabalık, Tiran’ın ana bulvarının yaklaşık bir kilometrelik bölümüne yayıldı.

20 Haziran’da ülkenin farklı bölgelerinden ve diasporadan gelenlerin katılımıyla düzenlenen gösteri, Arnavutluk’un son yıllardaki en büyük protestolarından biri oldu. Uluslararası kuruluşlar katılımı on binlerle ifade etti.

Bazı Arnavut medya kuruluşları ve organizatörler 20 Haziran’daki kalabalığın 250 bin kişiyi aştığını ileri sürdü. Ancak bağımsız ve resmî bir sayım yapılmadığı için bu rakam doğrulanamadı.

4 Temmuz’daki büyük yürüyüşte de on binlerce kişinin Tiran’ın ana bulvarını doldurduğu görüldü. Bu nedenle protestolara ilişkin en güvenilir değerlendirme, normal akşamlarda yüzlerce veya birkaç bin kişinin, büyük çağrılarda ise on binlerce kişinin meydana çıktığı yönünde.

Beş talep açıklandı

Gösterilerin koordinasyon grubu, 22 Haziran’da hareketin beş temel talebini kamuoyuna açıkladı. Talepler, eski UÇK mensubu ve aktivist Dritan Goxhaj tarafından okundu.

Birinci talep, Başbakan Edi Rama ile bütün hükümet üyelerinin istifası oldu.

İkinci talepte, siyasi partilerden bağımsız, 12 ay görev yapacak geçici bir teknik hükümet kurulması istendi.

Üçüncü talep kapsamında halkoyuna sunulacak yeni bir anayasa hazırlanması, seçim sisteminin değiştirilmesi, siyasi partilerin finansmanının yeniden düzenlenmesi ve bir kişinin en fazla iki dönem başbakanlık yapabilmesi talep edildi.

Dördüncü talepte korunan alanlar ve kültürel mirasla ilgili tartışmalı değişikliklerin iptal edilmesi, stratejik yatırımlara tanınan ayrıcalıkların kaldırılması ve “Dağ Paketi” olarak bilinen düzenlemelerin yürürlükten çıkarılması istendi.

Beşinci talepte ise uzmanların, aydınların ve siyasi partilere bağlı olmayan yurttaşların katılımıyla devlet ile halk arasında yeni bir toplumsal sözleşme hazırlanması önerildi.

Göstericiler ayrıca kıyılardaki çalışmaların durdurulmasını, iş makinelerinin koruma alanlarından çıkarılmasını ve kıyıların halka açık kalmasını istiyor.

Zaman zaman çatışma yaşandı

Haftalar boyunca büyük ölçüde barışçıl devam eden gösterilerde zaman zaman polisle protestocular arasında çatışmalar yaşandı.

2 Temmuz’da Parlamento önünde toplanan bazı göstericiler polise taş, yumurta ve çeşitli cisimler attı. Bir polis aracının camları zarar gördü. Polis, kalabalığa göz yaşartıcı gaz, biber gazı ve tazyikli suyla müdahale etti.

Yetkililer olaylarda 12 polis memurunun yaralandığını ve 18 göstericinin gözaltına alındığını açıkladı.

4 Temmuz’daki büyük gösterinin ardından bir grup protestocu, daha önce gözaltına alınanların serbest bırakılmasını istemek için polis merkezine yürüdü. Polis merkezinin camlarının kırılması üzerine güvenlik güçleri tazyikli su kullandı.

Hareketin koordinasyonunda yer alan gruplar, eylemlerin barışçıl biçimde sürdürülmesini istediklerini belirtiyor. Buna rağmen hükümetle protestocular arasında doğrudan bir görüşme sürecinin başlamaması, yeni gerilimlerin yaşanabileceği yönündeki kaygıları artırıyor.

Arazi satışına soruşturma

Tartışmalı projede kullanılacak kıyı arazilerinin satış işlemleri Arnavutluk Özel Yolsuzluk ve Organize Suçlarla Mücadele Savcılığının incelemesine girdi.

Savcılık belgelerinde, bazı arazilerin sahte olabileceği öne sürülen tapu belgeleri kullanılarak elde edildiğine ilişkin şüpheler bulunduğu belirtildi. Arazi satışında adı geçen iş insanı Artur Shehu hakkındaki iddiaları reddetti ve mülklerin ailesine Osmanlı döneminden beri ait olduğunu savundu.

Yaklaşık 110 milyon avroluk satış bedelinin soruşturma kapsamında dondurulduğu bildirildi. Savcılık ayrıca uyuşturucu ticareti ve kara para aklama suçlamaları kapsamında 20 kişi hakkında yakalama kararı çıkardı.

Soruşturma belgelerinde Jared Kushner, projeyi geliştiren şirketler veya diğer yatırımcılar hakkında herhangi bir suçlama bulunmuyor. Yatırımcı şirket, arazi alım işlemlerinin hukuka uygun biçimde gerçekleştirildiğine inandığını ve yasal süreçlerle iş birliği yapacağını açıkladı.

Avrupa Birliği süreci etkilenebilir

Avrupa Birliği, üyelik müzakerelerini sürdüren Arnavutluk yönetimini çevre mevzuatına uyma konusunda uyardı. Brüksel, aday ülkelerin korunan doğal alanlarla ilgili düzenlemelerini Avrupa Birliği standartlarıyla uyumlu hale getirmesi gerektiğini bildirdi.

Avrupa Parlamentosundaki bazı milletvekilleri, doğal alanlardaki çalışmaların durdurulmasını ve proje ayrıntılarının şeffaf biçimde açıklanmasını istedi.

Arnavutluk hükümeti ise yatırımın Avrupa Birliği standartlarına uygun bir çevresel etki değerlendirmesinden geçirileceğini ve doğal yaşamın korunacağını savunuyor.

Çevre mevzuatı konusundaki anlaşmazlığın çözülememesi, Arnavutluk’un Avrupa Birliği üyelik görüşmelerinde yeni bir sorun oluşturabilir.

Rama geri adım atmıyor

2013 yılından beri iktidarda bulunan ve dördüncü dönemini sürdüren Başbakan Edi Rama, istifa çağrılarını kabul etmiyor.

Rama, turizm projelerinin Arnavutluk ekonomisi için büyük bir fırsat olduğunu, ülkeye yatırım ve istihdam sağlayacağını belirtiyor. Projenin çevreye zarar vermeyecek şekilde uygulanacağını ve tamamlandığında ülkenin yeşil alan miktarını artıracağını savunuyor.

Başbakan, halkın barışçıl protesto hakkına saygı duyduğunu söylerken gösterilerin siyasi muhalefet tarafından yönlendirildiğini ileri sürüyor.

Protestocular ise hareketin herhangi bir siyasi partiye bağlı olmadığını, talepler karşılanıncaya kadar Tiran sokaklarından çekilmeyeceklerini belirtiyor.

Protestolar nereye gidiyor?

Protestoların kısa sürede hükümeti düşürmesi kolay görünmüyor. Edi Rama’nın parlamentoda güçlü bir çoğunluğu bulunuyor ve hükümet içinde istifaya işaret eden belirgin bir çözülme yaşanmıyor.

Bununla birlikte gösterilerin haftalardır devam etmesi, hareketin ülke dışındaki Arnavutlardan destek görmesi, Avrupa Birliğinin çevre uyarıları ve arazi satışlarına ilişkin soruşturma hükümet üzerindeki baskıyı artırıyor.

Hareketin geleceğini, günlük katılımın korunup korunamayacağı, ortak bir liderlik oluşturulup oluşturulamayacağı ve gösterilerin barışçıl niteliğini sürdürüp sürdüremeyeceği belirleyecek.

Protestoların siyasal bir değişime dönüşebilmesi için meydandaki taleplerin uygulanabilir bir programa çevrilmesi gerekiyor. Hareketin hem iktidara hem de geleneksel muhalefete mesafeli olması geniş kesimleri birleştirirken, parlamentoda kendisini temsil edecek bir yapının bulunmaması önemli bir zayıflık oluşturuyor.

Kısa vadede en güçlü ihtimal, tartışmalı turizm yatırımlarının hukuki ve çevresel incelemeler nedeniyle yavaşlaması veya geçici olarak durdurulması. Başbakanın istifası ise protestoların daha geniş kesimlere yayılmasına ve iktidar içerisindeki dengelerin değişmesine bağlı görünüyor.

Haftalardır flamingo figürleriyle Tiran sokaklarını dolduran Arnavutluk halkı, artık yalnızca bir doğal yaşam alanını değil, ülkenin nasıl yönetileceğini tartışıyor.