Kas kaybı ve yüksek maliyet alarmı

VGN

Prof. Dr. Gökhan Hotamışlıgil, GLP-1 ilaçlarının obezite tedavisinde devrim yarattığını belirtirken yüksek maliyet, eşitsiz erişim ve kas kaybı riskine dikkat çekti.

Harvard Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Gökhan Hotamışlıgil, obezite ve diyabet tedavisinde yeni bir dönem başlatan GLP-1 temelli ilaçların milyonlarca insanın yaşamını değiştirebilecek güçte olduğunu belirtti. Ancak bu büyük tıbbi dönüşümün yalnızca verilen kilolarla değerlendirilmemesi gerektiğini vurgulayan Hotamışlıgil, yüksek fiyatların büyüttüğü sağlık eşitsizliğine, tedavi sırasında yaşanabilen kas kaybına ve bilinçsiz kullanıma dikkat çekti.

ABD Ulusal Bilimler Akademisi üyeliğine seçilen Hotamışlıgil, yaklaşık 30 yıldır metabolizma ile bağışıklık sistemi arasındaki ilişkileri araştırıyor. Çalışmalarının merkezinde, obeziteyle birlikte ortaya çıkan biyolojik bozuklukların önemli bölümünün yaşlanma sürecinde de görülmesi bulunuyor.

Obezite ve yaşlanmada ortak mekanizma

Hotamışlıgil’e göre obezite ve yaşlanma, başlangıçta birbirinden farklı görünse de hücresel düzeyde birçok ortak mekanizmaya sahip. Yağ metabolizmasındaki bozulmalar, kronik iltihaplanma, bağışıklık sistemindeki değişimler ve hücrelerin strese karşı dayanıklılığının azalması iki süreçte de etkili oluyor.

Dünya nüfusu açısından en büyük sağlık risklerinden ikisinin obezite ve yaşlanma olduğunu belirten Hotamışlıgil, yalnızca tek bir hastalığı hedeflemek yerine bu ortak biyolojik zemini düzenleyebilecek tedaviler geliştirmeye çalıştıklarını anlattı.

Bu yaklaşım, hastalık ortaya çıktıktan sonra belirtileri azaltmanın ötesine geçmeyi amaçlıyor. Hedef, kronik hastalıkların gelişmesine yol açan temel hücresel bozuklukları daha erken aşamada etkileyebilmek.

Enlila laboratuvarla klinik arasında köprü kuracak

Hotamışlıgil’in bilimsel birikimini yeni tedavilere dönüştürmek amacıyla kurulan Enlila biyoteknoloji girişimi, temel araştırmalarla ilaç geliştirme süreci arasında köprü kurmayı hedefliyor. Girişime sağlanan 39 milyon dolarlık, 10 yıllık araştırma desteğiyle metabolik hastalıklar ve yaşlanmaya bağlı rahatsızlıklar için yeni tedavi adayları üzerinde çalışılması planlanıyor.

Araştırmalar özellikle yağ hücrelerinden salgılanan hormonlar, lipit bağlayıcı proteinler ve metabolizmayla bağışıklık sistemi arasındaki iletişim yolları üzerinde yoğunlaşıyor. Bu mekanizmaların düzeltilmesinin insülin direnci, kronik iltihaplanma, karaciğer yağlanması, damar sertliği ve diyabet gibi farklı hastalıklarda etkili olabileceği değerlendiriliyor.

Bununla birlikte çalışmaların önemli bölümü henüz klinik öncesi aşamada bulunuyor. Laboratuvar ve hayvan deneylerinde elde edilen sonuçların insanlarda güvenli ve etkili bir tedaviye dönüşebilmesi için kapsamlı klinik araştırmalar gerekiyor.

GLP-1 ilaçlarında erişim sorunu

Hotamışlıgil, GLP-1 temelli ilaçları tıp dünyasında gerçek bir devrim olarak nitelendiriyor. İştahın düzenlenmesine yardımcı olan bu ilaçlar, uygun hastalarda önemli kilo kaybı sağlayabiliyor ve obeziteyle bağlantılı bazı sağlık risklerini azaltabiliyor.

Ancak tedaviye verilen yanıt kişiden kişiye değişiyor. Bazı hastalar beklenen ölçüde kilo veremezken bazıları mide bulantısı, kusma ve diğer sindirim sistemi sorunları nedeniyle tedaviyi sürdürmekte zorlanabiliyor. Bu nedenle kullanılacak ilacın ve dozun hastanın sağlık durumuna göre belirlenmesi gerekiyor.

Tedavilerin yüksek maliyeti ise başarıdan kimlerin yararlanabileceği konusunda yeni bir eşitsizlik oluşturuyor. Sağlık sigortasının ilacı karşılamadığı veya kapsamın sınırlı olduğu durumlarda hastalar tedaviyi başlatamıyor ya da devam ettiremiyor.

Hotamışlıgil bu durumu “finansal toksisite” kavramıyla açıklıyor. Tedavinin bedeli, hastanın veya ailesinin ekonomik yaşamını olumsuz etkileyen ayrı bir sağlık yüküne dönüşebiliyor. Benzer sorunların yeni nesil kanser ilaçları ve biyolojik tedavilerde de giderek daha fazla görüldüğüne dikkat çekiliyor.

Kas kaybı yalnızca ilaca bağlanamaz

GLP-1 ilaçlarıyla ilgili en yoğun tartışmalardan biri, kilo kaybı sırasında yağsız vücut kütlesinde ve kaslarda meydana gelebilecek azalma. Hotamışlıgil, bu riskin önemsenmesi gerektiğini ancak sorunun yalnızca GLP-1 ilaçlarına özgü olmadığını belirtiyor.

Hızlı veya yüksek miktarda kilo verilen birçok yöntemde yağ dokusuyla birlikte bir miktar kas kaybı da görülebiliyor. Buradaki temel mesele, kaybın kişinin yaşı, başlangıçtaki kas kütlesi, beslenme düzeni ve fiziksel aktivitesi dikkate alınarak izlenmesi.

Özellikle ileri yaştaki hastalarda kas gücünün korunması, düşme riskinin ve kırılganlığın önlenmesi açısından büyük önem taşıyor. Tedavinin yeterli protein alımı, direnç egzersizleri ve düzenli hekim takibiyle desteklenmesi gerekiyor.

Hotamışlıgil’e göre yeni ilaç birleşimleri ve farklı kullanım yöntemleriyle kas kaybını azaltmaya yönelik çalışmalar sürüyor. Buna karşın ilaçların reçetesiz, rastgele veya kişiye özel değerlendirme yapılmadan kullanılması ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.

Asıl hedef sağlıklı yaşam süresi

Hotamışlıgil, bilim dünyasının yalnızca insanların kaç yıl yaşadığına değil, bu yılların ne kadarının sağlıklı geçirildiğine odaklanması gerektiğini savunuyor. Ortalama yaşam süresi uzarken kronik hastalıklarla geçirilen yılların da artması, aileler ve sağlık sistemleri üzerinde büyük bir yük oluşturuyor.

Bu nedenle asıl hedefin yaşam süresini sınırsız biçimde uzatmak değil, insanların daha uzun süre sağlıklı, üretken ve bağımsız kalmasını sağlamak olduğu belirtiliyor. Obezite ve yaşlanmanın ortak mekanizmalarını hedefleyen yeni tedaviler de bu yaklaşımın bir parçası olarak görülüyor.

Yapay zekânın büyük veri kümelerini inceleyerek yeni ilişkiler ve ilaç hedefleri bulunmasını hızlandırabileceğini belirten Hotamışlıgil, deneysel bilimin önemini koruyacağını düşünüyor. Büyük dönüşümün, yapay zekâ ile laboratuvar çalışmalarının birlikte yürütülmesiyle gerçekleşeceğini öngörüyor.

Türkiye’nin sağlık biyoteknolojisi yarışının dışında olmadığını vurgulayan Hotamışlıgil, genç ve yaratıcı insan kaynağının güçlü bir bilim ve girişimcilik ekosistemiyle desteklenmesi gerektiğini belirtiyor. Türkiye’nin savunma, oyun ve dijital teknolojilerde yakaladığı gelişmenin yaşam bilimlerinde de mümkün olabileceğini ifade eden Hotamışlıgil, yaklaşımını “Asfalttan bile çiçek çıkabiliyor” sözleriyle özetliyor.