Kanada’nın Avrupa Birliği ile ortaklık yolculuğu!

VGN

Kanada Başbakanı Mark Carney, Avrupa Birliği ile daha yakın ortaklığa destek verdi. Trump ise girişimin ABD’ye karşı yönelmesi halinde Avrupa’ya yeni gümrük vergileri uygulayabileceğini söyledi.

Kanada ile Avrupa Birliği arasında ticaretten savunmaya uzanan yeni bir ortaklık için siyasi irade güçlendi. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in Kanada’yı birliğin ilk “ortak üyesi” yapma önerisinin ardından Başbakan Mark Carney, Avrupa Parlamentosu’ndaki konuşmasında daha yakın işbirliğine destek verdi. ABD Başkanı Donald Trump ise girişimi Amerikan çıkarlarına karşı bir adım olarak değerlendirmesi halinde Avrupa’ya ticari önlemler uygulayabileceğini söyledi.

Peş peşe gelen açıklamalar, Atlantik’in iki yakasında ekonomik ve diplomatik ilişkilerin nasıl şekilleneceği sorusunu öne çıkardı. Ancak Kanada’nın Avrupa yolculuğunda konuşulan model, tam üyelik başvurusu veya sonuçlanmış bir katılım anlaşması anlamına gelmiyor. Gündemde, kapsamı ve kuralları henüz belirlenmemiş yeni bir ortaklık bulunuyor.

Avrupa’dan teklif, Kanada’dan olumlu karşılık

Von der Leyen, Strazburg’da yaptığı Birliğin Durumu konuşmasında, Kanada’nın AB’nin ilk ortak üyesi olmasının önünü açmak için Carney ile çalışmak istediğini açıkladı. Kanada Başbakanı’nın da katıldığı oturumdaki öneri, Avrupa ile Kanada arasındaki mevcut ilişkilerin daha ileri taşınması çağrısı niteliği taşıdı.

Carney, ertesi gün aynı kürsüden yaptığı konuşmada yakınlaşmaya olumlu karşılık verdi. Kanada ile Avrupa’nın ortak hareket ederek ekonomik dayanıklılıklarını ve karar alma kapasitelerini güçlendirebileceğini savundu. İlişkinin nasıl adlandırılacağından çok, işbirliğinin hangi somut sonuçları doğuracağına önem verdiğini ortaya koydu.

Ottawa’nın yaklaşımı; kritik mineraller, yapay zekâ, enerji güvenliği, savunma ve dijital ticaret alanlarında daha sıkı bağlar kurulmasını içeriyor. Gençlerin karşılıklı hareketliliği ve Kanada’nın Erasmus+ programına katılması da Carney’nin gündeme getirdiği başlıklar arasında yer alıyor.

Bununla birlikte olumlu siyasi yanıt, ortak üyeliğin şartlarının kabul edildiği anlamına gelmiyor. Tarafların hangi hakları, yükümlülükleri ve karar mekanizmalarını paylaşacağı henüz açıklığa kavuşmuş değil.

Trump’tan koşullu ticari önlem açıklaması

Trump, Kanada’ya yapılan ortak üyelik teklifine karşı çıktı. Girişimin ABD’ye yönelik olumsuz bir amaç taşıdığı sonucuna varması halinde Avrupa’ya yüksek gümrük vergileri uygulayabileceğini veya bazı alanlarda ticareti durdurabileceğini belirtti.

Bu açıklama, yürürlüğe konulmuş yeni bir tarife kararından ziyade, Washington’ın gelişmeleri nasıl değerlendirebileceğine ilişkin koşullu bir mesaj niteliğinde. Dolayısıyla mevcut aşamada, bu teklif nedeniyle yeni vergilerin uygulanmaya başladığını söylemek mümkün değil.

Avrupa tarafı ise Kanada ile kurulmak istenen yakın ilişkinin üçüncü bir ülkeye karşı tasarlanmadığını vurguluyor. Carney de önerdiği işbirliğini Kanada’nın kendi ortaklıklarını geliştirme iradesi çerçevesinde değerlendiriyor.

Açıklamalar birlikte ele alındığında, tarafların önceliklerinin farklılaştığı görülüyor. Washington girişimin Amerikan çıkarlarına etkisini öne çıkarırken, Ottawa ve Brüksel kendi aralarındaki ekonomik ve stratejik kapasiteyi artırmayı hedefliyor. Sürecin seyri, bu hedeflerin ticari ilişkilerde nasıl uzlaştırılacağına bağlı olacak.

Ticaret anlaşmasından savunma ortaklığına

Kanada ile Avrupa Birliği arasındaki yakınlaşma sıfırdan başlamıyor. Kapsamlı Ekonomik ve Ticaret Anlaşması CETA’nın büyük bölümü 2017’den bu yana geçici olarak uygulanıyor. Anlaşma, çok sayıda üründe gümrük vergilerinin kaldırılmasını ve şirketlerin karşılıklı pazarlara erişiminin kolaylaştırılmasını sağladı.

Savunma alanında da somut adımlar atıldı. Taraflar 2025’te güvenlik ve savunma ortaklığı kurdu. Kanada’nın, Avrupa’nın ortak savunma alımlarını destekleyen SAFE mekanizmasına katılımına ilişkin anlaşma ise 2026’da tamamlandı. Böylece Kanada, bu programa katılan ilk Avrupa dışı ülke oldu.

Araştırma alanında Kanada’nın Ufuk Avrupa programının ikinci sütununa katılımı, Kanadalı kuruluşların Avrupalı ortaklarıyla ortak projeler yürütmesine imkân veriyor. Dijital ticaret anlaşması için başlatılan müzakereler de ekonomik ilişkinin yeni alanlara taşındığını gösteriyor.

Yeni ortaklık önerisinin önemi, bu ayrı işbirliği alanlarını daha kapsamlı bir siyasi çerçevede birleştirme ihtimalinden kaynaklanıyor. Enerji ve hammadde tedarikinden ileri teknolojiye kadar uzanan projeler, tarafların birbirini tamamlayan kaynaklarını daha etkin kullanmasını sağlayabilir. Ancak bunun için siyasi açıklamaların yatırım, düzenleme ve uygulama kararlarıyla desteklenmesi gerekiyor.

Ortaklığın sınırlarını görüşmeler belirleyecek

“Ortak üyelik” ifadesi, AB’nin mevcut antlaşmalarında Kanada’ya uygulanacak biçimde tanımlanmış hazır bir statü değil. Bu nedenle Komisyon Başkanı’nın çağrısı, tek başına yeni bir üyelik kategorisi oluşturmuyor. Üye ülkelerin ve ilgili AB kurumlarının yaklaşımı, modelin şekillenmesinde belirleyici olacak.

Kanada vatandaşlarına otomatik olarak AB’de çalışma veya yerleşme hakkı tanınması, Kanada’nın avroya geçmesi ya da AB kararlarında oy kullanması gibi sonuçlar da açıklanan tekliften çıkarılamaz. Bunların her biri, varsa gündeme gelmeleri halinde, ayrı kurallar ve anlaşmalar gerektirir.

Önümüzdeki önemli durak, ekim sonunda Montreal’de yapılması planlanan Kanada-AB zirvesi. Görüşmelerin, siyasi yakınlaşmayı hangi somut adımların izleyeceğini açıklığa kavuşturması bekleniyor.

Ekonomik açıdan bakıldığında Kanada’nın Avrupa ile bağlarını güçlendirmesi, ihracat pazarlarını ve yatırım kaynaklarını çeşitlendirme arayışı olarak değerlendirilebilir. ABD ile coğrafi yakınlık ve yerleşik ticaret ilişkileri ise önemini koruyor. Avrupa ile kurulacak yeni bağların bu ekonomik yapıyı kısa sürede tamamen değiştirmesi beklenmemeli.

Kanada’nın Avrupa Birliği’ne yolculuğu, şimdilik daha yakın ve daha kapsamlı bir ortaklık arayışıyla ilerliyor. Bundan sonraki aşamada belirleyici olan, ortaklığa verilecek isim kadar, şirketlere ve vatandaşlara sağlayacağı somut imkânlar olacak.