İsveç milyarder vergisini sandığa taşıyor

VGN

İsveç’te 51 milyarder bulunurken sol partiler, serveti bir milyar kronu aşan yaklaşık 500 kişiyi kapsayacak vergi için yoğun kampanya yürütüyor.

Dünyanın en eşitlikçi ülkelerinden biri olarak gösterilen İsveç’te milyarder sayısının artması ve yoksulluğun yaygınlaşması, 13 Eylül’de yapılacak genel seçimler öncesinde vergi sistemini siyasetin merkezine taşıdı. Sol partiler en zengin kesime özel bir vergi getirilmesini isterken sağ partiler öneriye karşı çıkıyor.

Fransa’ya yakın sayıda milyarderi var

Forbes’un 2026 yılı milyarderler listesinde dünya genelinde 3 bin 428 kişi yer aldı. Bunların 51’inin İsveç vatandaşı olduğu belirtildi.

Yaklaşık 10,6 milyon nüfusa sahip İsveç’teki milyarder sayısı, nüfusu ülkenin yaklaşık yedi katı olan Fransa’daki 53 milyardere oldukça yakın. Bu karşılaştırma, İsveç’te büyük servetlerin ne ölçüde yoğunlaştığına ilişkin tartışmaları güçlendirdi.

İsveç listesinin ilk sırasında H&M’in kurucusu Erling Persson’un oğlu ve şirketin eski yöneticisi Stefan Persson bulunuyor. Persson, küresel milyarderler sıralamasında 107’nci sırada yer alıyor.

Ülkedeki büyük servetlerin önemli bir bölümü H&M’in Persson, Ikea’nın Kamprad ve Tetra Pak’ın Rausing aileleri gibi köklü şirket hanedanlarının elinde bulunuyor.

Vergi yaklaşık 500 kişiyi kapsayabilir

Başta Sol Parti olmak üzere sol siyasetteki bazı partiler, serveti bir milyar İsveç kronunu aşan kişilerden özel vergi alınmasını istiyor. Önerinin kabul edilmesi durumunda yaklaşık 500 kişinin düzenlemeden etkilenebileceği hesaplanıyor.

Sol Parti, en yüksek servete sahip kişilerin kamu hizmetlerinin finansmanına daha fazla katkı sağlaması gerektiğini savunuyor. Parti, milyarder vergisinden elde edilecek gelirin sağlık, eğitim, sosyal güvenlik ve diğer kamu hizmetlerinde kullanılabileceğini belirtiyor.

Verginin oranı, uygulanma biçimi ve hangi varlıkları kapsayacağı ise seçim sonrasında yapılabilecek yasal düzenlemelere bağlı olacak. Bu nedenle şu aşamada kesinleşmiş bir vergi modeli bulunmuyor.

Sağ partiler vergiye karşı çıkıyor

Sağ partiler, servet vergisinin yatırımcıları ve şirket sahiplerini başka ülkelere yöneltebileceğini savunuyor. Verginin sermaye kaçışına yol açabileceği, girişimciliği zayıflatabileceği ve beklenen düzeyde gelir sağlamayabileceği öne sürülüyor.

Liberal Parti ise daha ileri bir hedef açıklayarak ülkedeki milyarder sayısını 2036’ya kadar iki katına çıkarmak istediğini duyurdu. Parti, yeni şirketlerin ve büyük servetlerin ortaya çıkmasını ekonomik başarının göstergesi olarak değerlendiriyor.

Bu yaklaşım, seçim kampanyasındaki temel ayrımı belirginleştiriyor. Sol partiler servetin daha fazla vergilendirilmesini isterken sağ partiler yatırımların ve sermaye birikiminin teşvik edilmesini savunuyor.

Servet vergisi 2007’de kaldırıldı

İsveç’te uzun yıllar uygulanan servet vergisi 2007’de kaldırıldı. Miras ve bağış vergileri 2005’te sona erdirilirken emlak vergisi de daha sonra düşük oranlı yerel bir ödemeyle değiştirildi.

Kurumlar vergisi de 1980’lerin sonunda yüzde 50’nin üzerindeyken ilerleyen yıllarda yaklaşık yüzde 20 düzeyine indirildi. Bu değişiklikler İsveç’in yatırımcılar ve büyük şirket sahipleri açısından daha elverişli bir ülkeye dönüşmesini sağladı.

Vergi indirimlerini savunanlar, uygulamaların sermayeyi ülkede tuttuğunu ve yeni yatırımları desteklediğini belirtiyor. Eleştirenler ise vergi yükünün giderek ücretli çalışanlara kaydığını ve sistemin artan servet eşitsizliğini yeterince dengelemediğini savunuyor.

Yoksulluk oranı yüzde 6,9’a yükseldi

Büyük servetlerdeki artışa karşılık ülkede yoksulluk göstergelerinin kötüleşmesi tartışmayı daha da büyüttü. Yoksulluk oranının son beş yılda iki katına çıkarak nüfusun yüzde 6,9’una ulaştığı belirtiliyor.

En zengin 46 kişinin toplam servetinin, yaklaşık 8 milyon İsveçlinin sahip olduğu toplam varlığı geçtiğine ilişkin hesaplamalar da servet dağılımındaki farkın boyutunu ortaya koyuyor.

Ekonomistler arasındaki tartışma yalnızca yeni bir verginin getirilip getirilmemesiyle sınırlı değil. Verginin yurt dışına taşınmayı teşvik etmeden nasıl uygulanacağı, şirket hisselerinin nasıl değerlendirileceği ve girişimciler ile miras yoluyla servet edinenler arasında ayrım yapılıp yapılmayacağı da tartışılıyor.

İsveçli seçmenler 13 Eylül’de sandığa giderken milyarder vergisi, ülkenin eşitlik anlayışının geleceğini belirleyecek başlıca seçim konularından biri olacak.