İstanbul 20.2°C
Şanlıurfa 15.7°C
Mersin 21°C
Samsun 19.8°C
Berlin 29°C
İsrail’de oy verme başladı, Netanyahu sınavda
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
v
İsrail’de, 120 üyeli parlamento Knesset’in yeni dönemini belirleyecek genel seçim için oy verme işlemi başladı. Hamas’ın 7 Ekim 2023 saldırılarından sonraki ilk genel seçimde seçmenler, Başbakan Binyamin Netanyahu’nun yönetimini ve üç yıldır ülkenin gündemini belirleyen savaşların siyasi bilançosunu değerlendiriyor. Sonuçlar, yeni hükümetin kimlerden oluşacağının yanında güvenlik politikalarının ve demokratik kurumların geleceği açısından da önem taşıyor.
Sandıklar açıldı, oy verme akşama kadar sürecek
Ülke genelinde sandıkların büyük bölümü yerel saatle 07.00’de açıldı. Oy verme işleminin 22.00’de tamamlanması planlanıyor. Bu saatler Türkiye’de 08.00 ve 23.00’e karşılık geliyor. Küçük yerleşimlerde ve bazı özel sandıklarda daha kısa oy verme saatleri uygulanıyor.
Yaklaşık 7,3 milyon seçmenin oy kullanma hakkı bulunuyor. Seçmen kütüğüne kayıtlı, 18 yaşını doldurmuş İsrail vatandaşları sandığa gidebiliyor. Yurt dışında yaşayanların büyük çoğunluğunun oy kullanmak için ülkeye dönmesi gerekiyor; dış temsilciliklerde oy verme hakkı belirli resmî görevli gruplarıyla sınırlı.
7 Ekim’den sonra ilk siyasi hesaplaşma
Seçimin en ağır gündemini, 7 Ekim saldırılarının önlenememesi ve ardından yürütülen savaşların yönetimi oluşturuyor. Güvenlik ve istihbarat zafiyetleri, rehine krizinde alınan kararlar ve siyasi sorumluluğun nasıl araştırılacağı, kampanyanın merkezindeki başlıklar arasında yer aldı.
Muhalefet, saldırılara giden sürecin bağımsız bir devlet soruşturma komisyonuyla incelenmesini istiyor. Netanyahu ise kendisine yöneltilen sorumluluk eleştirilerine karşı çıkıyor; Hamas, Hizbullah ve İran’a karşı yürütülen askerî operasyonları güvenlik alanındaki kazanımlar olarak sunuyor.
Böylece seçmenlerin önüne, savaş dönemindeki liderliğe ilişkin iki farklı değerlendirme geliyor: Muhalefet hesap verebilirliği ve yönetim değişikliğini öne çıkarırken, Netanyahu deneyimini ve askerî mücadelenin sürdürülmesini savunuyor.
Netanyahu’nun karşısında Eisenkot öne çıkıyor
Netanyahu’nun Likud partisi, sağ ve dinî partilerden oluşan siyasi blokun merkezinde bulunuyor. Itamar Ben-Gvir’in Yahudi Gücü, Bezalel Smotrich’in Dinî Siyonizm çizgisi ile ultra-Ortodoks Şas ve Birleşik Tevrat Yahudiliği partileri, bu blokun başlıca unsurlarını oluşturuyor.
Muhalefette ise eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot’un Yashar partisi öne çıkıyor. Eski Başbakan Naftali Bennett’in B’Yachad partisi, Avigdor Liberman’ın İsrail Evimiz partisi ve Yair Golan’ın Demokratlar partisi de Netanyahu’nun yerine farklı bir hükümet kurulmasını hedefliyor.
Ancak bu partiler aynı siyasi çizgide değil. Güvenlikten din ve devlet ilişkilerine, Arap partileriyle iş birliğinden hükümetin liderliğine kadar uzanan görüş ayrılıkları, seçim sonrasında kurulabilecek ortaklığın sınırlarını belirleyecek.
Anketler birinciliği gösterse de hükümeti garanti etmiyor
Seçim öncesindeki son araştırmaların çoğu, Eisenkot’un partisini Likud’un önünde gösterirken iki ana blok için de açık bir parlamento çoğunluğu ortaya koymadı.
Son anketlerden birinde Yashar 22, Likud 19 sandalye düzeyinde ölçülürken, Netanyahu bloku 50, Arap partileri dışındaki muhalefet bloku 54 sandalyede kaldı. Bunlar seçim sonucu değil, oy verme öncesindeki seçmen eğilimlerini yansıtan tahminler.
Bu tablo, yarışın yalnızca iki büyük partinin sıralamasından ibaret olmadığını gösteriyor. Küçük partilerin barajı geçip geçememesi ve farklı seçmen gruplarının katılımı, parlamentodaki dengeyi değiştirebilir.
Yüzde 3,25 barajı neden belirleyici?
İsrail’de seçmenler başbakanı doğrudan seçmiyor; parti listelerine oy veriyor. Ülkenin tamamının tek seçim çevresi sayıldığı sistemde, 120 sandalye partilerin oy oranlarına göre dağıtılıyor.
Parlamentoya girmek için geçerli oyların en az yüzde 3,25’ini almak gerekiyor. Baraj altında kalan listeler sandalye kazanamıyor. Bu nedenle birbirine yakın blokların yarışında, küçük bir partinin barajın hemen altında kalması bile hükümet hesabını değiştirebiliyor.
Meclis çoğunluğu için 61 sandalye gerekiyor. Bununla birlikte, güvenoyunda kabul oylarının ret oylarından fazla olması durumunda azınlık hükümeti kurulması da mümkün.
Arap partileri hükümet denkleminde etkili olabilir
Mansur Abbas liderliğindeki Ra’am ile Ortak Liste’nin kazanacağı sandalyeler, hiçbir ana blokun çoğunluğa ulaşamadığı bir tabloda önem kazanacak.
Bu partilerin hükümete katılması, dışarıdan destek vermesi veya güvenoyundaki tutumu, alternatif bir yönetimin kurulmasını etkileyebilir. Ancak muhalefet içindeki bazı partilerin Arap partileriyle iş birliğine karşı çıkması, sandalye toplamının tek başına yeterli olmadığını ortaya koyuyor.
Netanyahu karşıtlığında birleşen seçmenlerin oyları, farklı ve birbiriyle anlaşmakta zorlanan partilere dağıldığında, iktidar değişikliği için ayrıca siyasi uzlaşma gerekiyor.
Askerlik, yargı ve hayat pahalılığı da sandıkta
Uzun savaş döneminin artırdığı asker ihtiyacı ve yedek askerlik yükü, ultra-Ortodoks erkeklerin askerlikten muaf tutulması tartışmasını büyüttü. Muhalefetin önemli bir bölümü daha eşit bir yük paylaşımı isterken, dinî partiler din eğitimi alanların mevcut statüsünün korunmasını savunuyor.
Yargının yetkileri ve yürütmenin denetlenmesi de temel ayrışma alanlarından biri. Savaş öncesinde büyük protestolara yol açan yargı düzenlemelerinin geleceği, yeni parlamentonun ve hükümetin bileşimine bağlı olacak.
Hayat pahalılığı ve savaşın ekonomik yükü de seçmenin gündeminde. Kamuoyu araştırmaları, güvenlik kaygılarının yanında geçim sorunlarının önemini koruduğunu; Arap vatandaşlar açısından suçla mücadele ve yaşam koşullarının iyileştirilmesinin ayrıca öne çıktığını gösteriyor.
Sonuçlar bölge için ne anlama gelecek?
Yeni hükümetin Gazze’ye, işgal altındaki Batı Şeria’ya ve İran’a yaklaşımı, seçimin bölgesel önemini oluşturuyor. Netanyahu’nun aşırı sağ ortakları yerleşimlerin genişletilmesini ve Batı Şeria üzerinde İsrail egemenliği kurulmasını savunuyor. Bu partilerin hükümet içindeki ağırlığı, izlenecek politikayı etkileyebilir.
Muhalefetin önde gelen isimleri de Hamas’a karşı sert güvenlik politikalarını destekliyor. Bu nedenle Netanyahu’nun yerini başka bir liderin almasının, Filistin meselesinde kendiliğinden kapsamlı bir politika değişikliği yaratacağı söylenemez. Böyle bir değişimin kapsamı, kurulacak koalisyonun programına bağlı olacak.
ABD Başkanı Donald Trump’ın Netanyahu’ya açıkladığı destek de kampanyanın dış politika boyutlarından biri oldu. Seçim sonrasında Washington’la koordinasyon ve İran politikasının nasıl şekilleneceği, yeni yönetimin önündeki başlıklar arasında bulunuyor.
Seçim gecesi ilk tablo çıkacak, hükümet daha sonra kurulacak
Sandıkların kapanmasıyla televizyon kanallarının çıkış anketlerini yayımlaması bekleniyor. Bu tahminler, resmî sonuç anlamına gelmiyor. Askerlerin ve belirli özel grupların çift zarfla kullandığı oyların daha sonra sayılması, yakın yarışlarda sandalye dağılımını değiştirebilir.
Kesinleşen sonuçların ardından Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, parti temsilcileriyle görüşerek hükümeti kurma ihtimalini en yüksek gördüğü milletvekilini görevlendirecek. İlk görevlendirmede 28 günlük süre bulunuyor; bu süre 14 gün uzatılabiliyor.
Dolayısıyla seçimden birinci çıkmak, başbakanlığı otomatik olarak getirmiyor. Hükümet kurma girişimleri sonuçsuz kalırsa yeniden seçim gündeme gelebilir ve mevcut yönetim geçici olarak görevini sürdürebilir. İsrail’de bugün başlayan oylama, sandalyelerin dağılımını belirleyecek; ülkeyi kimin yöneteceği ise bu dağılımın ardından kurulabilecek ortaklıklara bağlı olacak.