İstanbul 20.5°C
Ankara 14.9°C
Diyarbakır 14.1°C
Berlin 29°C
İran krizi fıstıkta fiyat şoku yarattı
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
Küresel piyasalarda savaşın etkisi bu kez fıstık ticaretinde belirginleşti. Dünyanın başlıca üretici ve ihracatçı ülkelerinden İran’da süren çatışmalar, zaten kırılgan olan tedarik zincirini daha da zorladı. Arzdaki daralma ve sevkiyattaki aksamalar, başta çikolata ve tatlı üreticileri olmak üzere gıda sanayisinde maliyet baskısını hızla artırdı. Mart ayında gösterge fıstık fiyatının pound başına 4,57 dolara yükselmesiyle piyasa Mayıs 2018’den bu yana en yüksek seviyeyi gördü. Son iki yıldaki artış ise yüzde 30’a yaklaştı.
Piyasadaki sıkışıklığın tek nedeni çatışmalar değil. İran’da 2025-2026 dönemine ilişkin üretim görünümü zaten zayıflamıştı. ABD Tarım Bakanlığı verilerine göre küresel fıstık üretiminin bu sezonda yüzde 8 düşerek 1,1 milyon tona gerilemesi bekleniyor. İran üretiminin yüzde 11 azalarak 200 bin tona, ihracatının ise yaklaşık yüzde 20 düşerek 175 bin tona inmesi öngörülüyor. Yüksek sıcaklık, kuraklık ve elektrik kesintilerine bağlı sulama sorunları da verimi aşağı çekti.
Şubat sonunda tırmanan çatışmaların ardından taşımacılık hatlarında yeni aksaklıklar ortaya çıktı. Bölgeye yönelik rezervasyon iptalleri ve güvenlik kaynaklı gecikmeler, ürünün küresel pazarlara ulaşmasını zorlaştırdı. Bu durum yalnızca İran çıkışlı sevkiyatları değil, Orta Doğu bağlantılı ticaret akışını da etkiledi. Küresel tedarik zincirindeki baskının ilaçtan elektroniğe kadar farklı alanlara yayıldığı, tarım ürünlerinde ise özellikle fıstıkta daha görünür hale geldiği belirtiliyor.
Arz tarafı zayıflarken talep cephesinde ters yönlü bir hareket yaşanıyor. Fıstıklı çikolata, krema, tatlı ve atıştırmalık ürünlere yönelik ilginin sürmesi, piyasadaki stok baskısını artırıyor. Özellikle son dönemde fıstık bazlı premium ürünlerin yaygınlaşması, sanayi tipi alımları hızlandırdı. Çin’de fıstık içeren ürünlere talebin arttığı, Hindistan gibi büyük ithalatçı pazarlarda da dış alım ihtiyacının sürdüğü görülüyor.
Piyasada üretim ve ihracatta ABD ile İran belirleyici konumda bulunuyor. USDA verilerine göre 2025-2026 sezonunda ABD üretiminin 712 bin 682 tona, ihracatının ise 425 bin tona yükselmesi bekleniyor. Ancak İran’daki kaybın kısa vadede tamamen telafi edilmesi kolay görünmüyor. İran’ın küresel üretimde yaklaşık beşte bir, ihracatta ise yaklaşık üçte birlik paya sahip olması, bölgedeki her aksamanın uluslararası fiyatlara hızlı yansımasına yol açıyor.
Fıstık fiyatlarındaki yükseliş, özellikle çikolata, dondurma, unlu mamul ve tatlı üreticileri açısından yeni bir maliyet başlığı oluşturdu. Kakao ve enerji gibi kalemlerde süren baskıya bir de fıstık eklenince, üreticilerin marjları daha fazla daralıyor. Sektörde önümüzdeki dönemde reçete değişiklikleri, gramaj ayarlamaları ve alternatif tedarik arayışlarının hız kazanması bekleniyor. Küresel piyasada gerilimin sürmesi halinde fıstıkta fiyat oynaklığının bir süre daha yüksek seyretmesi öngörülüyor.