İstanbul 20.5°C
Ankara 14.5°C
Diyarbakır 13.9°C
Berlin 29°C
İran’da ölü sayısı en az 538 iddiası
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
Bugün itibarıyla uluslararası haber akışına en çok yansıyan insan hakları derlemeleri, ölü sayısının en az 538 seviyesine çıktığını, ölenler arasında protestocuların çoğunlukta olduğunu ve 10 binin üzerinde kişinin gözaltına alındığını bildiriyor. Bu sayıların tamamı, internet ve iletişim kısıtları nedeniyle “tam doğrulamanın zorlaştığı” notuyla birlikte veriliyor.
İran makamları ise kapsamlı bir resmi bilanço açıklamadı. Devletin çizgisi, “kamu düzenini bozan şiddet” ile “meşru talep” ayrımı üzerinden kurulurken, ölü ve gözaltı sayılarına dair kamuoyuna düzenli bir toplam sunulmaması belirsizliği büyütüyor.
Protestoların ilk dalgası, İran riyalindeki sert değer kaybı ve hızlanan hayat pahalılığıyla görünür hale geldi. Ancak iki hafta içinde hareket, ekonomik itirazın ötesine geçerek daha geniş bir rejim karşıtı çizgiye kaydı.
Büyük kentlerde güvenlik yığınağı artarken, gösteriler bazı günler kalabalık meydanlarda, bazı günler daha kısa süreli ve dağınık biçimde ortaya çıkıyor. İletişim kısıtları, sahadan görüntü akışını kesintili hale getiriyor ve teyit süreçlerini zorlaştırıyor. Bu nedenle ölü ve gözaltı sayıları “en az” notuyla anılıyor.
Sokaktaki ana itki, alım gücündeki düşüş ve ekonomik çöküş algısı. Fakat eylemler hızlı biçimde siyasileşti.
Sahaya yansıyan anlatımlarda, rejime ve dini liderliğe dönük sert sloganlar, “özgürlük” vurgusu ve yönetim değişikliği çağrıları öne çıkıyor. Öte yandan hareketin tek bir merkezden yönetilmediği, farklı grupların aynı dalgada buluştuğu, bu yüzden taleplerin tek başlık altında toplanmadığı görülüyor.
İran yönetimi protestoları, sıklıkla “yabancı aktörlerin etkisi” iddiasıyla çerçeveliyor. Resmi dilde “protesto” ile “kargaşa ve vandalizm” ayrımı yapılırken, güvenlik müdahalesi “kamu düzeni” gerekçesiyle meşrulaştırılıyor.
Dini lider Ali Hamaney’in son mesajlarında da “dış güçlerin kışkırtması” vurgusu öne çıkıyor. Buna paralel olarak yargı süreçlerinin hızlandırılabileceği ve sert cezaların gündeme gelebileceği mesajları, tansiyonun düşmekten çok artabileceği yorumlarını güçlendiriyor.
Avrupa Birliği, İran yönetimine barışçıl toplanma ve ifade özgürlüğü yükümlülüklerini hatırlatıp şiddetin durması ve internetin yeniden açılması çağrısı yaptı.
Birleşmiş Milletler cephesi de “azami itidal” vurgusu yaptı; şiddet iddialarının bağımsız biçimde soruşturulması ve iletişim kanallarının açılması gerektiğini dile getirdi. Uluslararası açıklamalar, insan hakları hattından baskıyı artırırken, Tahran yönetimi bu açıklamaları “iç işlerine müdahale” olarak yorumlayıp söylemini daha da sertleştiriyor.
Birinci senaryo, güvenlik baskısının artmasıyla gösterilerin görünür ölçekte zayıflaması. Bu, kısa vadede kalabalığı azaltabilir; ancak toplumsal öfkenin birikerek daha güçlü dalgalar halinde geri dönmesi riskini taşır.
İkinci senaryo, iletişim kısıtlarının gevşemesiyle eylemlerin yeniden daha koordineli hale gelmesi. İnternet erişimi, hem örgütlenmeyi hem de uluslararası görünürlüğü doğrudan etkiliyor.
Üçüncü senaryo, yönetimin sınırlı ekonomik adımlar atıp dili yumuşatarak tansiyonu düşürmeye çalışması. Fakat son iki haftada can kaybı iddiaları ve sertleşen söylem nedeniyle karşılıklı güven zemini zayıf.