İran’da barış anlaşmasına içeriden sabotaj iddiası

VGN

İran’da sertlik yanlısı grubun, Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan’dan habersiz üç ticari gemiyi hedef alarak ABD ile barış anlaşmasını sabote ettiği öne sürüldü. Hamaney’in yönetimdeki rolü de tartışılıyor.

İran’da Hürmüz Boğazı’ndaki üç ticari gemiye düzenlenen saldırının, ABD ile varılan barış anlaşmasını bozmak isteyen sertlik yanlısı bir grup tarafından Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’dan habersiz gerçekleştirildiği iddia edildi. Saldırının ardından yönetim içinde sert tartışmalar yaşandığı, bazı üst düzey komutanların da operasyonu önceden bilmediklerini söylediği öne sürüldü.

İddiaların merkezinde, temmuz ayında biri Katar’a ait tanker olmak üzere üç ticari geminin hedef alınması bulunuyor. O sırada Irak’ta bulunan Pezeşkiyan’ın saldırıyı öğrenince Devrim Muhafızları Genel Komutanı Ahmed Vahidi’yi arayarak açıklama istediği belirtiliyor. Vahidi’nin ise saldırıya onay vermediğini ve İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi’nin de operasyondan habersiz olduğunu söylediği aktarılıyor.

Pezeşkiyan’ın Tahran’a dönmesinin ardından ABD’nin hava saldırılarıyla karşılık vermesi, anlaşmanın uygulanması için yürütülen çabaları yeni bir çatışmanın gölgesinde bıraktı.

Saldırı kararında Hüseyin Taib iddiası

Saldırının nasıl kararlaştırıldığına ilişkin incelemelerin, Devrim Muhafızları’nın eski istihbarat başkanı Hüseyin Taib’i işaret ettiği öne sürüldü. İddiaya göre Taib, ABD ile uzlaşmaya karşı çıkan grubun etkili isimlerinden biriydi ve anlaşmanın İran açısından yanlış olduğunu savunuyordu.

Pezeşkiyan’a verilen açıklamada ise sahadaki komutanların, Hürmüz Boğazı’nda İran’ın kontrolünü ihlal ettiğini düşündükleri gemilere merkezden onay almadan müdahale edebildiği belirtildi. Cumhurbaşkanına daha sonra saldırının dini lider Mücteba Hamaney tarafından onaylandığı söylendiğinde, Pezeşkiyan’ın kanıt istediği iddia edildi.

Tahran yönetimi, anlaşmanın bozulmasından Washington’ı sorumlu tuttu. İran’ın dondurulmuş varlıkları, İsrail’in Lübnan’daki saldırıları ve Hürmüz’den gemi geçişleri konusunda ABD’nin yükümlülüklerini yerine getirmediğini savundu. Ancak yönetim içinde bu açıklamayı yeterli bulmayan isimler olduğu da öne sürüldü.

Hamaney’le temasın koşulları belirsiz

İran’da devlet kurumları arasındaki anlaşmazlıklarda son söz dini lidere ait. Mücteba Hamaney’in kamuoyu önüne çıkmaması ve kendisiyle temasın nasıl kurulduğuna ilişkin belirsizlik, kararların kim tarafından alındığı sorusunu büyütüyor.

Pezeşkiyan, Hamaney’le görüştüğünü açıkladı. Ancak mayıs ayındaki temasın, güvenli bir görüntülü bağlantıda Hamaney’in temsilcisi olduğunu söyleyen bir kişi üzerinden gerçekleştiği iddia edildi. Bu anlatıma göre cumhurbaşkanı, mesajlarının doğrudan dini lidere ulaşıp ulaşmadığından emin olamadı.

Pezeşkiyan daha sonra yedi saat süren başka bir görüşme yaptığını ve ekonomik sorunlardan savaş koşullarına kadar birçok konuyu ele aldığını söyledi. Görüşmenin nasıl yapıldığına ilişkin ayrıntı vermedi. Hamaney adına yayımlanan bazı mesajların gerçekten onun görüşlerini yansıtıp yansıtmadığı da yönetim içindeki tartışmalar arasında yer alıyor.

Yönetimde iki farklı yol tartışılıyor

İran yönetimindeki görüş ayrılığı, ABD ile çatışmanın nasıl sona erdirileceği üzerinde yoğunlaşıyor. Bir kesim yeniden müzakere yapılmasını isterken, diğer kesimin askeri saldırıları artırarak Washington üzerindeki baskıyı yükseltmeyi savunduğu belirtiliyor.

Sertlik yanlısı komutanların, İran’ın yanı sıra Yemen’deki Husiler ve Irak’taki silahlı grupların da katılacağı daha geniş saldırı seçenekleri hazırladığı öne sürüldü. Pezeşkiyan ile Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf’ın ise bu yaklaşımın daha ağır ABD saldırılarına ve ekonomik kayıplara yol açabileceği uyarısında bulunduğu aktarıldı.

Tartışmaların arka planında limanlara yönelik deniz ablukası, petrol satışlarındaki daralma, değer kaybeden para birimi ve artan geçim sıkıntısı bulunuyor. Yönetimdeki iki yaklaşım da ekonomik baskıyı azaltmayı hedefliyor; ancak bunun görüşmelerle mi, çatışmayı büyüterek mi sağlanacağı konusunda uzlaşma sağlanamadığı belirtiliyor.