İstanbul 20.2°C
Şanlıurfa 15.7°C
Mersin 21°C
Samsun 19.8°C
Berlin 29°C
İklim krizi Dünya’nın günlerini uzatıyor
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
İklim değişikliğinin etkileri sıcaklık artışı, buz erimesi ve deniz seviyesi yükselişiyle sınırlı kalmıyor. Yeni bir araştırma, bu sürecin Dünya’nın dönüş hızını da etkilediğini ve gün uzunluğunu milisaniyeler düzeyinde artırdığını ortaya koydu. Araştırmaya göre günlerin uzama hızı, son 3,6 milyon yıllık geçmişle karşılaştırıldığında olağan dışı bir düzeye ulaştı.
Bilim insanlarına göre gezegenin dönüşü sabit bir hızda ilerlemiyor. Ay’ın çekim etkisi, Dünya’nın iç yapısındaki hareketler, atmosfer ve yüzey süreçleri bu hızda küçük değişimlere yol açabiliyor. Ancak artık modern iklim değişikliği de bu tabloya doğrudan etki eden başlıklardan biri olarak öne çıkıyor.
Kutup buz örtülerinin ve dağ buzullarının erimesiyle ortaya çıkan su, okyanuslara karışarak deniz seviyesini yükseltiyor. Bu durum, kütlenin gezegen üzerinde yeniden dağılmasına neden oluyor. Araştırmacılar bu etkiyi, kollarını açtığında dönüşü yavaşlayan artistik patinajcı benzetmesiyle açıklıyor. Kütle kutuplardan daha dış bölgelere kaydıkça Dünya’nın dönüşü de yavaşlıyor.
Araştırmada, 2000 ile 2020 arasındaki dönemde gün uzunluğundaki artış hızının yüzyıl başına 1,33 milisaniye düzeyine çıktığı belirtildi. Önceki çalışmalarda 20. yüzyıl boyunca iklim kaynaklı etkinin yüzyıl başına yaklaşık 0,3 ile 1,0 milisaniye aralığında kaldığı aktarılmıştı. Bu karşılaştırma, son çeyrek yüzyıldaki ivmelenmenin belirgin olduğunu gösteriyor.
Araştırmacılar, bu tür bir hızlanmanın geçmişte yaşanıp yaşanmadığını anlamak için 3,6 milyon yıl geriye giden iklim kayıtlarını inceledi. Bunun için deniz tabanında yaşayan tek hücreli canlılar olan bentik foraminifer kalıntılarından yararlanıldı. Bu canlıların kabuklarında korunan kimyasal izler, eski deniz seviyesi değişimlerinin yeniden hesaplanmasına imkan verdi.
Ekip, elde edilen verileri yorumlamak için fizik kurallarını içeren olasılıksal bir derin öğrenme modeli de kullandı. Çalışmaya göre Kuaterner boyunca buz tabakalarının büyüyüp küçülmesi gün uzunluğunda değişimlere yol açtı, ancak bugünkü artış hızı yine de dikkat çekici biçimde öne çıkıyor. Araştırmacılar, yaklaşık 2 milyon yıl önce benzer bir döneme yaklaşılmış olabileceğini, ancak 2000-2020 dönemindeki kadar hızlı bir artışın görülmediğini belirtiyor.
Çalışmanın dikkat çeken sonuçlarından biri de yüzyılın sonuna ilişkin öngörü oldu. Araştırmacılara göre mevcut eğilim sürerse, iklim değişikliğinin Dünya’nın gün uzunluğu üzerindeki etkisi bu yüzyılın sonlarına doğru Ay’ın uzun dönemli etkisini aşabilir. Uzun süre boyunca gezegenin dönüşünü yavaşlatan ana unsur Ay kaynaklı gelgit sürtünmesiydi. Ancak insan etkisiyle hızlanan buz erimesi bu dengeyi değiştiriyor.
Gün uzunluğundaki değişim günlük yaşamda hissedilecek düzeyde değil. Buna karşın uzay navigasyonu, uydu takibi, GPS tabanlı sistemler ve astronomik ölçümler gibi çok hassas zamanlama gerektiren alanlarda, Dünya’nın dönüş hızındaki küçük farkların hesaba katılması gerekiyor. Araştırma, iklim sistemindeki değişimin yalnızca çevresel değil, jeofizik sonuçlar da doğurduğunu bir kez daha ortaya koyuyor.