Husilerin silah edarikinde Çinli şirketlerin payı arttı

VGN

Yemen’deki Husilere yönelik sevkiyatlarda ele geçirilen malzemelerin başlıca kaynağının Çinli şirketler olduğu öne sürüldü. İddialar, grubun füze ve insansız hava aracı üretimindeki bağlantılarına işaret ediyor.

Yemen’deki Husilerin saldırılarında kullandığı silahların üretimi için ihtiyaç duyduğu malzemelerde Çin merkezli şirketlerin ağırlığının arttığı öne sürüldü. İddiaya göre bu şirketler, Husilere gönderilirken ele geçirilen ürünlerin en büyük kaynağı haline geldi. Tedarik bağlantıları, Kızıldeniz’deki saldırıların uluslararası deniz taşımacılığı ve enerji sevkiyatları üzerindeki etkileri nedeniyle önem taşıyor.

Ele geçirilen sevkiyatlar üzerinden tedarik iddiası

Birleşmiş Milletler raporları ve silah uzmanlarının topladığı verilere dayandırılan iddiada, uzun süredir İran tarafından desteklenen Husilerin Çin merkezli ticari tedarikçilerden giderek daha fazla yararlandığı belirtiliyor.

Bununla birlikte, ele geçirilen malzemelerdeki dağılım bütün sevkiyatların toplamını göstermiyor. “En büyük kaynak” değerlendirmesi, yakalanan ürünlerle sınırlı bir iddia olarak ele alınmalı.

Füze ve insansız hava aracı parçaları

Çin merkezli şirketlerin Husilerin tedarik ağıyla bağlantıları önceki ABD yaptırım kararlarında da yer aldı. 2 Ekim 2024 tarihli kararda, bazı şirketler füze ve insansız hava aracı üretiminde kullanılabilen bileşenleri sağlamakla suçlandı.

Bu kapsamda Shenzhen Rion Technology şirketinin füze güdüm sistemlerinin üretiminde kullanılabilecek yüzlerce gelişmiş bileşen gönderdiği ileri sürüldü. Shenzhen Boyu şirketinin ise silah üretimine yönelik parçaların ticari sevkiyatlarla taşınmasına yardımcı olduğu belirtildi.

Ticari ürünlerle askeri üretim arasındaki bağlantı

11 Eylül 2025 tarihli yaptırım açıklamasında da Çin merkezli tedarik ve lojistik şirketlerine yönelik suçlamalar sıralandı. Yiwu Wan Shun şirketinin en az 2021’den itibaren insansız hava aracı parçaları ve hem sivil hem askeri amaçlarla kullanılabilen ürünlerin satın alınmasını ve sevkiyatını koordine ettiği öne sürüldü.

Shenzhen Shengnan şirketi de Yemen’e gönderilen bazı sevkiyatların içeriğini yanlış etiketleyerek gizlemekle suçlandı. Bu açıklamalar yaptırım makamlarının değerlendirmelerini içeriyor; şirketlere yönelik suçlamalar ile kesinleşmiş yargı kararları aynı anlamı taşımıyor.

Enerji taşımacılığına uzanan etkiler

Husilerin ticari gemilere yönelik saldırıları, Kızıldeniz’in güney girişindeki Babülmendep Boğazı’nın güvenliğini uluslararası ticaret açısından önemli bir mesele haline getirdi. Bazı gemilerin Afrika’nın güneyinden dolaşması, yolculuk sürelerini ve taşıma maliyetlerini artırdı.

Sorunun petrol taşımacılığına etkisi geçmiş verilerde de görüldü. Babülmendep’ten geçen ham petrol ve petrol ürünleri miktarı, 2024’ün ilk sekiz ayında bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 50’den fazla azaldı.

Çin merkezli şirketlere yönelik tedarik suçlamaları, Çin devletinin sevkiyatları doğrudan yönettiğini tek başına kanıtlamıyor. Şirketlerin faaliyetleri, ürünlerin nihai kullanım amacı ve devletin rolü ayrı ayrı değerlendirilmesi gereken başlıklar olarak öne çıkıyor.