Fransa'da sokakların dinmeyen öfkesi

VGN

Fransa’da öğretmen eksikliği ve bakımsız okullara karşı başlayan öğrenci gösterileri ülkeye yayıldı. Öğretmenler ve veliler de yürüyüşlere katılırken hükümetin açıkladığı önlemler protestoları sona erdirmeye yetmedi.

Fransa’da eğitim koşullarına karşı başlayan öğrenci gösterileri, öğretmenlerin, velilerin ve sendikaların katılımıyla ülke çapında bir protesto hareketine dönüştü. 6 Ekim’de yüz binlerce kişi sokaklara çıkarken, hareket boyunca polis tarafından yakalananların sayısı 6 bin 500’ü aştı. Öğrencilerin ağır yaralandığı polis müdahaleleri de eğitim taleplerinin yanına yeni bir tepki ekledi.

Hükümet öğretmen eksikliği, okul binaları ve ders programları konusunda çalışma başlattığını açıklıyor. Ancak öğrenciler ve eğitim sendikaları, görüşme ve inceleme açıklamalarının ötesinde kadro, bütçe ve uygulama güvencesi istiyor.

İlk kıvılcım Créteil’de çıktı

Protestoların başlangıcı, Paris’in güneydoğusundaki Créteil’de öğrencilerin öğretmenlerine destek verdiği 17 Eylül 2026’ya uzanıyor. Daha fazla kaynak ve personel talebiyle başlayan yerel eylem, sosyal medyada yayılan görüntülerle başka okullara taşındı.

Öğrenciler, farklı okullarda aynı sorunların yaşandığını anlatmaya başladı. Öğretmen açığı, boş geçen dersler, kalabalık sınıflar ve yetersiz fiziki koşullar ortak taleplerin temelini oluşturdu. Eylülün son haftasında okul girişlerini kapatma ve ders boykotu eylemleri yaygınlaştı.

29 Eylül’de öğrenci protestoları, kamu çalışanlarının bütçe kesintilerine karşı düzenlediği grevlerle birleşti. Eğitim Bakanlığının o günkü verilerine göre 330’dan fazla lise eylemlerden etkilendi. Öğretmenler, sağlık çalışanları ve itfaiyeciler de kamu hizmetlerine ayrılan kaynaklar ve ücret politikaları nedeniyle yürüyüşlere katıldı.

Öğrenciler ne istiyor?

Öğrencilerin öncelikli talepleri daha fazla öğretmen atanması, gelmeyen öğretmenlerin yerine zamanında görevlendirme yapılması ve sınıflardaki öğrenci sayısının azaltılması. Boş geçen dersler nedeniyle eğitimlerinin aksadığını, buna rağmen sınavlara hazırlanmalarının beklendiğini belirtiyorlar.

Okul binalarının onarılması ve temel ihtiyaçların karşılanması da talepler arasında. Öğrencilerin anlattığı sorunlar, masa ve sandalye eksikliğinden tuvaletlerde kapı, kâğıt ve sabun bulunmamasına kadar uzanıyor.

Ders yükünün hafifletilmesi, günlük programların yeniden düzenlenmesi, okul sağlık personelinin artırılması ve sıcak havalarda kullanılabilir sınıflar oluşturulması isteniyor.

Üniversiteye başvurularda kullanılan Parcoursup sistemi de protestoların önemli başlıklarından biri. Bazı öğrenci ve öğretmen örgütleri sistemin kaldırılmasını isterken, bazı temsilciler kapsamlı değişiklik talep ediyor. Hükümet ise sistemi korumaktan yana.

Öğretmenler neden yürüyor?

Öğretmenler, öğrencilerin taleplerinin kendi çalışma koşullarıyla doğrudan bağlantılı olduğunu belirtiyor. Personel eksikliği ve kalabalık sınıflar hem eğitimin niteliğini hem öğretmenlerin iş yükünü etkiliyor.

Eğitim sendikaları gerekli öğretmen ve destek personeli kadrolarının açılmasını, okul hemşiresi ve doktoru sayısının artırılmasını istiyor. Kamu çalışanlarının temel ücretlerini 2027’de dondurma önerisi de tepki çekiyor. Sendikalar, art arda gelen ücret dondurmalarının satın alma gücünü aşındırdığını savunuyor.

Öğretmenlerin bir bölümünü sokaklara çıkaran diğer neden ise öğrencilerin güvenliği. Eğitim çalışanları, okul önlerinde öğrencilerle konuşmak, taleplerini dile getirmelerine destek olmak ve gerilimi azaltmak için de bulunuyor. Bazı sendikalar, üyelerini öğrencileri polis müdahalelerinden korumak amacıyla yanlarında durmaya çağırdı.

Eylül sonunda çatışmalar arttı

Okul ablukalarının yayılmasıyla bazı bölgelerde göstericilerle polis arasında çatışmalar çıktı. 30 Eylül’de 600’den fazla kişi yakalandı. Bazı gösterilerde yangınlar çıkarıldı, kamu malına zarar verildi ve güvenlik güçlerine saldırılar yaşandı.

Hükümet, hareketin bazı yerlerde dışarıdan katılan kişiler tarafından şiddete sürüklendiğini savunuyor. Öğrenci örgütleri, sendikalar ve insan hakları kuruluşları ise polis müdahalelerinin özellikle çocuklar açısından ağır sonuçlar doğurduğunu belirtiyor.

6 Ekim’de yüz binlerce kişi sokaktaydı

6 Ekim’de Paris, Marseille, Lyon, Strasbourg ve başka kentlerde öğrencilerin yanına öğretmenler, veliler ve sendikalar da katıldı.

İçişleri Bakanlığı ülke genelindeki katılımı önce 256 bin olarak açıkladı, ardından 266 bine yükseltti. Organizatörler ise 450 bin kişinin yürüdüğünü bildirdi.

Paris yürüyüşü büyük ölçüde barışçıl geçti. Ancak bitiş noktasına yakın bölgelerde çatışmalar yaşandı. Bazı göstericiler polise taş atarken polis göz yaşartıcı gaz kullandı. Gün boyunca ülke genelinde 488 kişi yakalandı, 43 polis ve jandarma yaralandı.

Toplam sayı 6 bin 500’ü aştı

6 Ekim gecesine kadar yayımlanan son bilançolarda, hareket boyunca polis tarafından yakalananların toplamı 6 bin 500’ün üzerinde veriliyor. Yakalananların çoğunluğunu reşit olmayanlar oluşturuyor.

Ancak polis tarafından yakalama ile soruşturma kapsamında resmî gözaltında tutma aynı işlem değil. İçişleri Bakanlığının 6 Ekim gündüz aktarılan ayrıntılı bilançosunda, 28 Eylül’den itibaren 6 bin 59 yakalama işlemi ve 5 binden fazla resmî gözaltı bildirildi.

Bu sayılar tutuklanan kişi sayısını göstermiyor. Ayrıca aynı kişinin farklı günlerde yeniden yakalanmış olup olmadığı açıklanmadığı için toplamı birbirinden farklı kişilerin kesin sayısı olarak değerlendirmek mümkün değil.

İlk eylem 17 Eylül’de başlamış olsa da ayrıntılı resmî bilanço 28 Eylül’den itibaren tutuluyor. Bu nedenle 17–27 Eylül dönemini ayrıca kapsayan kesin bir toplam bulunmuyor.

Ağır yaralanmalar öfkeyi büyüttü

Tours’da 16 yaşındaki bir öğrencinin bir gözünün görmesini kaybetmesi ve 5 Ekim’de Lens’te 15 yaşındaki bir çocuğun polis bombasıyla bağlantılı olayda elini kaybetmesi büyük tepki yarattı. Olayların koşullarını belirlemek üzere soruşturmalar başlatıldı.

Hükümetin 6 Ekim’de aktardığı bilançoda 215 öğrenci, 85 eğitim çalışanı ve 715 polis veya jandarmanın yaralandığı belirtildi. Bu rakamlar gün içinde açıklanan toplamlar; bütün yaralanmalar aynı nedenle gerçekleşmiş değil.

İçişleri Bakanı Laurent Nuñez, polis müdahalelerinin büyük ölçüde orantılı olduğunu savundu. Polis davranışlarına ilişkin 10 iç soruşturma açıldığı bildirildi. İnsan hakları kuruluşları ise öğrencilere yönelik orantısız güç kullanımına son verilmesini istiyor.

Hükümetin çözüm planında ne var?

Başbakan Sébastien Lecornu, öğrencilerin kaygılarının gerçek olduğunu kabul ederek beş alanda çalışma başlatıldığını açıkladı.

Bu çalışmalar öğretmenlerin yerine görevlendirme yapılması, okul binalarının iyileştirilmesi, eğitim ve meslek yönlendirmesi, günlük ders saatlerinin düzenlenmesi ve öğrencilerin okul kararlarına katılımını kapsıyor.

Bakanlardan ilk önerilerini ekim sonuna kadar hazırlamaları istendi. Öğrencilerin sorunlarını ve beklentilerini 23 Ekim’e kadar iletebilecekleri bir platform açıldı. Okullarda taleplerin konuşulacağı toplantılar da planlandı.

Talepler neden hemen kabul edilmiyor?

Hükümet bütün talepleri reddetmiyor, ancak öğrencilerin istediği değişikliklerin tamamını da kabul etmiş değil. Parcoursup konusunda açık bir ayrılık var. Hükümet sözcüsü Maud Bregeon, sistemin işlediğini savunarak kaldırılmasına karşı çıktı.

Bütçe politikası da anlaşmazlığın merkezinde. Hükümet büyüyen kamu açığını azaltmaya çalışırken öğretmen alımı, destek personeli ve okul onarımları ek kaynak gerektiriyor. Eğitim sendikaları ise tasarruf planının kamu hizmetlerindeki sorunları daha da ağırlaştıracağını savunuyor.

Hükümet ayrıca okul ablukalarını ve şiddet olaylarını kamu düzeni açısından ele alıyor. Lecornu, eğitim çalışanlarını ve güvenlik güçlerini koruma sorumluluğunu vurguluyor. Boyun Eğmeyen Fransa partisini hareketi siyasi amaçlarla körüklemekle suçlarken muhalefet, hükümeti eğitim sorunlarına yeterli kaynak ayırmamak ve polis müdahalesine ağırlık vermekle eleştiriyor.

Görüşme açıklamaları protestoları durdurmadı

Öğrenciler ve öğretmenler, sorunların kabul edilmesini yeterli bulmuyor. Hangi okula kaç öğretmen atanacağı, binaların ne zaman onarılacağı ve bu işler için ne kadar kaynak ayrılacağı konusunda somut güvence bekliyorlar.

Hükümetin çalışma takvimiyle göstericilerin hızlı çözüm beklentisi arasındaki anlaşmazlık sürüyor. Ağır yaralanmalar ve binlerce yakalama işlemi de güvenlik güçlerinin tutumunu protestoların ayrı bir konusu hâline getirdi.

Bazı öğrenci grupları 8 Ekim Perşembe günü için yeni eylem çağrısı yaptı. Créteil’de bir okulun personel ve kaynak talebiyle başlayan hareket, eğitim koşulları, kamu bütçesi ve polis müdahalelerinin birlikte tartışıldığı ülke çapında bir krize dönüştü.