Emily Wilson Odysseia’yı baştan yeniden çeviriyor

VGN

Emily Wilson, büyük başarı kazanan 2017 tarihli Odysseia çevirisini güncellemek yerine Homeros’un destanını farklı ritim, sözcükler ve kapsamlı notlarla baştan çevirecek.

Homeros’un yaklaşık üç bin yıllık destanı Odysseia’yı modern İngilizceyle geniş bir okur kitlesine ulaştıran klasik filolog Emily Wilson, eseri baştan çevirmeye başladığını açıkladı. Wilson, yeni çalışmanın 2017’de yayımlanan çevirinin düzeltilmiş baskısı olmayacağını, antik Yunanca metinden sıfırdan hazırlanacağını belirtti.

Yeni çeviri projesi, Wilson’ın Christopher Nolan’ın büyük bütçeli Odysseia uyarlamasını sert biçimde eleştirmesinin ardından duyuruldu. Ancak Wilson, yeniden çeviri kararını filmle ilgili tartışmalar başlamadan önce aldığını söyledi.

İlk çeviri büyük başarı kazanmıştı

Emily Wilson’ın 2017’de yayımlanan çalışması, Homeros Yunancasından İngilizceye bir kadın tarafından hazırlanmış ilk tam Odysseia çevirisi olarak edebiyat dünyasında geniş yankı uyandırdı. Modern, anlaşılır ve ritmik diliyle öne çıkan kitap, çok satanlar listesine girdi ve üniversitelerde yaygın biçimde kullanılmaya başlandı.

Wilson, ilk çalışmasında antik destanın dize sayısını korumaya ve şiiri İngilizcede belirli bir ölçüyle aktarmaya çalışmıştı. Aradan geçen sürede çeviri anlayışının değiştiğini belirten akademisyen, bugün bazı sözcükleri ve anlatım tercihlerini farklı değerlendirdiğini ifade etti.

Wilson’ın yeniden ele almak istediği konulardan biri, ilk çeviride “köle” sözcüğünü gereğinden fazla kullanmış olması. Antik metindeki toplumsal statüleri daha ayrıntılı yansıtmayı amaçlayan çevirmen, yeni baskıda hizmetkârlar, köleleştirilmiş kişiler ve farklı bağımlılık biçimleri arasındaki ayrımları daha dikkatli kurmayı planlıyor.

Ritmi ve anlatım hızı değişecek

Yeni çalışmada yalnızca sözcükler değişmeyecek. Wilson, şiirin temposunu ve dize yapısını da yeniden değerlendirecek. İlk çeviride mümkün olduğunca kısa ve doğrudan bir anlatım kullanan filolog, yeni metinde bazı bölümlere daha geniş hareket alanı tanıyacak.

Açıklayıcı sonnotların da önceki baskıya göre yaklaşık dört kat artırılması planlanıyor. Böylece okura karakterlerin geçmişi, antik Yunan toplumunun yapısı, şiirdeki sözcük oyunları ve farklı yorum seçenekleri hakkında daha kapsamlı bilgi verilecek.

Wilson, bir çevirmenin aynı metne yıllar sonra döndüğünde farklı sonuçlara ulaşmasının doğal olduğunu düşünüyor. Ona göre çeviri, tamamlandıktan sonra değişmeden kalan kesin bir metin değil, çevirmenin bilgi birikimi ve bakış açısıyla birlikte gelişen bir yorum niteliği taşıyor.

Nolan’ın filmine ağır eleştiri

Wilson’ın adı son dönemde Christopher Nolan’ın Odysseia filmiyle ilgili tartışmalarla yeniden öne çıktı. Nolan, filmin hazırlık sürecinde Wilson’ın 2017 tarihli çevirisinden etkilendiğini açıklamıştı. Özellikle destanın başlangıcındaki “karmaşık bir adam” ifadesinin Odysseus karakterine yaklaşımında etkili olduğu belirtilmişti.

Wilson ise film gösterime girdikten sonra senaryoyu, karakterlerin gelişimini ve destanın temel ahlaki çatışmalarını yansıtma biçimini eleştirdi. Filmin görsel büyüklüğüne karşın psikolojik, duygusal, siyasi ve etik derinlikten yoksun kaldığını savundu.

Akademisyen ayrıca Nolan’ın Odysseus’u daha geleneksel bir sinema kahramanına dönüştürdüğünü, antik metindeki kusurlu ve ahlaki açıdan karmaşık karakter yapısını yeterince korumadığını öne sürdü.

Film kitap satışlarını artırdı

Wilson’ın sert eleştirilerine rağmen film, Homeros’un destanına yönelik ilgiyi önemli ölçüde artırdı. Odysseia’nın farklı İngilizce çevirilerinin satışları yükselirken Wilson’ın kitabı da yeniden çok satanlar arasına girdi.

Bu ilgi, yaklaşık üç bin yıllık destanın günümüz okurları tarafından yeniden keşfedilmesini sağladı. Wilson’ın yeni çevirisinin de Odysseia’nın savaş, eve dönüş, kimlik, sadakat, kölelik ve iktidar gibi konularının çağdaş dünyada nasıl yorumlanabileceğine ilişkin yeni bir tartışma başlatması bekleniyor.

Yeni çevirinin ne zaman tamamlanacağı ve yayımlanacağı henüz açıklanmadı. Wilson, çalışmayı hızla bitirmek yerine her dizeyi yeniden değerlendirerek uzun soluklu bir çeviri süreci yürütmeyi planlıyor.