Demirtaş’ın tahliyesinde siyaset yasağı düğümü

VGN

Demirtaş’ın olası tahliyesini siyaset yasağına bağlayan düzenlemenin, iktidar ile DEM Parti arasındaki çerçeve yasa görüşmelerini tıkadığı öne sürüldü.

TBMM’ye sunulması beklenen çözüm sürecine ilişkin çerçeve yasa teklifinin, Selahattin Demirtaş’ın olası tahliyesi ve siyasi geleceği üzerinden çıkan anlaşmazlık nedeniyle geciktiği öne sürüldü. Ankara kulislerine yansıyan bilgilere göre iktidar kanadı, tahliye edilebilecek siyasetçilerin aktif siyasete dönmesini engelleyecek bir düzenleme üzerinde dururken DEM Parti böyle bir sınırlamaya karşı çıkıyor.

Henüz kamuoyuna açıklanmış resmî bir teklif metni bulunmuyor. Bu nedenle Demirtaş’ın tahliyesinin siyaset yasağına bağlanacağı yönündeki bilgiler kesinleşmiş bir düzenleme değil, siyasi görüşmelere ilişkin kulis iddiası niteliği taşıyor.

Demirtaş neden sürecin merkezine yerleşti

Eski HDP Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş, 4 Kasım 2016’dan bu yana cezaevinde bulunuyor. Demirtaş’ın tutukluluğu, hem Türkiye’deki yüksek yargı kararlarının hem de Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi sürecinin en tartışmalı dosyalarından biri haline geldi.

AİHM Büyük Dairesi, 22 Aralık 2020 tarihli kararında Demirtaş’ın tutukluluğunun hak ihlallerine yol açtığına hükmetti. Mahkeme, tutuklamanın siyasi çoğulculuğu sınırlandıran bir amaç taşıdığı değerlendirmesinde bulunarak Türkiye’den Demirtaş’ın derhal serbest bırakılması için gerekli önlemleri almasını istedi.

AİHM, 8 Temmuz 2025 tarihli bir başka kararında da Demirtaş’ın 20 Eylül 2019’dan sonraki tutukluluk dönemini inceledi. Mahkeme, tutuklama için yeterli şüphe ortaya konulamadığı, tutukluluğun yeterli gerekçeye dayanmadığı ve özgürlükten yoksun bırakmanın siyasi tartışma alanını daraltan başka bir amaç taşıdığı sonucuna vardı.

Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi de AİHM kararlarının uygulanmasını denetlediği toplantılarda Türkiye’ye Demirtaş’ın serbest bırakılması yönündeki çağrılarını sürdürdü.

AYM hangi kararı verdi

Anayasa Mahkemesi, 9 Haziran 2020’de Demirtaş’ın ilk tutukluluk dosyasına ilişkin başvurusunu karara bağladı. Yüksek Mahkeme, tutukluluğun makul süreyi aştığına ve kişi özgürlüğü ile güvenliği hakkının ihlal edildiğine hükmetti.

Ancak Demirtaş hakkında daha sonra Kobani olaylarıyla bağlantılı ayrı bir tutuklama kararı verilmiş olması nedeniyle AYM’nin ihlal kararı tahliyeyle sonuçlanmadı. Bu durum, Demirtaş dosyasındaki farklı soruşturma, tutuklama ve mahkûmiyet kararlarının birbirinden ayrılarak değerlendirilmesini gerekli kılıyor.

Ankara 22. Ağır Ceza Mahkemesi, 16 Mayıs 2024’te Kobani davasında Demirtaş’a çeşitli suçlardan toplam 42 yıl hapis cezası verdi. Karar kesinleşmediği için dosyanın kanun yolu incelemesi devam ediyor. Demirtaş’ın tahliyesi konusunda iç hukukta verilecek karar, Kobani davasındaki mevcut tutukluluk durumu ve dosyanın üst mahkemedeki incelemesi bakımından belirleyici olacak.

Siyaset yasağı iddiası nasıl ortaya çıktı

Gelecek Partisi Genel Başkan Vekili Ayhan Sefer Üstün, katıldığı televizyon programında, uzun süredir cezaevinde bulunan bazı isimlerin AİHM ve AYM kararları doğrultusunda serbest bırakılmasının gündemde olduğunu söyledi.

Üstün’ün aktardığı kulis bilgilerine göre iktidar kanadı, Demirtaş gibi tahliye edilmesi gündeme gelebilecek isimlerin yeniden aktif siyasete dönmesini engelleyecek bir formül üzerinde duruyor. Bu formülün milletvekili adaylığını, parti yönetiminde görev almayı veya başka siyasi faaliyetleri kapsayıp kapsamayacağı ise bilinmiyor.

DEM Parti’nin tahliye ile siyasi hakların sınırlandırılması arasında bağlantı kurulmasına kesin biçimde karşı çıktığı belirtiliyor. Parti yönetimi, mahkeme kararlarının uygulanmasının siyasi pazarlık konusu yapılamayacağını ve serbest bırakılacak kişilere özel kısıtlamalar getirilemeyeceğini savunuyor.

DEM Parti kapsamlı düzenleme istiyor

DEM Parti yöneticileri, çerçeve yasanın kişiler ve gruplar arasında kategorik ayrımlar yapmaması gerektiğini açıklamıştı. Partiye göre düzenleme yalnızca silah bırakma ve Türkiye’ye dönüş sürecini değil, demokratik siyasete katılımı da hukuki güvenceye bağlamalı.

Bu yaklaşım, siyaset yasağı iddiasıyla doğrudan çelişiyor. DEM Parti, çözüm sürecinin demokratik siyasetin alanını genişletmesi gerektiğini savunurken tahliye edilecek siyasetçilerin siyasi faaliyetlerinin engellenmesinin sürecin temel amacıyla bağdaşmayacağı görüşünü dile getiriyor.

Parti ayrıca hazırlanan metnin kendileriyle yazılı olarak paylaşılmadığını, bazı düzenlemeler hakkında yalnızca sözlü bilgi verildiğini belirtiyor. İmralı’daki görüşmelerde üzerinde uzlaşıldığı öne sürülen bazı kavramların daha sonra değiştirildiği iddiası da taraflar arasındaki güvensizliği artırıyor.

Siyaset yasağı nasıl uygulanabilir

Bir kişinin siyasi haklarının sınırlandırılması, yalnızca siyasi partiler arasında varılacak bir anlaşmayla uygulanabilecek bir işlem değil. Böyle bir kısıtlamanın açık bir kanuni dayanağa sahip olması, Anayasa’daki seçme, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma haklarına uygun düzenlenmesi gerekiyor.

Kesinleşmiş mahkûmiyetlere bağlı bazı hak yoksunlukları Türk Ceza Kanunu kapsamında uygulanabiliyor. Ancak özel bir yasayla belirli kişilere veya gruplara siyasi faaliyet yasağı getirilmesi, eşitlik ve ölçülülük ilkeleri bakımından yeni bir anayasal tartışma doğurabilir.

Kısıtlamanın kapsamı, süresi ve hangi kararla uygulanacağı da ayrı hukuki sorunlar oluşturuyor. Kamuoyuna açıklanmış bir metin bulunmadığı için konuşulan düzenlemenin ceza hukukundaki mevcut hak yoksunluklarından mı oluşacağı, yoksa yeni bir siyasi sınırlama mı getireceği bilinmiyor.

Çerçeve yasa neyi düzenleyecek

TBMM’de hazırlıkları sürdürülen düzenlemenin münhasır ve geçici bir yasa olması planlanıyor. Yasanın ilk aşamada silah bırakan, örgütsel faaliyetlerini sona erdiren ve Türkiye’ye dönmek isteyen örgüt mensuplarının hukuki durumunu düzenlemesi bekleniyor.

Düzenlemenin genel af niteliğinde olmayacağı, belirli bir süre uygulanacağı ve sürenin altı ay ile bir yıl arasında belirlenebileceği ifade ediliyor. Uygulamayı izlemek amacıyla TBMM’de grubu bulunan partilerin katılacağı bir takip mekanizması kurulması da tartışılan başlıklar arasında.

Ancak Demirtaş’ın tahliyesinin doğrudan bu yasa kapsamında gerçekleştirileceğine ilişkin resmî bir açıklama yapılmadı. Demirtaş dosyasının çerçeve yasaya eklenmesi veya ayrı bir yargı kararıyla çözülmesi seçenekleri kulislerde konuşulsa da teklif metni açıklanmadan kesin bir değerlendirme yapılması mümkün görünmüyor.

Gözler 3 Ağustos’a çevrildi

Taraflar arasındaki anlaşmazlığın giderilmesi halinde çerçeve yasa teklifinin 3 Ağustos Pazartesi günü TBMM Başkanlığı’na sunulabileceği belirtiliyor. Teklifin önce ilgili komisyonda, ardından Genel Kurulda görüşülmesi bekleniyor.

Demirtaş tartışması ise teklifin yalnızca silah bırakma ve Türkiye’ye dönüş hükümlerinden oluşmayacağını gösteriyor. Sürecin en önemli sorusu, uzun süredir cezaevinde bulunan siyasetçiler hakkında verilen mahkeme kararlarının uygulanıp uygulanmayacağı ve tahliye halinde siyasi hakların korunup korunmayacağı olacak.

Resmî metinde Demirtaş veya diğer siyasetçiler için özel bir kısıtlama bulunması halinde teklifin komisyondaki görüşmelerinin sert tartışmalara sahne olması bekleniyor. Siyaset yasağı iddiasının metinden çıkarılması durumunda ise Demirtaş’ın tahliyesi konusunda gözler yeniden iç hukuk mercilerine ve Kobani davasındaki kanun yolu incelemesine çevrilecek.