Çocuk adaletinde kurallar yeniden yazıldı

VGN

TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilen düzenleme, çocuklara yönelik ceza sınırlarını artırıyor; yeni tedbirler getiriyor, ebeveynlerin ve kamu kurumlarının sorumluluklarını yeniden belirliyor ve uygulamayı yeniden şekillendiriyor.

TBMM Genel Kurulu’nda 8 Ağustos 2026 tarihinde kabul edilen Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, çocuk adalet sisteminde cezadan sosyal incelemeye, aile sorumluluğundan silah ve bıçak denetimine kadar çok sayıda yeni hüküm getiriyor.

Kabul edilen metin, haberin hazırlandığı sırada Resmî Gazete’de yayımlanmadığı için henüz yürürlüğe girmedi. Bu nedenle aşağıdaki karşılaştırma, halen yürürlükte bulunan hükümler ile TBMM’de kabul edilen yeni metin arasındaki farkları gösteriyor.

Kavram değişiyor

Eskiden nasıldı?

Çocuk Koruma Kanunu, Ceza Muhakemesi Kanunu ve Sosyal Hizmetler Kanunu’nun ilgili maddelerinde, hakkında soruşturma veya kovuşturma yürütülen çocuk için “suça sürüklenen çocuk” ifadesi kullanılıyordu.

Yeni düzenleme ne getiriyor?

“Suça sürüklenen çocuk” ifadesinin yerine “adli süreçteki çocuk” tanımı kullanılacak. Böylece hakkında kesinleşmiş hüküm bulunmayan çocuğun doğrudan suçla özdeşleştirilmesinin önüne geçilmesi amaçlanıyor.

Kamu davası kurumlara bildirilecek

Eskiden nasıldı?

Korunma ihtiyacı olduğu belirlenen çocukların ilgili sosyal hizmet birimlerine bildirilmesine ilişkin genel hükümler bulunuyordu. Ancak yalnızca kamu davası açılmış olması nedeniyle iki bakanlığın yerel birimlerine otomatik bildirim yapılmasını öngören ayrı bir hüküm yoktu.

Yeni düzenleme ne getiriyor?

Çocuk hakkında kamu davası açıldığında durum, gerekli idari tedbirlerin alınabilmesi için Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığının il veya ilçe müdürlüklerine bildirilecek.

Ceza sınırları yükseliyor

Eskiden nasıldı?

Suçu işlediği sırada 15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını doldurmamış kişiler için ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçlarda 18 yıldan 24 yıla, müebbet gerektiren suçlarda 12 yıldan 15 yıla kadar hapis cezası uygulanıyordu.

Diğer süreli hapis cezalarında üçte bir oranındaki yaş indirimi sonrasında verilecek ceza, her fiil için 12 yılı aşamıyordu.

Yeni düzenleme ne getiriyor?

Ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçlarda ceza 19 yıldan 27 yıla, müebbet gerektiren suçlarda 15 yıldan 18 yıla yükseltilecek. Diğer suçlarda üçte bir indirim korunacak ancak cezanın üst sınırı 12 yıldan 15 yıla çıkarılacak.

Kasten öldürme ve kanunda sayılan ağır neticeli yaralama suçlarında hâkim, olayın özelliklerini değerlendirerek yaş indirimini uygulamayabilecek.

Silahını korumayana hapis cezası

Eskiden nasıldı?

Silahların ruhsatsız taşınması, bulundurulması ve kullanılması cezalandırılıyordu. Ancak silahın özensiz biçimde saklanması sonucunda bir çocuğun eline geçmesini doğrudan ve bağımsız suç olarak düzenleyen özel bir hüküm bulunmuyordu.

Yeni düzenleme ne getiriyor?

Ateşli silahını dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı biçimde saklayarak çocuğun ele geçirmesine neden olan kişi, eylem daha ağır bir suç oluşturmuyorsa 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezasıyla karşılaşacak.

Beş yeni yönlendirme tedbiri

Eskiden nasıldı?

Ceza sorumluluğu bulunmayan çocuklar için danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma gibi koruyucu ve destekleyici tedbirler uygulanabiliyordu. Yeni düzenlemede sayılan yönlendirme tedbirleri ayrı başlıklar halinde bulunmuyordu.

Yeni düzenleme ne getiriyor?

Ceza sorumluluğu bulunmayan adli süreçteki çocuklar için beş yeni yönlendirme tedbiri uygulanabilecek:

Sosyal ve toplumsal hizmetler tedbiri
Dijital risklerden korunma tedbiri
Kitap ve kütüphane tedbiri
Çevreye saygı ve çevre temizliği tedbiri
Tütün, nikotin, alkol, kumar, uyuşturucu ve davranışsal bağımlılıkla mücadele tedbiri

Sosyal hizmet, kütüphane ve çevre tedbirleri kapsamında çocuğun 20 saatten 300 saate kadar belirlenen faaliyetlere katılması kararlaştırılabilecek. Dijital risk tedbiri ise belirli cihazların denetimini ve riskli platformlara erişimin sınırlandırılmasını kapsayabilecek.

Kurumlar arasındaki görev dağılımı netleşiyor

Eskiden nasıldı?

Çocuklar hakkında verilen tedbirlerin uygulanmasında kurumlar arası koordinasyon bulunuyordu. Ancak merkez, il ve ilçe düzeyindeki takip ve sekretarya görevleri kanunda bu açıklıkta ayrı ayrı belirtilmiyordu.

Yeni düzenleme ne getiriyor?

Koordinasyonu merkezde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı yürütecek. İl ve ilçelerde koordinasyon ile takip vali ve kaymakamlar tarafından sağlanacak. Sekretarya görevini aile ve sosyal hizmetler il müdürlükleri üstlenecek.

Tedbirlerin uygulanması sırasında direnç veya güçlükle karşılaşılması halinde kolluk kuvvetlerinden yardım istenebilecek.

Tedbire uymayan aileye tazyik hapsi

Eskiden nasıldı?

Koruyucu ve destekleyici tedbir kararına aykırı davranan anne, baba, vasi veya çocuğun bakımından sorumlu kişiler için bu kapsamda doğrudan uygulanacak özel bir tazyik hapsi hükmü bulunmuyordu.

Yeni düzenleme ne getiriyor?

Tedbir kararının gereklerine aykırı davranan kişiye, ihlalin niteliği ve ağırlığına göre çocuk hâkimi tarafından 3 günden 10 güne kadar tazyik hapsi verilebilecek. Karara karşı itiraz edilebilecek.

Sosyal inceleme zorunlu oluyor

Eskiden nasıldı?

Mahkemeler, çocuk hâkimleri veya Cumhuriyet savcıları çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırabiliyordu. Ancak 15 yaşından küçük bütün çocuklar için inceleme zorunlu değildi.

Yeni düzenleme ne getiriyor?

15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yaptırılması zorunlu olacak. Sosyal inceleme yapılmadan düzenlenen iddianame Cumhuriyet Başsavcılığına iade edilebilecek.

15 yaşını doldurmuş çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılmazsa bunun gerekçesi iddianamede veya mahkeme kararında gösterilecek.

HAGB kararına yönlendirme tedbiri

Eskiden nasıldı?

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararında genel denetimli serbestlik yükümlülükleri uygulanabiliyordu. Mağdurun veya kamunun zararının giderilmesi de kararın temel şartlarından biriydi.

Yeni düzenleme ne getiriyor?

Çocuk hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verildiğinde beş yönlendirme tedbirinden biri veya birkaçı denetimli serbestlik yükümlülüğü olarak uygulanabilecek.

Mağdurun veya kamunun uğradığı zararın az olması halinde hâkim, zararın tamamen giderilmesi şartını aramadan HAGB kararı verebilecek.

Bıçak satışına yeni yasaklar

Eskiden nasıldı?

Belirli silahlar, bıçaklar ve aletler için satış, taşıma ve bulundurma yasakları bulunuyordu. Ancak ilgili kanunların dışında kalan bütün kesici, delici ve bereleyici aletlerin satışını kapsayan ortak bir düzenleme yoktu.

Yeni düzenleme ne getiriyor?

Kanun kapsamı dışında kalan bıçak, kesici, delici ve bereleyici aletlerin ruhsatlı yerler dışında satılması ve sergilenmesi yasaklanacak. Bu ürünler 18 yaşından küçüklere satılamayacak, çocuklar tarafından satın alınamayacak ve taşınamayacak.

Kuralları ihlal edenlere 5 bin lira, ağır durumlarda 10 bin lira idari para cezası verilebilecek. İhlali bildirmeyen işleticiye de 5 bin lira ceza uygulanacak. Bıçak satışına ilişkin hüküm 1 Aralık 2026 tarihinde yürürlüğe girecek.