İstanbul 20.5°C
Ankara 14.5°C
Diyarbakır 13.9°C
Berlin 29°C
Bir kadeh alkol bir sigara etkisi yaratıyor
Yeni haberler yayınlandığında ilk siz haberdar olun.
İlgili metinler: Abonelik Sözleşmesi · KVKK Aydınlatma Metni · Çerez Politikası. Bültenlerin altındaki bağlantıyla abonelikten dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz.
Merak ettiğiniz konuyu yazın, hemen sonuçlara ulaşın.
İsteğe bağlı. Hava durumu seçtiğiniz şehre göre gösterilir.
İsterseniz bültene de abone olun.
Alkol, sosyal yaşamda çoğu zaman sıradan bir tüketim alışkanlığı gibi görülse de bilimsel araştırmalar bu algının sağlık açısından ciddi riskleri gölgelediğini ortaya koyuyor. Son değerlendirmeler, alkolün bağışıklık sisteminden beyin sağlığına, kalp ve karaciğerden kanser riskine kadar vücudun birçok bölümünde olumsuz etkiler yaratabileceğini gösteriyor.
Denver’daki Ulusal Yahudi Sağlığı Merkezi’nde kardiyovasküler önleme ve sağlıklı yaşam direktörü olarak görev yapan Dr. Andrew Freeman, alkolün doğası gereği toksik bir madde olduğunu belirterek, alkolün organizmaları öldürmek ve dezenfekte etmek amacıyla da kullanıldığına dikkat çekti. Freeman’a göre temel soru, alkolün herhangi bir miktarının gerçekten güvenli olup olmadığı.
Son araştırmalar, bu soruya giderek daha net biçimde olumsuz yanıt veriyor. Bilim insanları, alkol tüketiminin doğrudan 62 farklı rahatsızlıkla ilişkili olduğunu belirtiyor. Bu rahatsızlıklar arasında alkol kaynaklı kalp hastalıkları, psikoz, gastrit, ülser, pankreatit, yağlı karaciğer hastalığı, fetal alkol sendromu ve siroz yer alıyor.
Toronto’daki Ruh Sağlığı Politikası Araştırma Enstitüsü’nde kıdemli bilim insanı olarak görev yapan Jürgen Rehm, bazı hastalıkların tamamen alkol kullanımına bağlı olduğunu vurguluyor. Rehm’e göre alkol kullanımı olmasaydı bu hastalıklar da ortaya çıkmayacaktı.
Uzmanlar, alkolün yalnızca doğrudan neden olduğu hastalıklarla sınırlı kalmadığını belirtiyor. Meme kanseri, diğer bazı kanser türleri, kalp hastalığı, felç, diyabet ve demans gibi yaklaşık 30 hastalıkta da alkolün rol oynadığı ifade ediliyor. Bu hastalıklar alkol olmadan da görülebiliyor ancak vakaların belirli bir kısmında alkol önemli bir risk faktörü olarak öne çıkıyor.
Araştırmalara göre alkol tüketiminde en büyük risk, her gün yoğun miktarda içen kişilerde görülüyor. Ağır içicilik tanımı kadınlarda günde 40 gramdan, erkeklerde ise 60 gramdan fazla saf alkol tüketimi üzerinden yapılıyor. Bu miktarlar yaklaşık olarak kadınlarda 1,4 ons, erkeklerde ise 2,1 ons sert içkiye karşılık geliyor.
Alkolün bağışıklık sistemi üzerindeki etkileri de dikkat çekiyor. Araştırmalar, tek bir alkollü içkinin bile vücudun enfeksiyonlarla savaşma kapasitesini yaklaşık 20 dakika içinde azaltabileceğini ortaya koyuyor. Uzun süreli ve yoğun alkol tüketimi ise bağışıklık hücrelerinde daha kalıcı hasarlara yol açabiliyor.
Alkolün soğuk algınlığı, grip ve Covid-19 gibi enfeksiyonlara karşı vücut direncini düşürdüğü uzun süredir biliniyor. Alkol ile zatürre arasındaki ilişki ilk kez 1785 yılında tanımlandı. Bağışıklık sistemi üzerindeki etkileri ise 1990’lı yıllardan itibaren daha geniş biçimde tartışılmaya başlandı.
Bilimsel veriler, alkolün hem doğuştan gelen bağışıklık sistemini hem de sonradan kazanılan bağışıklık yanıtını bozduğunu gösteriyor. Çok az miktarda alkol bile makrofajlar, nötrofiller ve doğal öldürücü hücreler gibi beyaz kan hücrelerinin virüsler, bakteriler ve kanser hücreleriyle savaşma gücünü azaltabiliyor.
Kısa süre içinde dört veya daha fazla içki tüketilmesi olarak tanımlanan aşırı içki tüketimi, bağışıklık sistemini 24 saate kadar baskılayabiliyor. Uzmanlar, bu davranışın yalnızca gençler arasında değil, 30 yaş üzerindeki kadınlar ve 65 yaş üzerindeki yetişkinler arasında da arttığını belirtiyor.
Alkolün bağışıklık sistemi üzerindeki kısa vadeli etkileri birkaç gün ile bir hafta içinde düzelebiliyor. Ancak uzun süreli yoğun tüketim, bağışıklık sisteminin önemli savunma hücreleri olan doğal öldürücü hücreler ile T hücrelerini zayıflatabiliyor veya yok edebiliyor.
Bu tablo, zatürre, HIV ve tüberküloz gibi enfeksiyonlara karşı savunmasızlığı artırabiliyor. Uzmanlara göre bazı bağışıklık hasarları alkol bırakıldıktan sonra kısmen gerileyebilse de tüm etkilerin tamamen ortadan kalkması her zaman mümkün olmayabiliyor.
Alkolün kanserle ilişkisi de sağlık otoritelerinin gündeminde daha fazla yer alıyor. ABD eski Genel Cerrahı Dr. Vivek Murthy, alkolü sigara ve obezitenin ardından ABD’de önlenebilir kanser nedenleri arasında üçüncü sırada gösterdi.
Murthy, 2025 yılının başında yaptığı açıklamada alkollü içeceklerin uyarı etiketlerinin güncellenmesi çağrısında bulundu. Açıklamada, alkolün ABD’de her yıl yaklaşık 100 bin kanser vakası ve 20 bin kanser kaynaklı ölümle ilişkilendirildiği belirtildi. Buna rağmen toplumun büyük bölümünün alkol-kanser bağlantısının yeterince farkında olmadığı ifade edildi.
ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’ne göre tüm alkol türleri kanser riskini artırabiliyor. Alkol, DNA hasarına yol açabiliyor, kronik iltihabı artırabiliyor ve bazı hormon düzeylerini etkileyebiliyor. Kadınlarda alkolle en fazla ilişkilendirilen kanser türü meme kanseri olarak öne çıkarken, erkeklerde kolorektal kanser dikkat çekiyor.
Uzmanlar, riskin yalnızca sert içkilerle sınırlı olmadığını vurguluyor. Şarap, bira, sert elma şarabı, mead, sherry, porto şarabı, vermut ve sake gibi tüm alkollü içecekler alkol içeriyor. Bu nedenle sağlık riski değerlendirilirken içkinin türünden çok alınan toplam alkol miktarı ve kullanım süresi önem taşıyor.
Harvard T.H. Chan Halk Sağlığı Okulu doktora öğrencisi Sinclair Carr, alkolü bırakmanın kanserin ilerlemesini durdurabileceğini ancak bunun kesin bir garanti olarak görülmemesi gerektiğini belirtiyor. Carr’a göre kanser yıllar içinde gelişiyor ve alkolün etkisiyle başlayan bir kanser süreci vücutta fark edilmeden ilerlemiş olabiliyor.
Buna karşın, alkol kaynaklı bir kanser henüz gelişmemişse, alkolü bırakmak gelecekte oluşabilecek alkole bağlı kanser riskini azaltabiliyor. Uzmanlar, yoğun alkol kullanımının kansere katkısının tamamen ortadan kalkmasının bazı kişilerde 30 yıla kadar uzayabileceğini belirtiyor.
Jürgen Rehm, yoğun alkol tüketen kişiler için riskin sigarayla kıyaslanabilecek düzeyde olduğunu belirtiyor. Rehm’e göre ağır içiciler açısından bir içki, bir sigara gibi düşünülebilir. Bu benzetme, alkol tüketiminin toplumda çoğu zaman hafife alınan etkilerine dikkat çekmek için öne çıkarılıyor.
Rehm ve ekibinin, her içkinin yaşamdan kaç dakika veya gün götürdüğünü hesaplamaya yönelik ücretsiz bir uygulama üzerinde çalıştığı da belirtiliyor. Uygulamanın, alkol bırakıldığında kazanılabilecek yaşam süresini de göstermesi hedefleniyor.
Uzmanlara göre olumsuz tabloya rağmen alkolü bırakmak için geç kalınmış sayılmıyor. Alkole bağlı birçok hastalık erken dönemde fark edildiğinde yavaşlatılabiliyor, durdurulabiliyor veya bazı durumlarda kısmen tersine çevrilebiliyor.
Alkolün beyin üzerindeki etkilerine ilişkin bilimsel görüşler de zaman içinde değişti. Eskiden alkolün doğrudan beyin hücrelerini öldürdüğü düşünülürken, güncel araştırmalar alkolün esas olarak nöronlar arasındaki bağlantıları bozduğunu gösteriyor.
Alkol, özellikle hafıza ve karar verme süreçlerinden sorumlu bölgelerde beyin küçülmesine yol açabiliyor. Büyük ölçekli bir araştırmaya göre haftada üç içki tüketen kişilerde demans riski, haftada bir içki tüketenlere kıyasla yüzde 15 daha yüksek bulunuyor.
Araştırmalar, alkol kaynaklı beyin hasarının bir bölümünün geri döndürülebileceğini gösteriyor. Sinclair Carr, alkol bırakıldıktan sonraki haftalar ve aylar içinde beyin dokusundaki küçülmede kısmi düzelme görülebileceğini, dikkat, hafıza ve yürütücü işlevlerde iyileşme yaşanabileceğini belirtiyor.
Ancak uzmanlar, uzun süreli yoğun alkol tüketimi ve aşırı içki kullanımının demans riskini kalıcı biçimde artırabileceği konusunda uyarıyor.
Düşük miktarda alkol tüketiminin kalp sağlığına faydalı olabileceği yönündeki eski kabuller de giderek daha fazla sorgulanıyor. Bazı çalışmalarda düşük ve orta düzeyde alkol tüketiminin kalp üzerinde sınırlı olumlu etkileri olduğu belirtilse de tüketim arttıkça risklerin hızla yükseldiği ifade ediliyor.
Carr, alkol miktarı arttıkça riskin de yükseldiğini belirtiyor. Özellikle aralıklı şekilde aşırı alkol tüketen kişilerde kalp sağlığına yönelik olası koruyucu etkilerin ortadan kalktığı değerlendiriliyor.
2023 yılında yayımlanan bir araştırma, günde yalnızca bir alkollü içkinin bile sistolik tansiyonu artırabildiğini ortaya koydu. 2025 yılında yayımlanan başka bir çalışma ise yüksek tansiyonu olan kişilerde alkol tüketiminin ciddi karaciğer hasarı riskini neredeyse iki katına çıkardığını gösterdi. Diyabet veya karın bölgesinde yağlanma sorunu bulunan kişilerde ise bu riskin üç katın üzerine çıkabildiği bildirildi.
Kardiyolog Dr. Andrew Freeman, mevcut verilerin alkolün sağlık açısından yarardan çok zarar verdiğini gösterdiğini belirtiyor. Freeman’a göre birçok profesyonel sağlık kuruluşu, insanlara alkole başlamamalarını, içiyorlarsa tüketimi mümkün olduğunca azaltmalarını veya tamamen bırakmalarını öneriyor.
Bilim dünyasındaki ortak uyarı, alkolün yalnızca bağımlılık veya karaciğer hastalığıyla sınırlı bir sorun olmadığı yönünde. Bağışıklık sistemi, kanser riski, beyin sağlığı, kalp-damar sistemi ve enfeksiyonlara karşı direnç, alkol tüketiminden doğrudan veya dolaylı biçimde etkilenebiliyor.
Uzmanlar, özellikle düzenli ve yoğun alkol tüketen kişilerin sağlık kontrollerini ihmal etmemesi, alkol miktarını azaltmak ya da bırakmak için profesyonel destek alması gerektiğini vurguluyor. Erken dönemde atılan adımların, bazı sağlık risklerini azaltabileceği ve vücudun toparlanma kapasitesini artırabileceği belirtiliyor.