Akciğer kanseri sigara içmeden gelişebiliyor

VGN

Akciğer kanseri, sigara kullanmayanlarda da görülebiliyor. Radon, pasif içicilik ve hava kirliliği riski artırabiliyor; kalıcı öksürük, nefes darlığı ve kanlı balgamın hekim tarafından değerlendirilmesi gerekiyor.

Akciğer kanserinin en önemli risk etkeni sigara olsa da hastalık hiç sigara içmeyen kişilerde de gelişebiliyor. Radon gazı, pasif içicilik, hava kirliliği ve asbest maruziyeti bu kişilerde riski artıran etkenler arasında bulunuyor. Bazı hastalarda ise kanserin neden geliştiği kesin olarak belirlenemiyor.

ABD’de akciğer kanseri vakalarının yaklaşık yüzde 10 ila 20’si, hiç sigara içmemiş veya yaşamı boyunca toplam 100’den az sigara içmiş kişilerde görülüyor. Bu veri, sigara kullanmamanın hastalığa karşı tam koruma sağlamadığını gösteriyor.

Adenokarsinom daha sık görülüyor

Hiç sigara içmeyen hastalarda en sık rastlanan akciğer kanseri türü adenokarsinom. Akciğerin küçük hava keseciklerini döşeyen ve mukus üreten hücrelerden gelişen bu tümör, küçük hücreli olmayan akciğer kanserleri grubunda yer alıyor.

Sigara içmeyen hastalar, içenlere kıyasla daha genç yaşlarda tanı alabiliyor. Bu hastaların tümörlerinde, tedavide hedef alınabilecek bazı genetik değişikliklere de daha sık rastlanıyor.

Genetik inceleme tedavi seçimini etkileyebiliyor

EGFR, ALK ve ROS1 gibi genlerdeki değişiklikler, hücrelerin kontrolsüz büyümesine yol açan mekanizmalar arasında bulunabiliyor. Tümör dokusunda veya uygun durumlarda kan örneğinde yapılan moleküler testlerle bu değişiklikler araştırılabiliyor.

Özellikle ileri evre küçük hücreli olmayan akciğer kanserinde bu incelemeler, hedefe yönelik ilaçların seçilmesine yardımcı olabiliyor. Halk arasında “akıllı ilaç” olarak bilinen tedavilerin kullanılabilmesi, saptanan değişikliğe ve hastanın klinik durumuna bağlı.

Tümörde genetik değişiklik bulunması, bunun mutlaka anne veya babadan geçtiği anlamına gelmiyor. Pek çok değişiklik yaşam sırasında hücrelerde oluşuyor. Kalıtsal yatkınlığı araştıran testler ise ayrı bir değerlendirme gerektiriyor.

Radon evlerde birikebiliyor

Radon, toprak ve kayalardaki uranyumun doğal olarak bozunmasıyla ortaya çıkan radyoaktif bir gaz. Suda da bulunabilen bu gazın rengi ve kokusu yok. Zeminden binalara sızarak kapalı ortamlarda birikebiliyor.

Radonun bozunmasıyla oluşan radyoaktif parçacıklar solunduğunda, akciğer hücrelerinin DNA’sına zarar verebiliyor. Evlerdeki düzey ancak ölçümle belirlenebiliyor.

Konutlarda yıllık ortalama radon yoğunluğu için önerilen referans düzey metreküpte 100 bekerel. Ülke koşulları nedeniyle bu değerin uygulanamadığı durumlarda ise referans düzeyin 300 bekereli aşmaması öneriliyor. Bu değerler, altında riskin tamamen ortadan kalktığı sınırlar anlamına gelmiyor.

Pasif içicilik ve hava kirliliği de riski artırıyor

Sigara içmeyen yetişkinlerde başkalarının sigara dumanına maruz kalmak, akciğer kanseri riskini yaklaşık yüzde 20 ila 30 artırıyor. Bu oran, dumana maruz kalmayanlara kıyasla göreli risk artışını ifade ediyor.

Hava kirliliği de hastalığın gelişiminde rol oynayabiliyor. Dünya genelinde 2022’de yaklaşık 195 bin akciğer adenokarsinomu vakasının dış ortam havasındaki parçacık kirliliğiyle bağlantılı olduğu tahmin edildi. Bu hesaplama, sigara içen ve içmeyen hastaların birlikte değerlendirildiği toplam vakaları kapsıyor.

Asbest ve bazı işyerlerinde karşılaşılan kanserojen maddeler de riski artırabiliyor. Ailede akciğer kanseri bulunması ve geçmişte göğüs bölgesine radyoterapi uygulanması, değerlendirmede dikkate alınan diğer etkenler arasında yer alıyor.

Belirtiler sigara içenlerde ve içmeyenlerde benzer

Geçmeyen öksürük, nefes darlığı, göğüs ağrısı, kanlı balgam ve açıklanamayan kilo kaybı, akciğer kanserinde görülebilen belirtiler arasında. Hastalık erken evrede belirti vermeyebiliyor. Sigara içmeyenlerde de bu yakınmaların önemsenmesi gerekiyor.

Üç haftadan uzun süren öksürük için hekime başvurulması öneriliyor. Kanlı balgamda ise haftalarca beklenmeden tıbbi değerlendirme yapılması gerekiyor. Şiddetli nefes darlığı acil değerlendirme gerektiriyor.

Bu belirtiler başka hastalıklarda da ortaya çıkabiliyor. Kanser olup olmadığının anlaşılması için hekim muayenesi ve gerekli tetkikler gerekiyor.

Riski azaltmak için neler yapılabilir?

Sigara dumanından uzak durmak, evlerde radon ölçümü yaptırmak ve yüksek düzey saptanırsa uzman desteğiyle azaltıcı önlemler almak, korunmada öne çıkıyor.

Asbest şüphesi bulunan malzemelere bilinçsizce müdahale edilmemesi, değerlendirme ve gerekli söküm işlemlerinin uzmanlara bırakılması gerekiyor. İşyerlerindeki kanserojen maddelere ve hava kirliliğine maruziyetin azaltılması da önem taşıyor.