ABD bombardıman uçaklarını güvenlik kaygısıyla çekti

VGN

ABD, Fairford’daki 12 B-1 bombardıman uçağını yeni saldırı uyarıları üzerine ülkesine gönderdi. Karar, İngiltere’deki bütün Amerikan askerlerinin çekilmesini kapsamıyor; İran bağlantısı araştırılan terör soruşturması sürüyor.

ABD, İran’a yönelik operasyonlarda kullandığı İngiltere’deki RAF Fairford Üssü’nde konuşlandırılan 12 B-1 bombardıman uçağını, tesise yönelik yeni saldırı tehdidi bilgileri üzerine hızla ülkesine gönderdi. Pentagon’un 4 Ekim 2026 Pazar günü doğruladığı hareket, üs yakınlarında terör eylemi hazırlığı şüphesiyle yapılan gözaltılardan bir hafta sonra gerçekleşti.

Gloucestershire bölgesindeki üsten ayrılan uçakların dönüşü, İngiltere’deki Amerikan askeri varlığının tamamını kapsayan bir çekilme olarak açıklanmadı. Kamuoyuna duyurulan hareket, Fairford’a konuşlandırılan bombardıman uçaklarıyla sınırlı. Diğer Amerikan hava birliklerinin çekilmesine veya bütün üslerin kapatılmasına ilişkin bir karar duyurulmuş değil.

Son 24 saatte artan tehdit uyarıları dönüşü hızlandırdı

Operasyon hakkında bilgi sahibi iki Amerikalı yetkilinin aktardığına göre komutanlar, İran bağlantılı olduğu değerlendirilen bir saldırı planına ilişkin yeni uyarılar aldı. Bir yetkili, bu bilgilerin yaklaşık üç hafta önce ortaya çıkan tehdit uyarılarıyla bağlantılı olduğunu, ancak ayrıntıların ve aciliyetin son 24 saatte belirgin biçimde arttığını söyledi.

Uçakların dönüşü, müttefik bir ülkedeki ve çatışma bölgesinden binlerce kilometre uzaktaki bir üs için alışılmadık hızda gerçekleştirildi. Bazı bombardıman uçakları ve uçuş ekipleri, Atlantik geçişinde kendilerine destek verecek havada yakıt ikmal uçakları henüz hazırlanırken Fairford’dan ayrıldı. Yetkililere göre uçaklardan en az üçü, pazar günü itibarıyla Güney Dakota’daki ana üslerine ulaşmıştı.

Geri gönderilen uçakların bir bölümü, normal birlik rotasyonu kapsamında İngiltere’ye yalnızca önceki hafta gelmişti. Yeni ulaşan uçakların da kısa sürede dönüşe geçirilmesi, hareketin olağan görev değişiminden farklı bir güvenlik değerlendirmesiyle hızlandırıldığını gösteriyor.

Pentagon’un Avrupa Komutanlığı uçakların ayrıldığını doğrularken yeni tehdit bilgilerinin içeriğine ilişkin açıklama yapmadı. İngiltere Savunma Bakanlığı da Amerikan askeri araçlarının hareketleri hakkında yorum vermedi.

Çekilme hafta sonu gerçekleştirildi ve 4 Ekim’de kamuoyuna doğrulandı. Kararın tam olarak hangi gün ve saatte alındığı, emri hangi yetkilinin verdiği ve yazılı talimatın kapsamı açıklanmadı. Geri dönen toplam asker sayısı, geçici destek personelinin ayrılma takvimi ve Fairford’un kalıcı kadrosunda değişiklik yapılıp yapılmadığı da duyurulmuş değil.

Bombardıman uçakları, uçuş ekiplerinin yanı sıra bakım, mühimmat yükleme, ikmal, haberleşme, harekât planlama ve güvenlik personeline ihtiyaç duyuyor. Bu nedenle 12 uçaktan hareketle geri dönen toplam personel sayısını hesaplamak mümkün değil.

İlk beş şüpheli İngiliz vatandaşı, altıncı şüpheli çifte vatandaş

Güvenlik soruşturması, 27 Eylül Pazar günü gece saat 00.45 civarında üs yönüne gidiyor gibi görünen üç şüpheli araca ilişkin ihbarla başladı. Silahlı polis ekipleri, Fairford yakınındaki Whelford bölgesinde beş erkeği gözaltına aldı. Araçların çevresinde 400 metrelik güvenlik alanı oluşturuldu ve ihtiyati tedbir olarak yaklaşık 85 hanede yaşayanlar tahliye edildi.

İngiliz terörle mücadele polisinin açıklamasına göre ilk yakalanan beş kişi, Londra’da yaşayan, 23 ile 25 yaşları arasındaki İngiliz vatandaşlarıydı. İlk gözaltı grubunun beş İran vatandaşından oluştuğuna ilişkin bir resmi açıklama bulunmuyor.

Şüpheliler, patlayıcılarla ilgili suçlar ve terör eylemi hazırlığı şüphesiyle sorgulandı. Askeri ekipler ve adli inceleme uzmanlarının araçlarda yaptığı aramalarda el yapımı patlayıcı düzenek bulunmadı. Polis, buna karşılık bir miktar benzin ele geçirildiğini açıkladı.

Beş kişi, 28 Eylül’de hareket ve iletişimlerine ilişkin sıkı koşullarla serbest bırakıldı. Polis, şüphelilerin soruşturma altında kalmaya devam ettiğini ve serbest bırakılmalarının dosyanın kapatıldığı anlamına gelmediğini belirtti.

Soruşturma 1 Ekim’de Londra’ya uzandı. Westminster’da 25 yaşındaki İngiliz ve İran çifte vatandaşı bir erkek, terör eylemi hazırlığı şüphesiyle gözaltına alındı. Aynı bölgede iki adreste arama yapıldı. Polis, bu kişinin yaşını ilk açıklamasında 27 olarak vermiş, daha sonra 25 olarak düzeltmişti. Altıncı şüpheli de 3 Ekim’de koşullu olarak serbest bırakıldı.

İngiltere Başbakanı Andy Burnham, 30 Eylül’de olayın arkasında İran’ın bulunduğuna ilişkin güçlü işaretler olduğunu söyledi. İran ise suçlamaları reddetti ve İngiltere’nin Tahran Büyükelçisi’ni çağırarak tepki gösterdi.

Amerikan ve İngiliz yetkililerin yanı sıra Almanya ve İsrail’deki yetkililer de şüpheli faaliyetin İran Devrim Muhafızları veya Tahran’daki ayrı bir askeri karargâhla bağlantılı olabileceğini değerlendiriyor. Ancak bu değerlendirmelerin dayandığı istihbaratın tamamı kamuoyuna açıklanmış değil. İngiliz polisi, yabancı devlet bağlantısı dahil bütün olasılıkların incelendiğini belirtiyor.

Amerikan yetkililerinin aktardığına göre eylül ayındaki ilk tehdit değerlendirmesi, ele geçirilen haberleşmeler, insan kaynaklarından alınan bilgiler ve diğer istihbaratın bir araya getirilmesiyle oluştu. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu da İngiliz makamlarının muhtemel bir İran bağlantılı saldırı konusunda uyarıldığını söyledi. Bu uyarıda belirli bir hedef verilmediği aktarıldı.

İstihbarat değerlendirmelerinde sonraki saldırılarda insansız hava araçlarının kullanılabileceği ihtimali de yer aldı. Bir üst düzey Amerikalı yetkiliye göre İsrail, Almanya’yı da Amerikan üslerine yönelik artan risk konusunda uyardı; özellikle Spangdahlem ve Ramstein tesislerinin isimleri geçti. Bu üslerden de çekilme kararı alındığına ilişkin bir açıklama yapılmadı.

İran Devrim Muhafızları, temmuz ayında İngiltere’yi Fairford’un Amerikan operasyonlarında kullanılması konusunda uyarmış ve İran topraklarına saldırı düzenlemek için kullanılan üsleri hedef olarak değerlendireceğini bildirmişti. Son soruşturmada ise İran’ın rolü henüz kamuya açıklanmış kesinleşmiş bir adli sonuçla ortaya konmuş değil.

Fairford’un 82 yıllık geçmişinde bombardıman ve tanker görevleri

Fairford, 1944’te Normandiya çıkarmasında kullanılacak asker taşıma uçaklarına ve planörlere destek vermek amacıyla açıldı. Üssün geçmişi, 2026 itibarıyla 82 yıla ulaşıyor.

Amerikan Hava Kuvvetlerinin Fairford’daki savaş sonrası yapılanması 1950’de başladı. Soğuk Savaş’ın ilk döneminde stratejik bombardıman uçakları için geliştirilen üssün pisti yaklaşık üç kilometreye uzatıldı. Amerikan kullanımının başlangıcından bu yana 76 yıl geçmiş olsa da tesisin görevleri ve kontrol yapısı farklı dönemlerde değişti.

Fairford, Haziran 1964’te yeniden İngiliz Kraliyet Hava Kuvvetlerinin kontrolüne döndü. Amerikan yapılanması 1979’da tanker uçaklarının faaliyetlerine hazırlık amacıyla yeniden genişledi. B-52 bombardıman uçaklarının konuşlandırılması ise 1980’de başladı.

Üs, 1986’da Libya’ya yönelik Amerikan operasyonunda havada yakıt ikmal faaliyetlerine destek verdi. Daha sonra 1991 Körfez Savaşı, 1999’da NATO’nun Kosova hava harekâtı ve 2003 Irak işgali sırasında kullanıldı. Uzun pisti ve büyük uçaklara uygun altyapısı, Fairford’u B-1, B-2 ve B-52 bombardıman uçaklarını kabul edebilen önemli Avrupa tesislerinden biri haline getirdi.

Fairford, Avrupa’daki Amerikan hava kuvvetlerinin bombardıman uçakları için ileri harekât noktası olarak kullanılıyor. Buradaki 420’nci Hava Üs Filosu, gelen birliklerin yerleşmesini, desteklenmesini ve uçuş faaliyetlerinin sürdürülmesini sağlıyor. Üs böylece kalıcı destek personeliyle dönemsel olarak gönderilen bombardıman birliklerini birlikte barındırıyor.

Son konuşlandırmanın güncel görevi, İran’a yönelik operasyonlardı. İngiltere hükümeti, 1 Mart 2026’da İran’ın bölgesel müttefiklere yönelik saldırılarında kullanılan füze tesislerine karşı belirli ve sınırlı savunma faaliyetlerini kolaylaştıracak Amerikan talebini kabul ettiğini duyurdu. Londra, desteğini bölgesel müttefiklerin kolektif meşru savunması kapsamında gerekçelendirdi.

20 Mart’ta açıklanan kapsam, Hürmüz Boğazı’ndaki gemilere saldırılarda kullanılan füze tesisleri ve kabiliyetlerinin hedef alınmasını da içerdi. Böylece Fairford, yalnızca Avrupa’daki eğitim ve hazır bulunma faaliyetleri için değil, İran operasyonlarının yürütüldüğü bir kalkış noktası olarak da kullanıldı.

İngiltere’deki konuşlandırma, uçakları ABD’deki ana üslerine göre harekât bölgesine daha yakın tutuyordu. Bu konum, uçuş süresini ve yakıt ihtiyacını azaltırken görevler arasında bakım ve hazırlık için Avrupa’da destek noktası sağlıyordu.

Geri gönderilen B-1B Lancer, uzun menzilli, ağır ve çok amaçlı bir bombardıman uçağı. Yaklaşık 34 ton silah yükü taşıyabiliyor ve dört kişilik mürettebatla görev yapıyor. Güdümlü mühimmat ve uzaktan kullanılabilen seyir füzeleri taşıma kabiliyeti bulunuyor.

B-1’in nükleer görevi 1994’te sona erdirildi. Fairford’dan çekilen uçaklar, Amerikan uzun menzilli konvansiyonel vurucu gücünün bir parçası olarak kullanılıyordu.

İngiltere’de 11 bin Amerikan askeri ve daha geniş bir üs ağı bulunuyor

İngiltere Savunma Bakanlığının 15 Ocak 2026 tarihli parlamento yanıtına göre ülkede yaklaşık 11 bin Amerikan askeri bulunuyordu. Aile üyeleri, savunma alanındaki sivil personel ve yükleniciler bu sayıya dahil değildi. Bakanlık, personel güvenliği gerekçesiyle her tesisteki asker sayısını ayrı ayrı açıklamadı.

24 Mart tarihli başka bir resmi yanıtta, Amerikan kuvvetlerinin İngiltere genelinde 11 RAF üssünü işlettiği ve askeri personelle sivil savunma personelinin toplamının yaklaşık 12 bin 300 olduğu belirtildi. İki rakam farklı personel gruplarını kapsıyor.

Başlıca Amerikan uçuş merkezleri, Suffolk bölgesindeki Lakenheath ve Mildenhall üsleri. Lakenheath’teki Amerikan uçaklarının geçmişi 1948’e uzanıyor. Buradaki 48’inci Savaş Uçağı Kanadı, 15 Ocak 1960’ta üsse geldi. Mildenhall ise 1950’den bu yana çeşitli Amerikan birliklerine ev sahipliği yapıyor.

Lakenheath’teki bakım biriminin kamuya açık tanıtım bilgilerinde 55 F-15E ve 41 F-35A savaş uçağı yer alıyor. Mildenhall’daki 100’üncü Havada Yakıt İkmal Kanadına ise 17 KC-135 tanker uçağı tahsis edilmiş durumda. Bu rakamlar birlik envanterlerini anlatıyor; bütün uçakların aynı anda İngiltere’de bulunduğu veya göreve hazır olduğu anlamına gelmiyor. Ayrıca İngiltere’deki bütün Amerikan uçaklarının toplamını oluşturmuyor.

Amerikan kuvvetleri, İngiliz hükümetinin davetiyle ülkede bulunuyor. Personelin hukuki statüsü NATO’nun 1951 tarihli Kuvvetler Statüsü Anlaşması, İngiltere’nin 1952 tarihli Visiting Forces Act düzenlemesi ve ikili anlaşmalarla belirleniyor. Amerikan birliklerinin kullanımı, tesisleri İngiltere’nin egemenliği dışına çıkarmıyor.

ABD Başkanı Harry Truman ile İngiltere Başbakanı Winston Churchill’in 9 Ocak 1952’de yayımladığı ortak bildiri, İngiltere’de Amerikan kullanımına ayrılan üslerin acil durumlarda kullanılmasını, mevcut koşullar ışığında iki hükümetin ortak kararına bağladı. İran operasyonlarına verilen izin de uzun süredir devam eden bu ilişki içinde ayrıca alınmış bir siyasi karardı.

Fairford’daki son hareket, uçakların ileri konuşlandırılmasının sağladığı kolaylıklarla üs güvenliğine ilişkin risklerin birlikte değerlendirildiğini gösteriyor. ABD’den yürütülecek görevlerde mesafe uzayacağı için havada yakıt ikmali, uçuş ekiplerinin çalışma süresi ve görev planlaması daha fazla önem taşıyabilir.

Pentagon, bombardıman kuvvetlerinin ABD kıtasından kalkıp yine ABD’ye dönen görevler dahil dünyanın farklı bölgelerinde hassas saldırı yapmaya hazır olduğunu belirtiyor. Uçakların Fairford’dan ayrılması, bu kabiliyetin sona erdiği veya İran’a yönelik bütün operasyonların durdurulduğu anlamına gelmiyor.

Fairford’a bombardıman uçaklarının yeniden gönderilmesine ilişkin açıklanmış bir takvim bulunmuyor. Üssün kapatıldığı ya da İngiltere’deki diğer Amerikan birliklerinin çekileceği de duyurulmadı. Soruşturmanın sonuçları, yeni istihbarat değerlendirmeleri ve üs güvenliğine ilişkin kararlar, sonraki konuşlandırmaların kapsamını belirleyecek.